توافق با عمان به معناي بازگشايي تنگه هرمز نيست
سيدعباس عراقچي وزير امور خارجه در مصاحبه با العربي الجديد تاكيد كرد: جزييات توافق با عمان و نقشههاي مرتبط با مسير جديد را در اختيار كشورهاي شركتكننده قرار خواهيم داد.
وزير خارجه ايران گفت دستوركار نشست فرداي عمان مسير دريايي جديد در تنگه هرمز است
سيدعباس عراقچي وزير امور خارجه در مصاحبه با العربي الجديد تاكيد كرد: جزييات توافق با عمان و نقشههاي مرتبط با مسير جديد را در اختيار كشورهاي شركتكننده قرار خواهيم داد. عراقچي افزود: توافق با عمان به هيچوجه به معناي بازگشايي تنگه هرمز نيست و شرط ايران براي بازگشايي تنگه هرمز، بازگشت امريكا به تعهدات خود در تفاهمنامه اسلامآباد است. وزير خارجه ايران گفت: ايران معتقد است مسووليت تأمين امنيت و ثبات منطقه صرفا بر عهده كشورهاي منطقه است. اميدواريم اين گفتوگوها زمينه را براي رايزنيهاي آتي درباره موضوعات مورد اهتمام كشورهاي منطقه فراهم كند. مشروح اين گفتوگو به شرح زير است.
العربي الجديد: براي اولينبار در سالهاي اخير و در سايه تداوم تنشهاي منطقهاي، نشست مشتركي ميان ايران و شش همسايه جنوبي و عراق در مسقط برگزار ميشود. بفرماييد كه مهمترين دستور كار، پيام و اهداف اين نشست چيست؟ و ايده برگزاري آن چگونه شكل گرفت؟
ابتدا لازم ميدانم يك نكته را درباره اين نشست روشن كنم. اين اجلاس، در واقع نشست 8 كشور حاشيه خليج فارس است كه بحرين، به دلايلي كه خود اعلام كرده، تمايلي به حضور در آن نداشته است. بنابراين، نشست با حضور ۷ كشور ساحلي خليج فارس برگزار ميشود و تعابير ديگري كه ممكن است براي توصيف عنوان يا ماهيت اين نشست به كار برده شوند، دقيق و صحيح نيستند. مهمترين و در واقع تنها دستور كار اين نشست، موضوع مسير جديد دريايي در تنگه هرمز است. همانطور كه ميدانيد، در گفتوگوهاي ميان جمهوري اسلامي ايران و عمان، درباره ايجاد يك مسير جديد دريايي در تنگه هرمز توافق صورت گرفته و نقشههاي مربوط به اين مسير نيز تهيه شده است. همچنين، بيانيه مشتركي در اين زمينه تنظيم شده. قرار است در نشست مسقط، جزييات اين توافق، نقشههاي مربوطه و بيانيه مشترك به اطلاع ساير كشورهاي حوزه خليج فارس برسد و پس از آن، در نهايت، اين مجموعه براي سازمان بينالمللي دريانوردي (IMO) ارسال شود تا ثبت شود و در چارچوب سازوكارهاي اين سازمان قرار بگيرد.
بنابراين، دستور كار نشست كاملا مشخص و محدود است و نبايد موضوعات ديگري را به عنوان دستور كار رسمي آن تعريف كرد. البته اين نخستينبار است كه چنين گفتوگويي بين كشورهاي حوزه خليج فارس در اين قالب انجام ميشود. از اين منظر، ميتوان اميدوار بود كه همين گفتوگو، در صورت وجود اراده سياسي، زمينه يا پايهاي براي رايزنيهاي بعدي درباره ساير موضوعات مورد علاقه كشورهاي منطقه فراهم كند. اما تأكيد ميكنم كه اين موضوع، هدف يا دستور كار فعلي نشست نيست. دستور كار اين نشست مشخصا و صرفا موضوع ترتيبات جديد دريايي در تنگه هرمز است.
العربي الجديد: با توجه به اينكه دوطرف ايراني و عماني ابتكار برگزاري نشست را مطرح كردهاند، بفرماييد كه ايران با دعوت به اين نشست مشخصا به دنبال چيست؟ آيا همچنان كه بارها تاكيد كرده به دنبال مكانيزمي براي امنيت درون منطقهاي منهاي امريكاست؟ يا اهداف ديگري نيز مطرح است؟
ايران اساسا بر اين باور است كه اين تنها كشورهاي منطقه هستند كه در قبال امنيت و ثبات اين منطقه مسووليت دارند. بنابراين طبيعي است كه خود آنها درباره مسائل و چالشهاي منطقه با يكديگر گفتوگو و رايزني كنند. ما سالهاست بر گفتوگو، اعتمادسازي و همكاري ميان كشورهاي منطقه تأكيد كردهايم و معتقديم امنيت پايدار زماني شكل ميگيرد كه كشورهاي منطقه بتوانند بدون دخالت يا مداخلات مخرب بازيگران خارج از منطقه، درباره مسائل مشترك خود به تفاهم برسند.
البته هدف اين نشست، ايجاد يك سازوكار جديد امنيتي براي منطقه نيست و چنين موضوعي نيز در دستور كار نشست قرار ندارد. با اين حال، اينكه كشورهاي منطقه براي نخستينبار در چنين سطحي گرد يك ميز مينشينند و درباره موضوعي مشخص مرتبط با امنيت و كشتيراني منطقه گفتوگو ميكنند، اتفاق مهمي است و ميتواند به عنوان يك گام اعتمادساز تلقي شود. اميدواريم در صورت تداوم اين روند، در آينده زمينه براي گفتوگو و همكاري درباره موضوعات ديگر نيز فراهم شود. ما معتقديم مسائل منطقه تنها بايد توسط خود كشورهاي منطقه مديريت شوند و هرچه گفتوگو و همكاري ميان همسايگان افزايش پيدا كند، طبيعتا زمينه مداخلات و ترتيبات تحميلي از خارج منطقه نيز كمتر خواهد شد.
العربي الجديد: در كنار تبعات منطقهاي شدن جنگ اخير بر روابط ايران با همسايگان جنوبي خود، اين نشست مشترك در حالي برگزاري ميشود كه انصارالله يمن ديروز كنترل كامل باب المندب را به دست گرفته و درگيريهاي ميان صنعا و رياض بالا گرفته است، بفرماييد اين نشست چه كمكي ميتواند به رفع تنشهاي كنوني ميان ايران و اين كشورها و حل پروندههاي منطقهاي همچون يمن بكند؟
بايد ميان اين دو موضوع تفكيك قائل شويم. اين نشست براي بررسي پرونده يمن يا حلوفصل اختلافات ميان كشورهاي منطقه برگزار نميشود. همانطور كه عرض كردم، دستور كار مشخص نشست، موضوع ترتيبات جديد دريايي در تنگه هرمز و اطلاعرساني درباره توافق و مستندات مرتبط با آن است. اما اينكه چنين گفتوگويي در شرايط كنوني منطقه برگزار ميشود، به خودي خود اهميت دارد. ما امروز با مجموعهاي از بحرانها و تنشهاي بههمپيوسته در منطقه مواجه هستيم و تجربه سالهاي گذشته نيز نشان داده كه راهحل اين مسائل از مسير تقابل، فشار و ورود بازيگران خارج از منطقه به دست نميآيد. هرچه كشورهاي منطقه بيشتر با يكديگر گفتوگو كنند، شناخت متقابل آنها از نگرانيها، دغدغهها و منافع يكديگر افزايش مييابد و اين روند ميتواند به كاهش سوءتفاهمها و مديريت تنشها كمك كند.
در مورد يمن نيز موضع جمهوري اسلامي ايران روشن است. ما معتقديم مساله يمن راهحل نظامي ندارد و آينده اين كشور بايد توسط خود يمنيها و از طريق گفتوگو و يك روند سياسي فراگير تعيين شود.
العربي الجديد: با توجه به اينكه قرار است كه توافق ميان ايران و عمان درباره تنگه هرمز در اين نشست امضا و اعلام شود، اگر مقدور است درباره محتواي اين توافق بفرماييد و اينكه تا چه اندازه تهران بر روي حمايت اين كشورها براي پيشبرد اين توافق و فشار بر امريكا براي پذيرش مسير جديد كشتيراني حساب باز كرده است؟
در مورد محتواي اين تفاهم بايد يك نكته را از ابتدا روشن كنم؛ اين توافق به هيچوجه به معناي باز شدن تنگه هرمز نيست. تفاهم ايران و عمان در واقع چارچوب و ترتيباتي را مشخص ميكند كه در صورت فراهم شدن شرايط براي بازگشايي تنگه، تردد دريايي بر اساس آن انجام خواهد شد. بر اساس تفاهمي كه ميان ايران و عمان نهايي شده، جزييات و مشخصات مسيرهاي جديد ورود و خروج از تنگه هرمز تعيين شده است.
العربي الجديد: همانطور كه شما هم اشاره كرديد، تهران بارها اعلام كرده توافق با عمان به معناي بازگشايي تنگه هرمز نخواهد بود و آن را به تحقق شروطي منوط كرده است. اگر ممكن است دقيقا بفرماييد كه اين شروط كدام است و تا چه اندازه چنين توافقي ميتواند زمينه تحقق آنها و از سرگيري مذاكرات با امريكا را فراهم كند؟
اگر بخواهم خيلي روشن پاسخ بدهم، شرط ايران براي بازگشايي تنگه هرمز، موضوع پيچيده يا فهرست تازهاي نيست. اگر امريكا به تعهداتي كه خودش در تفاهمنامه اسلامآباد پذيرفته و امضا كرده، بازگردد و به آنها عمل كند، زمينه بازگشت وضعيت در تنگه هرمز به حالت عادي فراهم ميشود. جمهوري اسلامي ايران خود را متعهد به تلاش براي تامين امنيت كشتيراني در تنگه هرمز ميداند اما طبيعتا اقدامات تجاوزكارانه و مداخلات غيرقانوني امريكا، از جمله محاصره دريايي و جنگ اقتصادي، عامل اصلي عدم امنيت كشتيراني در تنگه هرمز هستند. تفاهم ايران و عمان هم بايد در همين چارچوب ديده شود. اين تفاهم، ترتيبات و مسيرهاي جديد تردد در تنگه هرمز را مشخص ميكند، اما بهخوديخود به معناي بازگشايي تنگه نيست. اگر امريكا به تعهداتش در تفاهمنامه اسلامآباد عمل كند، آنوقت چارچوبي كه ايران و عمان درباره نحوه تردد طراحي كردهاند، ميتواند مبناي بازگشت تردد به وضعيت عادي قرار بگيرد.
