درآمد بالا، چالش‌هاي حل‌نشده
در حالي كه شهرداري تهران از تحقق ۱۳۰ درصدي درآمدهاي پايدار در نيمه نخست سال ۱۴۰۵ به عنوان نشانه‌اي از عملكرد مثبت مالي ياد مي‌كند، اظهارات اعضاي شوراي شهر از تداوم چالش‌هاي مهم شهري حكايت دارد.
در حالي كه شهرداري تهران از تحقق ۱۳۰ درصدي درآمدهاي پايدار در نيمه نخست سال ۱۴۰۵ به عنوان نشانه‌اي از عملكرد مثبت مالي ياد مي‌كند، اظهارات اعضاي شوراي شهر از تداوم چالش‌هاي مهم شهري حكايت دارد.
تحقق پايين درآمد اجاره املاك، بلاتكليفي خريد زمين آرامستان‌هاي جديد، اجرا نشدن مصوبه مديريت محله‌اي زمين‌هاي ورزشي و ابهام در تأمين پناهگاه‌ها، بخشي از اين چالش‌هاست. اين وضعيت نشان مي‌دهد كه تحقق اهداف درآمدي، لزوماً به معناي حل مسائل زيرساختي، توزيع عادلانه خدمات و افزايش تاب‌آوري تهران نيست. در اين ميان گزارش عملكرد مالي شهرداري تهران در نيمه نخست سال ۱۴۰۵ در چهارصد و چهل‌وسومين جلسه شوراي اسلامي شهر تهران بررسي شد؛ گزارشي كه محمد آخوندي، رييس كميسيون برنامه و بودجه شورا، بخش‌هايي از آن را مثبت ارزيابي كرد و از تحقق حدود ۱۳۰ درصدي درآمدهاي پايدار نسبت به برنامه شش‌ماهه خبر داد. يكي از مهم‌ترين بخش‌هاي اين گزارش به درآمدهاي حاصل از ماليات بر ارزش افزوده و مبادي ورودي گمركي مربوط مي‌شود. به گفته آخوندي، رقم مصوب سالانه اين بخش حدود ۵۱ هزار ميليارد تومان بوده و بر اساس برنامه شش‌ماهه، انتظار مي‌رفت تا پايان شهريور حدود ۲۶ هزار ميليارد تومان وصول شود؛ اما ميزان تحقق‌يافته به حدود ۳۳ هزار ميليارد تومان رسيده است. اين رقم معادل ۱۲۷ درصد برنامه شش‌ماهه است و نشان مي‌دهد وصول درآمدهاي اين بخش از پيش‌بيني اوليه فراتر رفته است. رييس كميسيون برنامه و بودجه شورا با اشاره به اين عملكرد گفت: آمارها نشان مي‌دهد در برخي منابع پايدار، از جمله ماليات بر ارزش افزوده، عملكرد شهرداري از ارقام پيش‌بيني‌شده در برنامه فراتر رفته است. در بخش عوارض خودرو نيز وضعيت وصولي‌ها فراتر از انتظار بوده است. درآمد مصوب سالانه اين بخش ۲۶۹ ميليارد تومان تعيين شده بود و طبق برنامه بايد تا پايان شهريور حدود ۱۳۷ ميليارد تومان وصول مي‌شد؛ با اين حال، ميزان وصولي به ۳۳۲ ميليارد تومان رسيده كه معادل ۲۴۲ درصد برنامه شش‌ماهه است. رييس كميسيون برنامه و بودجه شورا درباره ساير درآمدهاي پايدار مناطق نيز توضيح داد: از مجموع ۴۱۴ ميليارد تومان درآمد مصوب سالانه، ۲۸۶ ميليارد تومان در شش‌ماهه نخست وصول شده كه معادل ۱۳۶ درصد برنامه اين دوره است. او تأكيد كرد: در مجموع، درآمدهاي پايدار شهرداري تهران حدود ۱۳۰ درصد برنامه پيش‌بيني‌شده محقق شده كه اين موضوع يكي از نكات مثبت گزارش عملكرد شش‌ماهه است. با وجود اين آمارها، تحقق بيش از برنامه درآمدي به‌تنهايي نمي‌تواند نشان‌دهنده اصلاح ساختار مالي شهرداري باشد. مساله مهم، بررسي منشأ افزايش وصولي‌ها، ميزان تداوم‌پذيري آنها و نحوه هزينه‌كرد منابع است. به بيان ديگر، شهروندان بايد آثار اين موفقيت مالي را در كيفيت خدمات عمومي، توسعه زيرساخت‌ها و بهبود شرايط زندگي شهري مشاهده كنند .
۴۰ هزار ميليارد تومان واريزي
با نرخ سال گذشته
يكي از بخش‌هاي قابل تأمل گزارش مالي شهرداري، درآمدهاي حوزه شهرسازي است؛ حوزه‌اي كه همواره به دليل سهم قابل توجه آن در بودجه مديريت شهري، با حساسيت و انتقاد همراه بوده است. رييس كميسيون برنامه و بودجه شورا با رد برخي برداشت‌ها درباره سهم درآمدهاي شهرسازي از كل بودجه شهرداري گفت: سهم درآمدهاي شهرسازي از كل بودجه شهرداري كمتر از ۵۰ درصد است و براي ارزيابي عملكرد اين بخش بايد شرايط وصول درآمدها و زمان پرداخت عوارض را نيز در نظر گرفت. آخوندي، با اشاره به مصوبه شوراي شهر درباره امكان پرداخت عوارض شهرسازي با نرخ سال گذشته تا ۱۸ ارديبهشت‌ماه توضيح داد كه شهروندان در اين بازه زماني امكان پرداخت بدهي‌هاي مربوط به سال گذشته و عوارض سال جاري را با نرخ سال قبل داشته‌اند. به گفته او، در همين مدت حدود ۴۰ هزار ميليارد تومان واريزي انجام شده است؛ مبلغي كه بايد هنگام ارزيابي عملكرد واقعي درآمدهاي شهرسازي مورد توجه قرار گيرد. رييس كميسيون برنامه و بودجه شورا در اين زمينه تصريح كرد: با تفكيك اين مبالغ از عملكرد درآمدي دوره، مشخص مي‌شود ميزان تحقق درآمدهاي جاري شهرداري در حوزه شهرسازي حدود ۴۰ درصد رقم مورد انتظار بوده است؛ بنابراين نمي‌توان صرفاً با اتكا به ارقام تجميعي، عملكرد درآمدي اين بخش را ارزيابي كرد.در كنار عملكرد مثبت برخي منابع پايدار، تعدادي از رديف‌هاي درآمدي شهرداري با عقب‌ماندگي قابل توجه روبرو بوده‌اند. رييس كميسيون برنامه و بودجه شورا با اشاره به درآمدهاي حاصل از املاك و مشاركت‌ها اظهار كرد كه عملكرد شهرداري در اين بخش كمتر از ميزان پيش‌بيني‌شده در بودجه بوده است؛ هرچند به اعتقاد او اين مساله لزوماً به معناي ضعف عملكرد نيست. او گفت: واگذاري املاك كمتر از ميزان مصوب را مي‌توان يكي از نكات مثبت عملكرد شهرداري دانست؛ چراكه نشان مي‌دهد براي تأمين منابع مالي، ميزان واگذاري دارايي‌هاي ملكي شهرداري از سقف پيش‌بيني‌شده در بودجه كمتر بوده است. رييس كميسيون برنامه و بودجه شورا اعلام كرد: در بخش اجاره املاك، با توجه به شرايط موجود و فرصت‌هايي كه در اختيار بهره‌برداران قرار گرفته، حدود ۲۰ درصد درآمدهاي پيش‌بيني‌شده محقق شده است.
پناهگاه‌هاي تهران؛ مصوبات كافي نيست
مهدي چمران، رييس شوراي اسلامي شهر تهران، نيز درباره وضعيت احداث پناهگاه در پايتخت توضيحاتي ارايه كرد. او با تأكيد بر اينكه ساخت پناهگاه به رعايت الزامات فني نياز دارد، گفت: پناهگاه موضوعي نيست كه بتوان آن را به‌صورت فوري و بدون رعايت الزامات فني ايجاد كرد؛ پناهگاه بايد به‌گونه‌اي ساخته شود كه مقاومت لازم را داشته باشد و بتواند شرايط اضطراري را تحمل كند. چمران افزود: انواع مختلفي از پناهگاه وجود دارد و شوراي شهر نيز در اين زمينه مصوباتي داشته است. شهرداري در حال پيگيري اين موضوع است و در ساخت‌وسازهاي جديد، چه ساختمان‌هاي بزرگ و چه ساختمان‌هاي كوچك، پيش‌بيني پناهگاه به عنوان يكي از الزامات مورد توجه قرار گرفته است. او درباره استفاده از ظرفيت مترو نيز توضيح داد: ايستگاه‌هاي مترو به‌طور مستقيم مشمول اين موضوع نيستند، اما ريشه‌ها و بخش‌هايي از زيرساخت مترو در شرايط غيرعادي و اضطراري قابليت تبديل شدن به پناهگاه را دارند.يكي ديگر از موضوعات مهم مطرح‌شده از سوي چمران، وضعيت احداث آرامستان‌هاي جديد تهران است؛ طرحي كه با توجه به ضرورت برنامه‌ريزي بلندمدت براي خدمات شهري، نيازمند تعيين تكليف است. رييس شوراي شهر تهران با اشاره به جلسات برگزارشده براي بررسي زمين‌هاي پيشنهادي گفت: حدود سه ماه پيش جلسه‌اي براي بررسي زمين‌هاي پيشنهادي برگزار و مكان‌هايي براي اين منظور معرفي شد كه برخي از آنها نيز مورد تأييد و توصيه ما قرار گرفتند. با اين حال، او تأكيد كرد كه خريد زمين‌ها هنوز نهايي نشده است.چمران اظهار كرد: با اين حال، هنوز خريداري زمين‌ها نهايي نشده است و اميدواريم با رفع مسائل موجود، زمين‌هاي مناسبي براي احداث آرامستان‌هاي جديد تأمين شود. فعلاً ترجيح مي‌دهم پيش از نهايي شدن موضوع، جزييات بيشتري اعلام نكنم.بلاتكليفي در تأمين زمين آرامستان‌هاي جديد نشان مي‌دهد برخي طرح‌هاي مهم شهري همچنان با موانع اجرايي مواجه‌اند. چنين پروژه‌هايي به مطالعات محيط‌زيستي، دسترسي حمل‌ونقلي، تأمين زيرساخت و برنامه‌ريزي مالي نياز دارند و تأخير در تصميم‌گيري مي‌تواند هزينه‌هاي آينده را افزايش دهد. چمران در بخش ديگري از اظهارات خود به هزينه‌هاي واقعي مترو و سهم دولت در تأمين منابع مالي حمل‌ونقل عمومي پرداخت. او گفت: بر اساس سازوكار پيش‌بيني‌شده، يك‌سوم هزينه‌ها بايد از سوي شهرداري، يك‌سوم از سوي مردم و يك‌سوم نيز از سوي دولت تأمين شود، اما دولت طي سال‌هاي گذشته به تعهدات خود در اين زمينه عمل نكرده است. رييس شوراي شهر با اشاره به فاصله ميان هزينه واقعي مترو و مبلغ پرداختي مسافران افزود: هزينه‌اي كه براي مترو پرداخت مي‌شود، بسيار بيشتر از مبلغي است كه از مسافران دريافت مي‌كنيم. به گفته چمران، هزينه‌هاي جاري نيز تمام هزينه‌هاي مترو را شامل نمي‌شود و مخارج تعمير و نگهداري، خريد تجهيزات و توسعه خطوط بايد جداگانه محاسبه شوند. اين مساله در شرايطي اهميت دارد كه مترو يكي از اصلي‌ترين ابزارهاي كاهش ترافيك و آلودگي هوا در تهران است. عدم تأمين سهم دولت مي‌تواند فشار بيشتري بر منابع شهرداري وارد كند و در نهايت بر كيفيت خدمات و روند توسعه شبكه حمل‌ونقل عمومي تأثير بگذارد.
كارنامه شهرداري فراتر از درصدهاي تحقق بودجه
مجموع اظهارات اعضاي شوراي شهر تهران نشان مي‌دهد عملكرد مديريت شهري در نيمه نخست سال ۱۴۰۵ تركيبي از موفقيت‌هاي درآمدي و عقب‌ماندگي‌هاي اجرايي است. تحقق ۱۳۰ درصدي درآمدهاي پايدار، وصول قابل توجه عوارض و كاهش واگذاري املاك نسبت به سقف مصوب، از جمله نقاط قوت اعلام‌شده در گزارش مالي هستند. در مقابل، تحقق ۲۰ درصدي درآمد اجاره املاك، عملكرد پايين درآمدهاي جاري شهرسازي پس از تفكيك پرداخت‌هاي پيش‌دستانه، نهايي نشدن خريد زمين آرامستان‌هاي جديد، پرسش‌هايي درباره ميزان كارآمدي و سرعت اجراي برنامه‌هاي مديريت شهري ايجاد مي‌كند. از سوي ديگر، تأكيد بر پدافند غيرعامل و ضرورت ساخت پناهگاه نيز بايد با اقدامات عملي، بودجه مشخص و گزارش‌هاي قابل ارزيابي همراه شود. در نهايت، موفقيت شهرداري تهران را نمي‌توان تنها با ميزان درآمدهاي وصول‌شده سنجيد. معيار اصلي بايد اين باشد كه اين منابع تا چه اندازه به بهبود زندگي شهروندان، افزايش ايمني، توسعه حمل‌ونقل عمومي، عدالت در دسترسي به خدمات و افزايش تاب‌آوري پايتخت منجر شده‌اند. تهران بيش از آمارهاي اميدواركننده، به برنامه‌هاي اجرايي شفاف و پاسخگويي درباره نتايج آنها نياز دارد.
