كرونا و آنفلوآنزا همزمان از خط قرمز گذشتند
همزمان با نزديك شدن به روزهاي سرد سال، وضعيت بيماري‌هاي تنفسي در كشور وارد مرحله‌اي شده كه نگراني‌ها درباره افزايش موارد ابتلا و انتقال ويروس‌هاي تنفسي را افزايش داده است. تازه‌ترين داده‌هاي نظام مراقبت ديده‌وري تنفسي وزارت بهداشت نشان مي‌دهد نسبت نمونه‌هاي مثبت آنفلوآنزا و كوويد-۱۹ همزمان از آستانه هشدار بالا عبور كرده است؛ شرايطي كه از نگاه نظام سلامت، ضرورت تقويت اقدامات پيشگيرانه و افزايش مراقبت‌ها را جدي‌تر از گذشته كرده است.
ماسك به مراكز تجمعي بازمي‌گردد
همزمان با نزديك شدن به روزهاي سرد سال، وضعيت بيماري‌هاي تنفسي در كشور وارد مرحله‌اي شده كه نگراني‌ها درباره افزايش موارد ابتلا و انتقال ويروس‌هاي تنفسي را افزايش داده است. تازه‌ترين داده‌هاي نظام مراقبت ديده‌وري تنفسي وزارت بهداشت نشان مي‌دهد نسبت نمونه‌هاي مثبت آنفلوآنزا و كوويد-۱۹ همزمان از آستانه هشدار بالا عبور كرده است؛ شرايطي كه از نگاه نظام سلامت، ضرورت تقويت اقدامات پيشگيرانه و افزايش مراقبت‌ها را جدي‌تر از گذشته كرده است. بر اساس اعلام مركز مديريت بيماري‌هاي واگير وزارت بهداشت، اگرچه سهم كوويد-۱۹ براي دومين هفته متوالي روند كاهشي داشته، اما همچنان در محدوده بالاتر از آستانه هشدار بالا قرار دارد. در مقابل، آنفلوآنزا با افزايش سهم نمونه‌هاي مثبت، به يكي از مهم‌ترين ويروس‌هاي تنفسي در گردش تبديل شده است. در چنين شرايطي، وزارت بهداشت بر تقويت اطلاع‌رساني، مراقبت و رعايت اصول پيشگيري تأكيد كرده و استفاده از ماسك را دست‌كم در محيط‌هاي پرخطر، مراكز درماني، آسايشگاه‌هاي سالمندان و وسايل حمل‌ونقل عمومي ضروري دانسته است.
آنفلوآنزا به آستانه هشدار بالا رسيد
داده‌هاي هفته سي‌ويكم سال جاري، منتهي به اول آبان، نشان مي‌دهد وضعيت عفونت‌هاي تنفسي در كشور تغييراتي داشته است. بر اساس داده‌هاي نظام مراقبت ديده‌وري، ۸.۶ درصد از مراجعان سرپايي داراي علائم شبه آنفلوانزا يا ILI بوده‌اند. همچنين ۱۰.۹ درصد از مراجعان بستري علائم عفونت تنفسي شديد يا SARI داشته‌اند. اين ارقام در هفته قبل به ترتيب ۱۰.۷ و ۹.۵ درصد گزارش شده بود. بنابراين اگرچه سهم علائم شبه‌آنفلوانزا در ميان مراجعان سرپايي كاهش يافته، اما سهم بيماران بستري داراي علائم شديد تنفسي افزايش پيدا كرده است. در همين بازه، از مجموع ۲۴۵ نمونه تنفسي گرفته‌شده از مراجعان داراي علائم ILI يا SARI، ۱۰.۶ درصد از نظر آنفلوآنزا مثبت بوده‌اند. اين رقم از آستانه هشدار بالا عبور كرده است. اهميت اين افزايش زماني بيشتر مشخص مي‌شود كه بدانيم در هفته مشابه سال گذشته، تنها ۲.۳ درصد نمونه‌ها از نظر آنفلوآنزا مثبت بودند. به اين ترتيب، سهم نمونه‌هاي مثبت آنفلوآنزا در مقايسه با سال گذشته رشد قابل توجهي داشته و اكنون اين ويروس در كنار كوويد-۱۹ در كانون توجه نظام مراقبت بيماري‌هاي تنفسي قرار گرفته است.
كرونا كاهش يافته
اما هنوز در محدوده خطر است
اگرچه وضعيت كوويد-۱۹ در هفته‌هاي اخير روندي كاهشي داشته، اما اين كاهش به معناي خروج بيماري از محدوده هشدار نيست. بر اساس داده‌هاي وزارت بهداشت، نسبت نمونه‌هاي مثبت كوويد-۱۹ براي دومين هفته متوالي كاهش يافته و به ۱۶.۳ درصد رسيده است. با وجود اين كاهش، اين ميزان همچنان بالاتر از آستانه هشدار بالا قرار دارد. به همين دليل، همزماني وضعيت آنفلوآنزا و كرونا اهميت بيشتري پيدا مي‌كند؛ چراكه گردش همزمان دو ويروس تنفسي مي‌تواند فشار بيشتري بر مراكز درماني، به‌ويژه در گروه‌هاي پرخطر، وارد كند. مركز مديريت بيماري‌هاي واگير وزارت بهداشت نيز بر همين اساس، تقويت مراقبت، اطلاع‌رساني عمومي و رعايت اقدامات پيشگيرانه را مورد تأكيد قرار داده است.
توصيه به استفاده از ماسك
در مراكز تجمعي
يكي از مهم‌ترين توصيه‌هاي مطرح‌شده در گزارش وزارت بهداشت، افزايش استفاده از ماسك در محيط‌هايي است كه احتمال انتقال ويروس‌هاي تنفسي در آنها بيشتر است. بر اين اساس، استفاده از ماسك دست‌كم در بخش‌هاي پرخطر بيمارستان‌ها و مراكز درماني، آسايشگاه‌هاي سالمندان و وسايل نقليه عمومي بايد مورد توجه قرار بگيرد. اين توصيه در شرايطي مطرح شده كه دو ويروس مهم تنفسي يعني آنفلوآنزا و كوويد-۱۹ همزمان در محدوده هشدار بالا قرار گرفته‌اند. حيط‌هاي بسته و پرتراكم، به‌ويژه در فصل سرد سال، مي‌توانند زمينه مناسبي براي انتقال ويروس‌هاي تنفسي فراهم كنند. از همين رو، رعايت تهويه مناسب، شست‌وشوي دست‌ها، استفاده از ماسك در محيط‌هاي پرخطر و پرهيز از حضور افراد بيمار در تجمعات مي‌تواند در كاهش زنجيره انتقال موثر باشد.
آنفلوآنزاي نوع B
همچنان ويروس غالب است
داده‌هاي نظام مراقبت آزمايشگاهي نيز تصوير روشن‌تري از وضعيت آنفلوآنزا در كشور ارائه مي‌دهد. در هفته سي‌ويكم سال جاري، در مجموع ۶ هزار و ۷۹۸ نمونه تنفسي در آزمايشگاه‌هاي مولكولي دانشگاه‌هاي علوم پزشكي كشور مورد آزمايش قرار گرفته است. از اين تعداد، ۳۸۳ نمونه از نظر آنفلوآنزا مثبت بوده‌اند كه معادل ۵.۶ درصد كل نمونه‌هاي بررسي‌شده است. در ميان موارد مثبت آنفلوآنزا، نوع B همچنان سهم غالب را دارد. ۷۳.۵ درصد موارد مثبت مربوط به آنفلوآنزاي نوع B بوده است. اين وضعيت با شرايط مقطع زماني مشابه سال گذشته تفاوت دارد؛ چراكه در آن دوره، آنفلوآنزاي نوع A نوع غالب محسوب مي‌شد. تغيير الگوي غالب ويروس‌هاي آنفلوآنزا مي‌تواند اهميت مراقبت آزمايشگاهي و پايش مستمر انواع ويروس در گردش را بيشتر كند، به‌خصوص در شرايطي كه فصل شيوع بيماري‌هاي تنفسي در حال نزديك شدن به اوج خود است.
كودكان؛ نزديك به نيمي از مبتلايان
يكي ديگر از نكات قابل توجه در آمارهاي جديد، سهم بالاي كودكان از موارد مثبت آنفلوآنزاست. بر اساس داده‌هاي وزارت بهداشت، ۴۹.۳ درصد از موارد مثبت آنفلوآنزا به گروه سني كودكان تعلق دارد. در ميان اين موارد، ۵.۵ درصد مربوط به كودكان كمتر از دو سال بوده است. همچنين كودكان دو تا پنج ساله ۱۳.۸ درصد و گروه سني شش تا ۱۵ سال ۳۰ درصد موارد مثبت آنفلوآنزا را تشكيل داده‌اند. ر مجموع، سهم بالاي كودكان در ميان موارد شناسايي‌شده نشان مي‌دهد مدارس، مهدهاي كودك و ديگر محيط‌هاي تجمعي كودكان مي‌توانند در دوره افزايش گردش ويروس‌ها نيازمند توجه بيشتري باشند. كودكان همچنين مي‌توانند ويروس را به اعضاي خانواده منتقل كنند و از اين طريق زنجيره انتقال در جامعه گسترش پيدا كند.
بوشهر و كردستان در وضعيت هشدار بالا
بررسي استاني وضعيت آنفلوآنزا نيز نشان مي‌دهد افزايش موارد مثبت در همه نقاط كشور يكسان نيست. در حال حاضر 6 استان بالاتر از آستانه هشدار بالا قرار دارند. بوشهر با ثبت ۳۶.۱ درصد نمونه مثبت آنفلوآنزا، بالاترين ميزان را در ميان استان‌هاي اعلام‌شده داشته است. پس از آن كردستان با ۲۴.۲ درصد قرار دارد. كرمانشاه با ۱۷.۴ درصد، خوزستان با ۱۷.۱ درصد، فارس با ۱۴.۹ درصد و چهارمحال و بختياري با ۱۰.۸ درصد نيز در محدوده بالاتر از آستانه هشدار بالا قرار گرفته‌اند. در كنار اين استان‌ها، چند استان ديگر نيز از آستانه هشدار پايين عبور كرده‌اند. خراسان جنوبي با ۹.۲ درصد، كرمان با ۸.۳ درصد، هرمزگان با ۸ درصد، همدان با ۷.۳ درصد، يزد با ۷.۲ درصد، آذربايجان غربي با ۶.۵ درصد، خراسان رضوي با ۵.۶ درصد، اصفهان با ۵.۱ درصد و لرستان با ۵ درصد نمونه مثبت آنفلوآنزا در اين گروه قرار دارند.اين اختلاف استاني نشان مي‌دهد الگوي انتشار ويروس در كشور يكسان نيست و پايش منطقه‌اي مي‌تواند براي شناسايي كانون‌هاي افزايش بيماري اهميت داشته باشد.
وضعيت جهاني كرونا
سالمندان همچنان گروه پرخطر
بررسي وضعيت جهاني نيز نشان مي‌دهد كوويد-۱۹ اگرچه در بسياري از مناطق فعاليت پايين و نسبتا پايداري دارد، اما همچنان در برخي مناطق جهان گردش قابل توجهي دارد.
بر اساس گزارش ارائه شده، در برخي مناطق امريكاي مركزي و كاراييب، جنوب غربي و شمال اروپا و همچنين شرق و جنوب شرق آسيا، كوويد-۱۹ سهم قابل توجهي از عفونت‌هاي حاد تنفسي را به خود اختصاص داده است. در برخي مناطق امريكا نيز شيوع بيماري همچنان بالاست، هرچند روند كشوري آن نزولي گزارش شده است. در ميان گروه‌هاي سني، بيشترين تعداد مراجعه اورژانسي مرتبط با كوويد-۱۹ در كودكان پنج سال و كمتر مشاهده شده، در حالي كه بالاترين ميزان بستري مربوط به افراد ۶۵ سال و بالاتر بوده است. در اروپا نيز بيشترين موارد شناسايي‌شده كوويد-۱۹ در بخش بستري مربوط به افراد بالاي ۶۵ سال گزارش شده است؛ موضوعي كه بار ديگر بر اهميت مراقبت از سالمندان و افراد داراي بيماري‌هاي زمينه‌اي تأكيد مي‌كند.
آنفلوآنزا در جهان
نيز در حال افزايش منطقه‌اي است
در مورد آنفلوآنزا نيز اگرچه سطح فعاليت جهاني همچنان پايين گزارش شده، اما در برخي مناطق افزايش قابل توجهي مشاهده مي‌شود. در نيمكره شمالي، در هفته چهل‌ويكم سال ۲۰۲۶، درصد نمونه‌هاي مثبت آنفلوآنزا در برخي كشورهاي امريكاي مركزي و كاراييب، غرب آفريقا و مناطق غرب، جنوب، جنوب شرق و شرق آسيا بيش از ۱۰ درصد بوده است. در برخي كشورهاي غرب، جنوب و جنوب شرق آسيا نيز ميزان مثبت شدن نمونه‌ها از ۳۰ درصد فراتر رفته است. در همين حال، فعاليت ويروس RSV در سطح جهان همچنان پايين گزارش شده است. تنها در برخي كشورهاي امريكاي مركزي و كاراييب ميزان مثبت شدن اين ويروس بيش از ۱۰ درصد بوده و در يك كشور جنوب آسيا نيز اين ميزان به ۳۰ درصد رسيده است.
هشدار همزمان دو ويروس تنفسي
آنچه شرايط كنوني ايران را قابل توجه مي‌كند، صرفا افزايش يك ويروس نيست؛ بلكه همزماني گردش قابل توجه آنفلوآنزا و كوويد-۱۹ است. آنفلوآنزا اكنون با ثبت ۱۰.۶ درصد نمونه مثبت در نظام مراقبت ديده‌وري از آستانه هشدار بالا عبور كرده و كوويد-۱۹ نيز با وجود روند كاهشي، همچنان با رقم ۱۶.۳ درصد بالاتر از اين آستانه قرار دارد. اين وضعيت مي‌تواند ضرورت مراقبت از گروه‌هاي آسيب‌پذير، از كودكان و سالمندان گرفته تا بيماران داراي بيماري‌هاي زمينه‌اي، را افزايش دهد. در چنين شرايطي، رعايت اصول ساده‌اي مانند استفاده از ماسك در محيط‌هاي شلوغ و بسته، تهويه مناسب، شست‌وشوي دست‌ها و كاهش تماس افراد داراي علائم با ديگران مي‌تواند نقش مهمي در كنترل انتقال بيماري‌هاي تنفسي داشته باشد.
