پول فيبر نوري پشت درِ گلوگاههاي اجرايي
توسعه شبكه فيبر نوري در حالي وارد مرحله تازهاي شده كه وزارت ارتباطات از رشد بيش از ۴۰ درصدي پوشش خانوارها و افزايش بيش از ششبرابري اتصالات خبر ميدهد، اما همزمان موانعي مانند همكارينكردن برخي شهرداريها، مشكلات مربوط به صندوق توسعه فيبر نوري، افزايش هزينه تجهيزات و ناهماهنگي دستگاهها همچنان سرعت اجراي اين پروژه را محدود كرده است؛ تا جايي كه وزير ارتباطات تأكيد دارد ادامه اين وضعيت در تهران «اصلا زيبنده نيست».
توسعه شبكه فيبر نوري در حالي وارد مرحله تازهاي شده كه وزارت ارتباطات از رشد بيش از ۴۰ درصدي پوشش خانوارها و افزايش بيش از ششبرابري اتصالات خبر ميدهد، اما همزمان موانعي مانند همكارينكردن برخي شهرداريها، مشكلات مربوط به صندوق توسعه فيبر نوري، افزايش هزينه تجهيزات و ناهماهنگي دستگاهها همچنان سرعت اجراي اين پروژه را محدود كرده است؛ تا جايي كه وزير ارتباطات تأكيد دارد ادامه اين وضعيت در تهران «اصلا زيبنده نيست».
توسعه شبكه فيبر نوري در دولت چهاردهم با وجود محدوديتهاي مختلف، از جمله ناآراميهاي ديماه، محدوديتهاي ارتباطي دوران جنگ و مشكلات اجرايي و مالي، متوقف نشده است. وزارت ارتباطات اكنون از رشد بيش از ۴۰ درصدي پوشش خانوارها و افزايش قابل توجه تعداد اتصالات خبر ميدهد؛ با اين حال، بخش مهمي از موانع اين پروژه همچنان پابرجاست و به گفته وزير ارتباطات، همكاري برخي شهرداريها، بهويژه در تهران، به يكي از گلوگاههاي توسعه اين زيرساخت تبديل شده است. ستار هاشمي، وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات، در جلسه كنترل پروژه فيبر نوري كه با حضور مديران اپراتورهاي مجري برگزار شد، با اشاره به وضعيت مصرف اينترنت در كشور گفت سهم بالاي ترافيك اينترنت همراه نشان ميدهد توسعه اينترنت ثابت همچنان با عقبماندگي جدي مواجه است. به گفته او، در حال حاضر حدود ۲۰ درصد ترافيك ارتباطي كشور به اينترنت ثابت و ۸۰ درصد آن به اينترنت سيار اختصاص دارد؛ وضعيتي كه در كشورهاي مختلف تجربهشده و توصيهشده نيست و بايد تغيير كند. هاشمي با اشاره به شرايط خاص كشور در ماههاي گذشته گفت ناآراميهاي ديماه و محدوديتهاي شبكه در دوران جنگ، شرايط عادي براي اجراي پروژههاي ارتباطي ايجاد نكرده بود، اما توسعه فيبر نوري در اين مدت متوقف نشد. به گفته او، در بخش پوشش امكان نظارت دقيق وجود نداشت، اما وزارت ارتباطات تلاش كرد با تمركز بر اتصال، تصويري شفافتر از وضعيت واقعي پروژه به دست آورد. نتيجه اين رويكرد، به گفته وزير، رشد ۵۰۰ درصدي در حوزه اتصال و رشد ۴۰ درصدي پوشش فيبر نوري بوده است. وزير ارتباطات همچنين متناسبسازي تعرفهها را يكي ديگر از موضوعات ضروري براي ادامه مسير توسعه شبكه دانست. او تأكيد كرد اگر اقتصاد يك حوزه بهدرستي اصلاح نشود، نميتوان صرفاً با نگاه دستوري آن را پيش برد. به گفته هاشمي، مصوبات مربوط به تعرفهها به سالهاي ۱۳۹۶ و ۱۴۰۲ بازميگردد و در آنها پيشبيني شده بود تعرفهها متناسب با شرايط تورمي، نرخ ارز و معاملات خرد افزايش پيدا كنند، اما تكانههاي ارزي اخير اجراي اين سياست را دشوارتر كرده است. هاشمي در بخش ديگري از سخنان خود به مشكلات مربوط به صندوق توسعه فيبر نوري پرداخت و گفت وزارت ارتباطات تمايلي ندارد منابعي در اين صندوق باقي بماند و بايد اين منابع در مسير توسعه شبكه و سرمايهگذاري اپراتورها قرار گيرد. او تأكيد كرد هرچه اپراتورها ثروتمندتر شوند، آثار و منافع آن در نهايت به زندگي و رفاه جامعه بازخواهد گشت. يكي از مهمترين بخشهاي سخنان وزير ارتباطات به مشكلات همكاري شهرداريها اختصاص داشت. او گفت در برخي نقاط، سازوكارهاي اجرايي همچنان قفل است و اين مساله در مسير توسعه فيبر نوري اختلال ايجاد كرده است. به گفته هاشمي، در كلانشهرهايي مانند مشهد، شيراز و تبريز، با وجود مشكلات موجود، گشايشهايي در اجراي پروژه ايجاد شده، اما در تهران هنوز مسائل حلنشدهاي وجود دارد.
زيبنده نيست در توسعه فيبر نوري شهر تهران گرفتار باشيم
وزير ارتباطات با اشاره به جلسه اخير با شهرداري تهران گفت اين جلسه به نتيجه نهايي نرسيده و قرار است موضوع در جلسه ديگري دنبال شود. او تأكيد كرد اينكه توسعه فيبر نوري در تهران با چنين موانعي مواجه باشد «اصلا زيبنده نيست». هاشمي همچنين گفت با توجه به مذاكرات انجامشده با شهرداري، قرار است سازوكار مربوط به صندوق توسعه فيبر نوري تا پايان مهرماه حل شود تا منابع موجود بتواند در مسير اجراي پروژه قرار گيرد. در ابتداي جلسه كنترل پروژه فيبر نوري نيز مديران اپراتورهاي مجري گزارشي از آخرين وضعيت اجراي طرح، ميزان پيشرفت بخشهاي مختلف، اقدامات انجامشده و مهمترين موانع موجود ارايه كردند. اين گزارشها نشان ميدهد اگرچه شاخصهاي پوشش و اتصال نسبت به ابتداي دولت رشد قابل توجهي داشتهاند، اما همچنان مجموعهاي از موانع اجرايي، مالي و بيندستگاهي سرعت توسعه شبكه را تحت تأثير قرار داده است.
رشد پوشش و جهش اتصال
حميد فتاحي، معاون وزير ارتباطات و رييس سازمان تنظيم مقررات و ارتباطات راديويي، نيز در اين نشست با تشريح وضعيت پروژه گفت از ابتداي دولت چهاردهم تاكنون پوشش خانوارها با فيبر نوري بيش از ۴۰ درصد افزايش يافته و اكنون بيش از ۱۱ ميليون و ۳۰۰ هزار خانوار در كشور تحت پوشش اين شبكه قرار گرفتهاند. به گفته فتاحي، يكي از نخستين اقدامات وزارت ارتباطات در دولت چهاردهم، بازطراحي پروژه فيبر نوري با توجه به تكاليف تعيينشده در قانون برنامه هفتم توسعه بود. در اين بازطراحي، موضوع «اتصال» در كنار پوشش مورد توجه جدي قرار گرفت؛ چراكه هدف از توسعه زيرساخت ارتباطي، صرفاً ايجاد امكان دسترسي نيست و بايد اين زيرساخت در نهايت به استفاده واقعي كاربران منجر شود. فتاحي با اشاره به وضعيت كلانشهرها گفت بررسيها نشان داده بود عدم توازن ميان ترافيك شبكه ثابت و سيار عمدتاً در كلانشهرها و مراكز استانها وجود دارد. از همين رو، با توجه به محدوديت منابع و زمان موجود براي اجراي اين طرح ملي، تمركز پروژه تا حد زيادي به سمت شهرهاي بزرگ هدايت شد؛ چراكه بخش قابل توجهي از مشكل توسعه ارتباطات ثابت در همين مناطق متمركز است. موضوع مهاجرت از شبكه مسي به فيبر نوري نيز از ديگر محورهاي مورد اشاره فتاحي بود. به گفته او، شركت مخابرات ايران به عنوان مالك بخش مهمي از زيرساخت شبكه مسي كشور، سالها مجموعهاي از مراكز، كانالها و كابلهاي مبتني بر سيم مسي را در اختيار داشته است، اما با تغيير فناوري و ضرورت ارتقاي شبكه، فرآيند جايگزيني فيبر نوري با شبكه مسي در دستور كار قرار گرفت. همزمان با اين فرآيند، وزارت ارتباطات تلاش كرده است انحصار موجود در شبكه مسي مانع فعاليت اقتصادي ساير اپراتورها نشود. فتاحي گفت در كنار مصوبه مهاجرت از مس به فيبر نوري، مصوبهاي نيز براي صيانت از حقوق ساير اپراتورها و فراهمكردن امكان رقابت در حوزه سرويس و خدمات به تصويب رسيد.
نورسا براي رصد پروژه
يكي ديگر از اقدامات انجامشده، طراحي سامانه يكپارچه «نورسا» براي رصد فرآيندهاي توسعه فيبر نوري عنوان شد. فتاحي گفت هدف از طراحي اين سامانه آن بوده است كه مراحل مختلف پروژه از ابتدا تا انتها قابل رصد باشد و سازمان تنظيم مقررات، اپراتورها و مجموعههاي مالي و صندوق بتوانند روند اجراي پروژه را ارزيابي و پيگيري كنند. به گفته او، سامانه نورسا اكنون در بخش پوشش عملياتي شده و بارگذاري اطلاعات اتصال نيز طبق برنامه در آن انجام ميشود. اين سامانه همچنين امكان نظارت دقيقتر بر عملكرد اپراتورها و شناسايي موانع موجود در مسير توسعه را فراهم كرده است. فتاحي همچنين از پيگيري اختلافات ميان دستگاههاي اجرايي و اپراتورها خبر داد و گفت در برخي استانها، مسوولان محلي برداشتهاي متفاوتي از تكاليف قانوني داشتند كه اين مساله به يكي از موانع اجراي پروژه تبديل شده بود. به گفته او، با پيگيريهاي انجامشده در شهرهايي مانند مشهد و شيراز كه پروژه در آنها پيشرفت مطلوبي نداشت، روند اجرا به جريان افتاده است. بر اساس دادههاي سامانه نورسا، پوشش فيبر نوري از ابتداي دولت تاكنون بيش از ۴۰ درصد افزايش داشته و بيش از ۱۱ ميليون و ۳۰۰ هزار پوشش در كشور ايجاد شده است. فتاحي البته تأكيد كرد بخشي از اقدامات اجرايي اپراتورها، از جمله حفاري و شوتينگ، هنوز بهطور كامل در سامانه بارگذاري نشده و به همين دليل آمار رسمي همچنان بر مبناي اطلاعات نهاييشده سامانه اعلام ميشود. در بخش اتصال نيز تعداد اتصالات فيبر نوري از حدود ۳۳۰ هزار مورد به بيش از ۲ ميليون اتصال رسيده است. همچنين نسبت اتصال به پوشش موجود از ابتداي دولت تاكنون بيش از ۳۴۰ درصد رشد داشته است؛ موضوعي كه نشان ميدهد سياست تمركز بر اتصال در كنار افزايش پوشش، در آمارهاي رسمي پروژه نيز بازتاب پيدا كرده است. فتاحي همچنين از افزايش تعداد مدارس متصل به فيبر نوري خبر داد و گفت تعداد مدارس متصل از ۶۶۱ مدرسه به بيش از ۹ هزار اتصال رسيده و براي تكميل اتصال مدارس نيز برنامه مشخصي تدوين شده است. در رتبهبندي اتصالات، شركت مخابرات ايران بيشترين ميزان اتصال را در اختيار دارد و استان تهران با حدود ۴۶۰ هزار اتصال در رتبه نخست قرار گرفته است. پس از تهران نيز استانهاي اصفهان، خراسان رضوي و البرز بيشترين ميزان اتصال را به خود اختصاص دادهاند. با وجود اين پيشرفتها، پروژه فيبر نوري همچنان با مجموعهاي از چالشها روبروست. فتاحي محدوديتهاي مربوط به تأسيس و فعاليت صندوق فيبر نوري، همكارينكردن برخي شهرداريها در صدور مجوز حفاري، مسائل مربوط به آپلينك، افزايش هزينه تأمين تجهيزات و زيرساخت، شرايط ناشي از جنگ، هزينه تمامشده خدمات براي كاربران و همچنين همكارينكردن برخي دستگاههاي داراي تكليف در برنامه هفتم توسعه را از مهمترين موانع پيش روي پروژه برشمرد. به اين ترتيب، توسعه فيبر نوري در كشور در مرحلهاي قرار گرفته كه از يك سو آمارهاي رسمي از افزايش قابل توجه پوشش و اتصال حكايت دارد و از سوي ديگر، ادامه مسير به حل موانعي وابسته است كه بخشي از آنها خارج از اختيار مستقيم اپراتورهاست. در اين ميان، اختلافات و مجوزهاي شهري، بهويژه در تهران، همچنان يكي از مسائل اصلي پروژه محسوب ميشود؛ موضوعي كه وزارت ارتباطات اميدوار است با تعيين تكليف صندوق و رفع موانع شهرداريها، سرعت اجراي آن در ماههاي آينده افزايش پيدا كند.
