بورس‌ها در محاصره ريسك
بازارهاي سهام جهان در آغاز معاملات روز دوشنبه، تحت‌تأثير همزمان دو نگراني مهم با فشار فروش مواجه شدند؛ از يك‌سو، افزايش دوباره قيمت نفت در پي تشديد تنش‌ها در خاورميانه و نگراني درباره اختلال در عرضه انرژي و ازسوي ديگر، ريزش سهام شركت‌هاي مرتبط با هوش مصنوعي پس از هشدار مديران ارشد اين صنعت درباره سرعت توسعه فناوري و ريسك‌هاي ايمني آن.
بازارهاي سهام جهان در آغاز معاملات روز دوشنبه، تحت‌تأثير همزمان دو نگراني مهم با فشار فروش مواجه شدند؛ از يك‌سو، افزايش دوباره قيمت نفت در پي تشديد تنش‌ها در خاورميانه و نگراني درباره اختلال در عرضه انرژي و ازسوي ديگر، ريزش سهام شركت‌هاي مرتبط با هوش مصنوعي پس از هشدار مديران ارشد اين صنعت درباره سرعت توسعه فناوري و ريسك‌هاي ايمني آن. اين شرايط درحالي رقم خورد كه سرمايه‌گذاران در آستانه تصميم‌هاي مهم بانك‌هاي مركزي در هفته جاري قرار دارند و بازار امريكا نيز خود را براي نشست سياست‌گذاري فدرال رزرو آماده مي‌كند. انتشار آمار تورم بالاتر از انتظار در امريكا، احتمال افزايش نرخ بهره را تقويت كرده و همزمان رشد دوباره قيمت نفت مي‌تواند فشار تورمي بيشتري بر اقتصاد جهاني وارد كند. در چنين فضايي، بازارها با تركيبي از ريسك‌هاي ژئوپليتيك، تورمي و تكنولوژيك مواجه شده‌اند؛ تركيبي كه مي‌تواند مسير معاملات سهام در روزهاي آينده را تحت‌تأثير قرار دهد.
افت معاملات آتي وال‌استريت
در معاملات اوليه روز دوشنبه، شاخص‌هاي اصلي بازار سهام امريكا با كاهش مواجه شدند. معاملات آتي شاخص 500 S&P حدود ۰.۷ تا ۰.۸ درصد افت كرد و معاملات آتي 100 - Nasdaq نيز كاهش قابل‌توجهي در محدوده ۱.۷ تا ۱.۸درصد را به ثبت رساند. معاملات آتي ميانگين صنعتي داوجونز نيز حدود ۱۳۵ واحد، معادل ۰.۳ درصد، پايين آمد.
اين افت عمدتاً تحت تأثير ريزش سهام شركت‌هاي فناوري و به‌خصوص شركت‌هاي مرتبط با زنجيره هوش مصنوعي رخ داد؛ بخشي از بازار كه طي ماه‌هاي گذشته يكي از مهم‌ترين موتورهاي رشد شاخص‌هاي وال‌استريت بوده است. در معاملات پيش از آغاز رسمي بازار، سهام Nvidia حدود ۳ درصد افت كرد. Intel با كاهش حدود ۶ درصدي و Marvell Technology با افت حدود ۷ درصدي مواجه شدند. سهام شركت‌هايي مانند Micron نيز بين ۴.۵ تا ۵.۷ درصد كاهش داشتند. در ميان شركت‌هاي بزرگ فناوري امريكا نيز سهام Meta، Amazon، Alphabet و Microsoft تحت فشار قرار گرفتند. اين موضوع نشان مي‌دهد نگراني‌هاي ايجادشده درباره آينده سرمايه‌گذاري‌هاي عظيم در حوزه هوش مصنوعي صرفاً به شركت‌هاي توليدكننده تراشه محدود نمانده و به ساير بخش‌هاي اكوسيستم فناوري نيز سرايت كرده است.
شوك هشدار مديران هوش مصنوعي به بازار
يكي از مهم‌ترين محرك‌هاي افت سهام فناوري، اظهارات داريو آمودي، مديرعامل Anthropic بود. او در مقاله‌اي خواستار كاهش سرعت توسعه پيشرفته‌ترين مدل‌هاي هوش مصنوعي شد و دليل اين درخواست را نگراني‌هاي مرتبط با ايمني و ريسك‌هاي ناشي از توسعه سريع اين فناوري عنوان كرد. آمودي يك روز بعد نيز در گفت‌وگويي با شبكه CBS به يكي از مهم‌ترين چالش‌هاي اين رويكرد اشاره كرد: اگر يك كشور يا شركت سرعت توسعه هوش مصنوعي را كاهش دهد، اما رقباي آن چنين اقدامي نكنند، چه اتفاقي رخ خواهد داد؟ اين نگراني از آن جهت اهميت دارد كه رقابت جهاني در حوزه هوش مصنوعي طي سال‌هاي اخير به يكي از مهم‌ترين محورهاي سرمايه‌گذاري شركت‌هاي بزرگ فناوري تبديل شده است. شركت‌ها ميلياردها دلار براي ساخت مراكز داده، خريد تراشه‌هاي پيشرفته، توسعه مدل‌هاي زباني و افزايش ظرفيت پردازشي هزينه كرده‌اند. بنابراين هرگونه نشانه از احتمال كاهش سرعت اين سرمايه‌گذاري‌ها مي‌تواند مستقيماً بر ارزش‌گذاري شركت‌هاي فعال در اين زنجيره تأثير بگذارد.
در همين راستا، سم آلتمن، مديرعامل OpenAI نيز اعلام كرده است كه عرضه اوليه سهام اين شركت در سال جاري اقدامي «نسنجيده» خواهد بود. اين اظهارنظر در شرايطي مطرح شده كه بازار سرمايه طي ماه‌هاي گذشته به‌شدت نسبت به امكان ورود شركت‌هاي بزرگ هوش مصنوعي به بورس و ادامه جريان سرمايه‌گذاري در اين حوزه حساس شده است.براي بازار سهام، سوال اصلي اين است كه آيا هشدارهاي اخير مديران شركت‌هاي هوش مصنوعي صرفاً يك بحث فني و ايمني است يا مي‌تواند نشانه‌اي از تغيير در روند سرمايه‌گذاري‌هاي عظيم اين صنعت باشد. كاتلين بروكس، مدير بخش تحقيقات شركت XTB، اين پيام را يك هشدار غيرمعمول و هماهنگ ازسوي مديران ارشد صنعت فناوري توصيف كرده است. به اعتقاد او، اگر اين هشدارها به معناي پايان يا كند شدن روند توسعه گسترده زيرساخت‌هاي هوش مصنوعي و افزايش ظرفيت پردازشي باشد، پيامدهاي آن براي بازارهاي مالي بسيار گسترده خواهد بود. در واقع، رشد سهام شركت‌هايي مانند Nvidia و ساير توليدكنندگان تراشه، تا حد زيادي برمبناي انتظار بازار از ادامه رشد تقاضاي هوش مصنوعي شكل گرفته است. درنتيجه، هر عاملي كه اين چشم‌انداز را تهديد كند، مي‌تواند ارزش‌گذاري اين شركت‌ها را تحت فشار قرار دهد.از اين منظر، اتفاقات روز دوشنبه را نمي‌توان صرفاً يك افت معمولي در سهام فناوري دانست. سرمايه‌گذاران در حال بررسي اين موضوع هستند كه آيا صنعت هوش مصنوعي پس از يك دوره رشد فوق‌العاده، وارد مرحله‌اي از ارزيابي مجدد انتظارات شده است يا خير.
نفت؛ ريسك دوم بازارهاي جهاني
در كنار فناوري، بازار نفت نيز به يكي از مهم‌ترين عوامل نگراني سرمايه‌گذاران تبديل شده است.قيمت نفت برنت در آخرين معاملات با رشد حدود ۲.۵درصدي به ۱۰۷.۱۸ دلار در هر بشكه رسيد. اين درحالي است كه نفت برنت در هفته گذشته نيز نزديك به ۹درصد افزايش قيمت داشت.
نفت خام امريكا نيز در هفته گذشته براي نخستين‌بار از ماه مه از مرز ۱۰۰ دلار در هر بشكه عبور كرد. افزايش قيمت‌ها در پي تشديد تنش‌هاي منطقه‌اي و نگراني درباره مسير انتقال نفت از خليج‌فارس رخ داده است. تعطيلي يك خط لوله كليدي در عربستان‌سعودي كه مي‌توانست به عنوان مسير جايگزين براي انتقال نفت در صورت اختلال در تنگه هرمز مورد استفاده قرار گيرد، نگراني‌ها درباره امنيت عرضه را افزايش داده است. همچنين حملات جديد به عربستان‌سعودي و برخي كشتي‌ها در منطقه خليج‌فارس بر نگراني‌هاي بازار افزوده است. نشست برنامه‌ريزي‌شده ميان ايران و كشورهاي عربي حوزه خليج‌فارس براي گفت‌وگو درباره توافقي با هدف بازگشايي تنگه هرمز نيز به تعويق افتاده است. براي بازارهاي جهاني، تنگه هرمز اهميت ويژه‌اي دارد؛ زيرا هرگونه اختلال طولاني‌مدت در عبور انرژي از اين مسير مي‌تواند قيمت نفت و فرآورده‌هاي نفتي را به شكل قابل‌توجهي افزايش دهد.
نفت گران؛ كابوس بانك‌هاي مركزي
افزايش قيمت نفت در شرايط فعلي براي بانك‌هاي مركزي جهان يك خبر ناخوشايند محسوب مي‌شود. دليل آن روشن است؛ رشد قيمت انرژي مستقيماً هزينه حمل‌ونقل، توليد و مصرف خانوارها را افزايش مي‌دهد و درنهايت مي‌تواند موج جديدي از تورم ايجاد كند. قيمت گازوئيل، بنزين و سوخت جت نيز در حال حاضر به‌مراتب بالاتر از سطح پيش از آغاز جنگ قرار گرفته است. اين مساله فشار مستقيمي بر مصرف‌كنندگان و شركت‌ها وارد مي‌كند. سامي چار، اقتصاددان ارشد موسسه Lombard Odier، معتقد است بازار سهام تاكنون با وجود بازدهي حدود ۵درصدي اوراق قرضه و قيمت‌هاي بالاي نفت، واكنش شديدي نشان نداده است؛ اما تداوم اختلال در تنگه هرمز مي‌تواند شرايط را تغيير دهد. به گفته او، اگر اين اختلال ادامه پيدا كند، بانك‌هاي مركزي ممكن است مجبور شوند چند مرحله ديگر نرخ بهره را افزايش دهند؛ سناريويي كه بازار تا حدي آن را در قيمت‌هاي فعلي لحاظ كرده است. اين موضوع اهميت زيادي دارد، زيرا افزايش نرخ بهره به معناي افزايش هزينه تأمين مالي، كاهش جذابيت دارايي‌هاي پرريسك و درنهايت فشار بر ارزش‌گذاري سهام خواهد بود.
بازارهاي اروپا و آسيا هم عقب نشستند
موج نگراني‌ها محدود به وال‌استريت نماند و بازارهاي سهام اروپا نيز روز دوشنبه عمدتاً در محدوده منفي معامله شدند.شاخص فرااروپايي 600 Stoxx حدود ۰.۳درصد افت كرد. در اين ميان، سهام شركت‌هاي انرژي عملكرد بهتري داشتند و افزايش قيمت نفت به سود اين گروه تمام شد.
شاخص FTSE 100 بريتانيا برخلاف روند كلي اروپا حدود ۰.۷درصد رشد كرد كه بخشي از اين عملكرد به حضور شركت‌هاي بزرگ نفتي همچون BP و Shell در تركيب اين شاخص مربوط بود. در آسيا نيز فضاي معاملاتي عمدتاً منفي بود. شاخص 225 Nikkei ژاپن ۰.۸۱درصد كاهش يافت و شاخص Kospi كره جنوبي با افت قابل‌توجه ۳.۲۶درصدي مواجه شد. شاخص CSI 300 چين نيز ۰.۶۷درصد پايين آمد و در سطح ۴۴۸۰.۰۸ واحد قرار گرفت. در مقابل، شاخص 200 S&P/ASX استراليا رشد جزئي ۰.۱۰درصدي را ثبت كرد.افت شديد بازارهاي فناوري‌محور آسيا، به‌ويژه در توكيو و سئول، نشان داد كه نگراني‌هاي مربوط به صنعت هوش مصنوعي در حال تبديل شدن به يك موضوع جهاني است.
بورس جهاني در برابر يك دوگانه حساس
آنچه اكنون بازارهاي جهاني را در موقعيتي حساس قرار داده، هم‌زماني دو ريسك متفاوت است. از يك طرف، قيمت بالاي نفت مي‌تواند تورم را افزايش دهد و بانك‌هاي مركزي را به سمت سياست پولي سخت‌گيرانه‌تر سوق دهد؛ از طرف ديگر، نگراني درباره آينده صنعت هوش مصنوعي مي‌تواند بخشي از انتظارات خوش‌بينانه‌اي را كه طي ماه‌هاي گذشته در قيمت سهام فناوري منعكس شده بود، تعديل كند. هفته گذشته نيز افزايش قيمت نفت فشار قابل‌توجهي بر بازار سهام امريكا وارد كرد. شاخص داوجونز با افت ۱.۶درصدي، بدترين عملكرد هفتگي خود از ماه مارس را تجربه كرد. S&P 500 حدود ۰.۸درصد و Nasdaq Composite نيز نزديك به ۰.۷درصد كاهش يافتند. اكنون نگاه سرمايه‌گذاران به نشست فدرال رزرو معطوف شده است؛ نشستي كه مي‌تواند مسير بازارها در هفته‌هاي آينده را مشخص كند. براساس معاملات قراردادهاي آتي نرخ بهره، احتمال افزايش نرخ بهره فدرال رزرو در نشست سپتامبر در محدوده ۸۶ تا نزديك ۹۰درصد برآورد شده است. در صورت تحقق اين سناريو، چنين افزايشي نخستين افزايش نرخ بهره امريكا از اواسط سال ۲۰۲۳ خواهد بود.ازسوي ديگر، بانك مركزي اروپا نيز هفته گذشته نرخ بهره را افزايش داده و هشدار داده است كه در صورت تشديد تورم، احتمال افزايش‌هاي بيشتر وجود خواهد داشت. اكنون سه متغير اصلي مي‌توانند مسير بازارهاي جهاني را تعيين كنند: قيمت نفت، تصميم بانك‌هاي مركزي درباره نرخ بهره و آينده سرمايه‌گذاري در هوش مصنوعي.
اگر تنش‌هاي خاورميانه كاهش پيدا كند و قيمت نفت عقب‌نشيني كند، بخشي از نگراني‌هاي تورمي بازار نيز كاهش خواهد يافت. اما تداوم اختلال در مسيرهاي انتقال نفت مي‌تواند سناريوي كاملاً متفاوتي ايجاد كند و بانك‌هاي مركزي را براي مدت طولاني‌تري در مسير سياست‌هاي انقباضي نگه دارد. همزمان، بازار بايد مشخص كند كه هشدارهاي مديران شركت‌هاي هوش مصنوعي صرفاً به معناي تلاش براي مديريت ريسك‌هاي ايمني است يا اينكه نشانه‌اي از ورود صنعت به مرحله‌اي جديد از رشد و سرمايه‌گذاري محسوب مي‌شود. در صورتي كه سرمايه‌گذاري شركت‌هاي بزرگ فناوري در زيرساخت‌هاي هوش مصنوعي ادامه پيدا كند، افت فعلي سهام اين شركت‌ها مي‌تواند بيشتر جنبه اصلاحي داشته باشد. اما اگر سرمايه‌گذاران به اين جمع‌بندي برسند كه سرعت رشد اين صنعت در حال كاهش است، فشار فروش مي‌تواند به توليدكنندگان تراشه، مراكز داده، شركت‌هاي ابري و حتي شاخص‌هاي اصلي بازار سهام امريكا نيز سرايت كند.
به اين ترتيب، بازار جهاني در آغاز هفته جديد با يك معادله پيچيده مواجه است؛ نفت گران، نرخ بهره بالاتر و ترديد درباره آينده موتور رشد هوش مصنوعي. تركيب اين سه عامل مي‌تواند در كوتاه‌مدت نوسانات بازارهاي سهام را افزايش دهد و سرمايه‌گذاران را بيش از گذشته به سمت دارايي‌هاي امن‌تر و شركت‌هايي با جريان نقدي باثبات سوق دهد. در چنين شرايطي، معامله‌گران بيش از هر زمان ديگري به داده‌هاي تورمي، تحولات ژئوپليتيك و اظهارات مديران شركت‌هاي بزرگ فناوري چشم خواهند دوخت؛ چرا كه هر تغيير در يكي از اين متغيرها مي‌تواند موازنه ميان ريسك و بازده را در بازارهاي جهاني تغيير دهد.
