هوش مصنوعي چگونه شهرها را متحول مي‌كند؟
توسعه شهرهاي هوشمند ديگر صرفا به گسترش اينترنت، نصب حسگرها و انتقال خدمات به بسترهاي آنلاين محدود نمي‌شود. آنچه شهرهاي آينده را از شهرهاي ديجيتال امروز متمايز مي‌كند، توانايي تحليل داده‌ها، پيش‌بيني مسائل، يادگيري از تجربه‌هاي گذشته و اصلاح تصميم‌ها بر اساس نيازهاي شهروندان است؛ مسيري كه به گفته معاون علمي رييس‌جمهوري، علاوه بر زيرساخت‌هاي ارتباطي پيشرفته، به تغيير رويكرد مديران و پيوند ميان ظرفيت‌هاي علمي، فناوري و اقتصادي كشور نياز دارد.
توسعه شهرهاي هوشمند ديگر صرفا به گسترش اينترنت، نصب حسگرها و انتقال خدمات به بسترهاي آنلاين محدود نمي‌شود. آنچه شهرهاي آينده را از شهرهاي ديجيتال امروز متمايز مي‌كند، توانايي تحليل داده‌ها، پيش‌بيني مسائل، يادگيري از تجربه‌هاي گذشته و اصلاح تصميم‌ها بر اساس نيازهاي شهروندان است؛ مسيري كه به گفته معاون علمي رييس‌جمهوري، علاوه بر زيرساخت‌هاي ارتباطي پيشرفته، به تغيير رويكرد مديران و پيوند ميان ظرفيت‌هاي علمي، فناوري و اقتصادي كشور نياز دارد. حسين افشين، معاون علمي، فناوري و اقتصاد دانش‌بنيان رييس‌جمهوري، در سمينار «تحول مفاهيم شهري و مسير حركت به سوي شهرهاي دانش‌بنيان، هوشمند و شناختي»، با اشاره به تدوين چارچوب تازه سياستگذاري فناوري كشور همزمان با بيستمين سال فعاليت معاونت علمي اظهار كرد: هدف از اين چارچوب، مشخص‌تر شدن مسير حركت و ارتباط ميان اجزاي مختلف زيست‌بوم علم، فناوري و نوآوري است. وي با بيان اينكه حركت در مسير توسعه فناوري مستلزم بررسي تجربه‌هاي گذشته و شناخت الگوهاي موفق جهاني است، گفت: براي ترسيم آينده بايد بتوانيم ظرفيت‌هاي موجود را به‌درستي بشناسيم و ارتباط ميان بخش‌هاي مختلف را تقويت كنيم. افشين با تاكيد بر اينكه وجود دانشگاه‌هاي توانمند، نيروي انساني متخصص، شركت‌هاي دانش‌بنيان و صنايع پيشرفته به‌تنهايي براي ايجاد قدرت فناورانه كافي نيست، افزود: اين مجموعه‌ها ممكن است هركدام عملكرد مناسبي داشته باشند، اما زماني مي‌توانند به نتيجه‌اي اثرگذار برسند كه در ارتباطي پيوسته و هدفمند با يكديگر فعاليت كنند. وي با اشاره به ضرورت اتصال مراحل مختلف توسعه فناوري، از شكل‌گيري ايده و پژوهش تا توليد محصول، تجاري‌سازي و ايجاد ارزش اقتصادي تصريح كرد: بايد مشخص شود شركت‌هاي دانش‌بنيان و سازوكارهاي حمايتي موجود در چه حوزه‌هايي مي‌توانند اثرگذاري واقعي داشته باشند. معاون علمي رييس‌جمهوري با بيان اينكه توليد محصول جديد لزوما به معناي پيشرفت نيست، توضيح داد: دانش، تجربه، ايده و خلاقيت زماني به نتيجه مطلوب مي‌رسند كه در قالب محصول يا خدمت، ارزش ملموس اقتصادي و اجتماعي ايجاد كنند. از اين منظر، فناوري، نوآوري و قابليت‌هاي پايدار بايد در ارتباط با يكديگر تعريف شوند.
شهر ديجيتال، هوشمند و شناختي چه تفاوتي دارند؟
افشين در تشريح مراحل تحول شهري، شهر ديجيتال را الگويي دانست كه در آن بخشي از اطلاعات و خدمات سنتي به بسترهاي الكترونيكي منتقل مي‌شوند. به گفته وي، ديجيتالي‌سازي مي‌تواند دسترسي به خدمات را آسان‌تر كند و سرعت انجام امور را افزايش دهد، اما لزوما به معناي هوشمند شدن مديريت شهري نيست. وي با بيان اينكه ممكن است شهري خدمات متعددي را به‌صورت آنلاين ارايه كند، اما همچنان در تحليل داده‌ها، پيش‌بيني مشكلات و اصلاح سياست‌ها با محدوديت مواجه باشد، اظهار كرد: عبور از شهر ديجيتال به شهر هوشمند مستلزم استفاده هدفمند از اطلاعات توليدشده و بهبود فرآيندها بر پايه تحليل و ارزيابي است. معاون علمي رييس‌جمهوري با اشاره به نقش داده‌ها، حسگرها و فناوري اطلاعات و ارتباطات در شهرهاي هوشمند گفت: در اين الگو، ابزارهاي ديجيتال براي بهبود عملكرد بخش‌هاي مختلف شهر، افزايش دقت خدمات، مديريت بهتر منابع و اتخاذ تصميم‌هاي كارآمدتر به كار گرفته مي‌شوند. وي تاكيد كرد: ميزان هوشمندي يك شهر را نمي‌توان صرفا با تعداد حسگرها، تجهيزات يا سامانه‌هاي آن سنجيد. معيار اصلي، اثري است كه اين فناوري‌ها بر كارآمدي مديريت شهري، كيفيت خدمات، رفاه عمومي و پايداري شهر مي‌گذارند. افشين با اشاره به مفهوم شهر شناختي نيز توضيح داد كه شهر آينده بايد بتواند از داده‌ها و تجربه‌هاي خود بياموزد، شرايط پيش رو را پيش‌بيني و متناسب با تغييرات، تصميم‌هايش را اصلاح كند. بنابراين، توسعه زيرساخت ديجيتال، ارايه خدمات هوشمند و استفاده از فناوري‌هاي نوين، زماني به بلوغ شهري منجر مي‌شود كه امكان يادگيري و بهبود مستمر را فراهم كند.
توسعه نسل پنجم ارتباطات همراه
در كنار تغيير رويكرد مديران
معاون علمي، فناوري و اقتصاد دانش‌بنيان رييس‌جمهوري درباره نقش زيرساخت اينترنت در تحقق شهرهاي دانش‌بنيان، هوشمند و شناختي و امكان توسعه اين الگوها با توجه به وضعيت فعلي اينترنت كشور گفت: بايد براي آينده برنامه‌ريزي كنيم و توسعه زيرساخت‌هاي ارتباطي را جدي بگيريم. وي با اشاره به اهميت فناوري نسل پنجم ارتباطات همراه (5G) افزود: حركت به سمت توسعه و بهره‌گيري از اين فناوري يكي از زيرساخت‌هاي مهم در مسير تحقق شهرهاي آينده است. افشين همچنين با اشاره به تلاش‌هاي وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات براي توسعه زيرساخت‌هاي ارتباطي ابراز اميدواري كرد كه امكانات موردنياز براي پيشبرد اين رويكردها فراهم شود. با اين حال، وي تاكيد كرد كه فراهم بودن زيرساخت‌هاي ارتباطي و فناورانه به‌تنهايي براي تحقق اهداف موردنظر كافي نيست و تغيير نگاه مديريتي يكي از الزامات اصلي اين مسير به شمار مي‌رود. افشين با بيان اينكه مديران بايد از رويكردهاي صرفا بروكراتيك فاصله بگيرند و به سمت عمل‌گرايي حركت كنند، گفت: به‌جاي تمركز صرف بر ايجاد زيرساخت‌ها و ابزارها، بايد از ظرفيت‌هاي موجود براي حل مسائل شهري و ارتقاي رفاه عمومي استفاده كرد.
هوش مصنوعي
از پيش‌بيني ترافيك تا مديريت انرژي
افشين با اشاره به ظرفيت هوش مصنوعي در مديريت شهري اظهار كرد: تحليل پيش‌بينانه حمل‌ونقل، مديريت مصرف انرژي، پشتيباني از خدمات سلامت، اتوماسيون هوشمند و تحليل حجم گسترده داده‌ها از جمله حوزه‌هايي هستند كه مي‌توانند از قابليت‌هاي اين فناوري بهره‌مند شوند. وي با بيان اينكه ارزيابي بلوغ شهري در استفاده از هوش مصنوعي نبايد صرفا بر اجراي چند پروژه آزمايشي متكي باشد، افزود: كيفيت داده‌ها، توان تحليل و پيش‌بيني، ميزان استفاده عملياتي از هوش مصنوعي، امنيت سامانه‌ها و تاثير اين فناوري بر عملكرد مديريت شهري بايد در ارزيابي‌ها مورد توجه قرار گيرند. معاون علمي رييس‌جمهوري همچنين بر ضرورت توجه به حريم خصوصي، امنيت، ملاحظات اخلاقي و حفظ نظارت انساني در توسعه كاربردهاي هوش مصنوعي تاكيد كرد و گفت: اين فناوري ابزاري براي بهبود عملكرد شهري است، اما به‌تنهايي يادگيري، تصميم‌گيري درست يا پايداري شهر را تضمين نمي‌كند.
سنجش شهرهاي آينده فراتر از زيرساخت‌ها
افشين در بخش ديگري از سخنان خود با اشاره به چارچوب‌هاي بين‌المللي ارزيابي شهرها، از جمله چارچوب‌هاي مرتبط با موسسه بين‌المللي توسعه مديريت، اتحاديه بين‌المللي مخابرات و سازمان بين‌المللي استانداردسازي اظهار كرد: سنجش عملكرد شهرها بايد فراتر از شمارش تجهيزات و زيرساخت‌ها باشد و ميزان تاثير فناوري بر كيفيت خدمات، زندگي شهروندان، پايداري و تاب‌آوري را مشخص كند. وي با بيان اينكه ارزيابي آمادگي شهرها براي آينده به بررسي هماهنگ مجموعه‌اي از شاخص‌ها نياز دارد، گفت: نوآوري، اقتصاد دانش‌بنيان، سرمايه انساني، زيرساخت‌هاي ديجيتال، حكمراني هوشمند و مشاركتي، كيفيت زندگي، پايداري محيط زيست، انرژي هوشمند و تجديدپذير، شناخت شهري، استفاده از هوش مصنوعي، امنيت سايبري و تاب‌آوري از جمله محورهاي مهم اين ارزيابي هستند. به گفته افشين، هركدام از اين شاخص‌ها بخشي از توان واقعي شهر را نشان مي‌دهند و تمركز بر يك حوزه، حتي اگر آن حوزه از سطح پيشرفته‌اي برخوردار باشد، تصوير كاملي از آمادگي شهر براي آينده ارايه نمي‌كند. وي در پايان تاكيد كرد: بلوغ شهري حاصل پيوند دانش، نيروي انساني، اقتصاد، حكمراني، فناوري، پايداري و تاب‌آوري است. زيرساخت‌ها و فناوري‌هاي پيشرفته ابزارهايي براي تحقق اهداف توسعه شهري هستند، اما اثربخشي آنها به نحوه استفاده از اين امكانات و رويكرد مديران بستگي دارد. در نهايت، فناوري زماني ارزشمند است كه به رفع مسائل شهر و ارتقاي كيفيت زندگي شهروندان منجر شود.
