نفت در اتاقِ انتظار!
بازارهاي انرژي جهان اين روزها بيش از آنكه چشم به لوله‌هاي انتقال و دكل‌هاي حفاري دوخته باشند، به پنجره‌هاي گفت‌وگوي آنلاين و بيانيه‌هايي چشم دوخته‌اند كه قرار است تعادلِ شكننده عرضه و تقاضا را حفظ كند.
گلناز پرتوي مهر |
بازارهاي انرژي جهان اين روزها بيش از آنكه چشم به لوله‌هاي انتقال و دكل‌هاي حفاري دوخته باشند، به پنجره‌هاي گفت‌وگوي آنلاين و بيانيه‌هايي چشم دوخته‌اند كه قرار است تعادلِ شكننده عرضه و تقاضا را حفظ كند. خبر كوتاه اما پرمعناي روزهاي اخير مبني بر اينكه اعضاي اوپك‌پلاس قصد دارند توليد نفت خود را براي ماه نوامبر بدون تغيير حفظ كنند، فراتر از يك تصميم اداري، سيگنالي راهبردي به بازارهاي جهاني است. اين تصميم، در حالي كه بسياري انتظار تكانه‌اي جدي داشتند، نشان‌دهنده يك واقعيت انكارناپذير است: ائتلاف اوپك‌پلاس ترجيح مي‌دهد در شرايطي كه «عدم قطعيت» به شاخص اصلي اقتصاد انرژي تبديل شده، به جاي ريسك كردن روي افزايش عرضه، بر حفظ «ثباتِ خاكستري» تمركز كند.
براي درك چرايي اين تصميم، بايد نگاهي به هندسه جديد توليد در خليج‌فارس داشته باشيم. متن گزارش‌ها به‌صراحت به يك نكته كليدي اشاره دارد؛ اختلالات ناشي از «جنگ ايران» در ماه‌هاي گذشته، محاسبات عرضه را به‌هم ريخته بود. در‌حالي كه كشورهاي حاشيه خليج‌فارس در تلاش براي بازيابي سطح صادرات خود هستند، اما اعداد و ارقام همچنان با واقعيت فاصله دارند. شكاف ۵ ميليون بشكه‌اي توليد نسبت به دوران پيش از جنگ (فوريه) چيزي نيست كه بتوان با يك تصميم پشت درهاي بسته پر كرد.
اين حفره ۵ ميليون بشكه‌اي، يك «زنگ خطر» براي بازارهاي جهاني است. در علم اقتصاد انرژي، وقتي توليدكننده بزرگ به دليل عوامل ژئوپليتيك -چه اختلال در لجستيك، چه نگراني‌هاي امنيتي و چه آسيب به زيرساخت‌ها- نتواند سهميه خود را پر كند، بازار به‌طور خودكار به سمت «فشارِ عرضه» حركت مي‌كند. اما عجيب اينجاست كه در اين مقطع، اوپك‌پلاس به جاي پر كردن اين خلأ، بر حفظ سطوح فعلي تأكيد دارد. چرا؟ چون در دنياي نفت، «عرضه مازاد» هميشه خوب نيست؛ گاهي «ثبات قيمت» به مراتب ارزشمندتر از «حجم فروش» است.
اوپك‌پلاس در سال جاري ميلادي نشان داده كه نمي‌خواهد غافلگير شود. پس از آنكه روند لغو تدريجي كاهش ۱.۶۵ ميليون بشكه‌اي در ماه سپتامبر به پايان رسيد، اكنون گروه در يك «منطقه امن» قرار دارد. كاهش ۲ ميليون بشكه‌اي باقي‌مانده كه تا پايان سال ۲۰۲۶ ادامه خواهد داشت، حكمِ «كمك‌فنر» را براي بازار ايفا مي‌كند. اين كاهش، در واقع پيامي است به بازارهاي جهاني كه: «ما كنترل اوضاع را در دست داريم و اجازه نخواهيم داد قيمت‌ها در شيب تند سقوط كنند.» اما چرا اعضا ترجيح دادند در نوامبر دست به تركيب برنده نزنند؟ پاسخ را بايد در «آينده‌پژوهي توليد» جست‌وجو كرد. منابع آگاه از نشست‌هاي اوپك‌پلاس مي‌گويند. اين گروه پيش از آنكه بتواند به افزايش توليد فكر كند، بايد تكليف «مبناهاي توليد سال ۲۰۲۷» را مشخص كند. تعيين سهميه‌هاي سال آينده، يك بازي استراتژيك است. هر تغييري در اين مبناها، به معناي تغيير در سهمِ بازارِ هر كشور است؛ چيزي كه مي‌تواند تعادلِ قدرت بين مسكو، رياض و ساير اعضا را دستخوش تغيير كند. بنابراين، حفظ وضعيت فعلي در نوامبر، بيش از آنكه يك نياز فني باشد، يك «استراحتِ استراتژيك» براي آمادگي جهت مذاكرات بزرگ‌تر تعيين سهميه ۲۰۲۷ است.
نكته‌اي كه اغلب در گزارش‌هاي خبري ناديده گرفته مي‌شود، فاصله عميق ميان «سقف توليد تعيين شده» و «واقعيتِ توليدِ روزانه» است. اوپك‌پلاس در ماه اوت توليد خود را حدود ۶۳۰ هزار بشكه افزايش داد، اما همچنان از اهداف خود عقب است. اين يعني سيستم توليد نفت در خاورميانه و روسيه، به‌شدت «سخت‌جان» شده است. زيرساخت‌ها ديگر مثل گذشته با يك دستورِ وزارتي نمي‌توانند شيرهاي نفت را باز يا بسته كنند. عوامل متعددي ازجمله كاهش سرمايه‌گذاري‌ها در سال‌هاي گذشته، فرسودگي تجهيزات و البته ناامني‌هاي ناشي از تنش‌هاي منطقه‌اي، باعث شده تا ظرفيت توليد به‌صورت ارگانيك پايين بيايد.
در چنين فضايي، وقتي اوپك‌پلاس مي‌گويد «توليد بدون تغيير مي‌ماند»، در واقع دارد به نوعي به «ناتواني احتمالي براي افزايش بيشتر» اعتراف مي‌كند. اين اعتراف، گرچه تلخ است اما براي بازار نوعي اطمينان‌بخش است، چراكه حداقل انتظارات را تعديل كرده و از نوسانات شديد قيمت ناشي از «وعده‌هاي توخالي افزايش توليد» جلوگيري مي‌كند.
كميته مشترك نظارت وزيران كه قرار است همزمان تشكيل جلسه دهد، نقش «چشم» اوپك‌پلاس را بازي مي‌كند. اين كميته تصميم‌گير نيست، اما رصدگرِ تمام‌عيار بازار است. بررسي داده‌هاي اين كميته نشان مي‌دهد كه اوپك‌پلاس به دنبال ساختن يك «مبناي واقع‌بينانه» براي سال ۲۰۲۷ است. تا آن زمان، استراتژي «محافظه‌كاري فعال» ادامه خواهد يافت.
براي ما در صنعت نفت، اين تصميمات پيام روشني دارد: در كوتاه‌مدت، نبايد منتظر تغييرات دراماتيك در حجم صادرات يا تحولات ناگهاني در قيمت‌هاي جهاني بود. بازار در حال حاضر در حال «هضم» پيامدهاي ژئوپليتيك جنگ است. تا زماني كه شكاف بين «ظرفيت توليد اسمي» و «توليد واقعي» پر نشود، ائتلاف اوپك‌پلاس به سياست «دست به عصا بودن» ادامه خواهد داد. درنهايت، بايد گفت كه تصميم اوپك‌پلاس براي ثابت نگه داشتن توليد، نه از سرِ انفعال، كه از سرِ درايت در مديريت يك بازارِ متلاطم است. جهاني كه با تهديدات امنيتي و اختلال در زنجيره تأمين دست و پنجه نرم مي‌كند، بيش از هر چيز به پيش‌بيني‌پذيري نياز دارد. اوپك‌پلاس با اين كار، به جاي آنكه بازار را به سمت حدس و گمان‌هاي جديد ببرد، كفِ قيمت‌ها را با ابزار «مديريتِ عرضه» تقويت كرده است. ما در «منطق آزاد» معتقديم كه اين وضعيت سكون، فرصتي است براي كشورها تا بر بازسازي زيرساخت‌هاي آسيب‌ديده و بهبودِ راندمانِ توليد تمركز كنند. اگر سال ۲۰۲۶ سالِ «حفظ موقعيت» باشد، سال ۲۰۲۷ سالي است كه سهم بازار دوباره تعريف مي‌شود. تا آن زمان، بازي بزرگِ نفت، روي همان ريلي حركت خواهد كرد كه اوپك‌پلاس ريل‌گذاري كرده است؛ ثباتِ شيشه‌اي در دنيايي كه هر لحظه ممكن است ترك بخورد.
