علامت‌های هشدار در بورس

بررسی معاملات روزهای اخیر نشان می‌دهد ضعف این روزهاي بازار سرمایه فقط یک افت معمولی شاخص نبود، چند علامت هشدار همزمان دیده می‌شود؛ افت سنگین شاخص کل، خروج نقدینگی حقیقی، برتری تعداد نمادهای منفی و فشار فروش در شرکت‌های بزرگ.

به نظرم باید این روزها را از سه زاویه بررسی کنیم؛ رفتار شاخص‌ها، جریان نقدینگی و وضعیت بنیادی و ریسک‌های بازار.

در بررسی تصویر بازار در پایان معاملات ديروز، نکته مهم این است که شاخص کل بیش از دوبرابر شاخص هم‌وزن افت کرده است. این اختلاف نشان می‌دهد شرکت‌های بزرگ و شاخص‌ساز فشار بیشتری تحمل کرده‌اند. البته افت هم‌وزن نیز نشان می‌دهد مشکل محدود به چند سهم بزرگ نبوده است.

به نظرم چهار عامل را در روند ضعف بازار، باید از هم تفکیک کنیم: 

الف) فشار فروش در شرکت‌های بزرگ: طبق گزارش معاملات دیروز، وقتی شرکت‌هایی مانند ملی مس، صنایع پتروشیمی خلیج‌فارس و پالایش نفت اصفهان تحت‌فشار فروش قرار می‌گیرند، شاخص کل به‌شدت متأثر می‌شود.

ب) خروج نقدینگی حقیقی: این بخش از نظر من مهم‌ترین علامت هشدار دیروز است و نشان می‌دهد که سرمایه‌گذار حقیقی دیروز تمایل بیشتری به فروش داشته است. این اتفاق از افت خود شاخص مهم‌تر است، چون نشان می‌دهد بخشی از سرمایه‌گذاران حاضر نیستند در قیمت‌های فعلی ریسک سهام را بپذیرند.

ج) وضعیت فرابورس بهتر از بورس، اما همچنان منفی: شاخص فرابورس فقط 0.39 درصد افت کرده، درحالی‌که شاخص کل بورس 1.62درصد کاهش داشته است. این تفاوت نشان می‌دهد فشار فروش در بورس تهران، به ‌ویژه در شرکت‌های بزرگ، شدیدتر بوده است.

د) ریسک سیاسی و انتظارات ارزی: یکی از موضوعات مهم بازار، حساسیت به اخبار سیاسی و احتمال تشدید تنش‌های منطقه‌ای است که این روزها اخبار آن سرمایه‌گذار را در وضعیت ابهام قرار داده است.

برای روزهای آینده سه سناریوي خاص را می‌توان برای بازار سهام متصور بود؛ نخست بازگشت تقاضا: کاهش تنش سیاسی، ورود پول حقیقی و افزایش ارزش معاملات، امکان اصلاح مثبت و برگشت شاخص، دومین مورد نوسان و فرسایش که ادامه ابهام سیاسی و نبود نقدینگی موثر و معاملات نوسانی و کم‌رمق و درنهایت سومین مورد ادامه افت که تشدید ریسک‌های سیاسی و خروج پول افزایش فشار فروش و درنهایت احتمال ثبت کف‌های پایین را در پی دارد. 

در هفته آتی این چند شاخصه مهم در بازار باید تحت بررسی قرار بگیرد که نخستین مورد ورود و خروج پول حقیقی است؛ آیا خروج نزدیک به ۵ همت متوقف می‌شود؟ مورد؛ ارزش معاملات خرد: آیا حجم و ارزش معاملات با ورود تقاضای واقعی افزایش پیدا می‌کند؟ سومین مولفه؛ قدرت خرید حقیقی: آیا سرانه خرید به سرانه فروش نزدیک می‌شود؟ چهارمین مورد؛ تعداد نمادهای مثبت و منفی: آیا مشارکت بازار در رشد بیشتر می‌شود؟ پنجمین مورد نیز؛ رفتار نمادهای بزرگ: به‌خصوص فملی، فارس، فولادی‌ها، پتروشیمی‌ها و پالایشی‌ها. جمع‌بندی و نظر تحلیلی من با ارزیابی فعلی منفی و محتاطانه است. رفتار اصلاحی بازار طی روزهای اخیر را می‌توان یک روز هشداردهنده برای بازار دانست و به‌نوعی این روندها فعلا شروع ریزش نیست.

سه نکته مهم است؛ افت شاخص کل در کنار افت شاخص هم‌وزن نشان می‌دهد ضعف بازار گسترده‌تر از چند نماد بزرگ است. خروج پول حقیقی نشان می‌دهد اعتماد و تمایل به پذیرش ریسک فعلا پایین آمده است. فرابورس افت کمتری داشته، اما هنوز نشانه‌ای از برگشت قطعی بازار ارائه نمی‌دهد.

یک نکته بنیادی هم وجود دارد که رشد اسمی شاخص در اقتصاد تورمی ایران الزاما به معنای رشد واقعی ارزش شرکت‌ها نیست. باید بررسی کرد آیا سودآوری شرکت‌ها، جریان نقد عملیاتی و توان تقسیم سود نیز متناسب با رشد قیمت‌ها افزایش یافته‌اند یا خیر.

بنابراین، من در شرایط فعلی، خرید هیجانی را منطقی نمی‌دانم و برای تشخیص برگشت بازار منتظر تایید همزمان جریان نقدینگی، قدرت خرید و بهبود تعداد نمادهای مثبت می‌مانم.