کاهش ۶۰ درصدی حجم عملیات بازار باز در سال ۱۴۰۵
بررسی ۶۷ حراج بانک مرکزی نشان میدهد متوسط حجم عملیات بازار باز در سال ۱۴۰۵ بهشدت کاهش یافته و مداخله هفتگی از سطوح بالای ۳۰۰ همت به حوالی ۶۰ همت رسیده است.
به گزارش تجارت نیوز، دادههای عملیات اجرایی سیاست پولی بانک مرکزی نشان میدهد بازار باز طی حدود ۱.۵ سال گذشته مسیر متفاوتی را پشت سر گذاشته است. بررسی ۶۷ حراج برگزارشده از ۱۸ فروردین ۱۴۰۴ تا دوم شهریور ۱۴۰۵ نشان میدهد که در سال ۱۴۰۴ مجموعاً بیش از ۱۲ هزار و ۳۰۰ همت توافق بازخرید در حراجهای بازار باز پذیرفته شد، اما روند حجم عملیات از نیمه دوم همان سال بهتدریج نزولی شد و در ۱۴۰۵ این کاهش شدت بیشتری گرفت.
متوسط حجم ریپو پذیرفتهشده در ۴۶ حراج سال ۱۴۰۴ حدود ۲۶۷ همت بود، در حالی که این رقم در ۲۱ حراج برگزارشده در ۱۴۰۵ به حدود ۱۲۳ همت رسید. مقایسه همدورهای نیز تصویر روشنتری ارائه میدهد؛ متوسط حجم عملیات در ۲۱ حراج نخست ۱۴۰۴ حدود ۳۰۵ همت بود، اما در ۲۱ حراج ۱۴۰۵ به ۱۲۳ همت کاهش یافت؛ افتی نزدیک به ۶۰ درصد.
در عین حال، حداقل نرخ ریپو در تمام این دوره در سطح ۲۳ درصد ثابت باقی مانده است. از این منظر، تغییر اصلی در عملیات بازار باز نه از کانال نرخ، بلکه از طریق کاهش حجم منابع عرضهشده قابل مشاهده است؛ تغییری که در تیر و مرداد ۱۴۰۵ با رسیدن حجم حراجها به محدوده ۴۰ تا ۷۰ همت به اوج خود رسیده است.
از حراجهای ۳۰۰ همتی تا اوج ۴۰۰ همتی در تابستان ۱۴۰۴
عملیات بازار باز در ابتدای ۱۴۰۴ در سطوح نسبتاً بالایی آغاز شد. در سه حراج نخست سال، بانک مرکزی در هر نوبت حدود ۲۹۰ همت توافق بازخرید پذیرفت و در ادامه نیز حجم عملیات عمدتاً در محدوده ۲۷۰ تا ۳۰۰ همت باقی ماند. با ورود به خرداد و تیر، اندازه حراجها بزرگتر شد و عملیات بازار باز در مقاطعی از مرز ۳۵۰ همت نیز عبور کرد.
در ۲۵ خرداد ۱۴۰۴ حجم ریپو پذیرفتهشده به حدود ۴۰۲ همت رسید و در ۹ تیر نیز نزدیک ۳۹۰ همت ثبت شد. متوسط ماهانه عملیات نیز این افزایش را تأیید میکند؛ میانگین ریپو پذیرفتهشده در فروردین حدود ۲۹۰ همت، در اردیبهشت ۲۸۴ همت و در خرداد حدود ۳۱۸ همت بود، اما در تیر به حدود ۳۶۲ همت رسید.
این ارقام نشان میدهد بازار باز در نیمه نخست ۱۴۰۴ یکی از کانالهای مهم مدیریت کوتاهمدت نقدینگی شبکه بانکی بوده است. با این حال، اهمیت این اعداد در مقایسه با ماههای بعد روشنتر میشود. همان بازاری که در تابستان ۱۴۰۴ حراجهای ۳۰۰ تا ۴۰۰ همتی را تجربه میکرد، کمتر از یک سال بعد وارد محدودهای شد که حجم عملیات در برخی هفتهها به کمتر از یکپنجم آن ارقام کاهش یافت.
نیمه دوم ۱۴۰۴؛ آغاز کاهش تدریجی اندازه عملیات
از شهریور ۱۴۰۴ به بعد، جهت حرکت حجم عملیات بازار باز تغییر کرد. متوسط ریپو پذیرفتهشده که در تیر حدود ۳۶۲ همت بود، در شهریور به حدود ۲۴۸ همت کاهش یافت و در ماههای بعد نیز عمدتاً در محدوده ۲۰۰ تا ۲۴۰ همت باقی ماند. متوسط عملیات در مهر حدود ۲۲۸ همت، در آبان ۲۳۰ همت، در آذر ۲۳۵ همت و در دی حدود ۲۲۴ همت ثبت شد.
این روند در بهمن شدت بیشتری گرفت و متوسط حجم عملیات به حدود ۱۹۰ همت رسید. در برخی حراجهای اواخر بهمن و اوایل اسفند نیز ریپو پذیرفتهشده تا محدوده ۱۸۵ همت پایین آمد. بنابراین کاهش اندازه بازار باز، پدیدهای نیست که صرفاً با شروع سال ۱۴۰۵ رخ داده باشد؛ نشانههای این تغییر از نیمه دوم ۱۴۰۴ قابل مشاهده است.
تنها استثنای مهم، حراج ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ بود. در این تاریخ حجم ریپو پذیرفتهشده ناگهان به حدود ۵۸۹ همت رسید که بالاترین رقم کل دوره مورد بررسی است. با این حال، این عملیات با سررسید ۲۸روزه انجام شد و از الگوی معمول حراجهای هفتروزه فاصله داشت. از همین رو، جهش پایان سال را باید بیشتر بهعنوان یک عملیات خاص در آستانه تعطیلات نوروزی دید تا تغییر پایدار در مسیر کلی بازار باز.
سقوط پلهای در ۱۴۰۵؛ از ۳۵۹ همت تا ۴۰ همت
سال ۱۴۰۵ با حجم نسبتاً بالای عملیات آغاز شد. در نخستین حراج سال، در ۱۷ فروردین، بانک مرکزی حدود ۳۵۹ همت ریپو پذیرفت. با این حال، این سطح دوام چندانی نداشت. حجم عملیات در ۲۴ فروردین به حدود ۲۲۵ همت و در پایان همان ماه به ۲۱۰ همت کاهش یافت. در اردیبهشت نیز روند نزولی ادامه یافت و عملیات از ۱۸۰ همت به ۱۴۰ همت رسید.
در خرداد، حجم حراجها برای چند هفته روی سطح ۱۳۰ همت تثبیت شد، اما از ابتدای تیر یک کاهش دیگر رخ داد. عملیات بازار باز در اول و هشتم تیر به ۷۰ همت رسید، در میانه ماه به ۵۰ همت کاهش یافت و در ۲۹ تیر کف کل دوره، یعنی ۴۰ همت، ثبت شد.
مقایسه تیر دو سال ابعاد این تغییر را بهتر نشان میدهد. متوسط حجم عملیات در تیر ۱۴۰۴ حدود ۳۶۲ همت بود، در حالی که این رقم در تیر ۱۴۰۵ به حدود ۵۶ همت رسید؛ کاهشی در حدود ۸۵ درصد. در مرداد نیز عملیات در محدوده ۶۰ تا ۷۰ همت باقی ماند و آخرین حراج موجود در دوم شهریور با حجم ۷۰ همت انجام شد. به این ترتیب، حجم عملیات نسبت به نخستین حراج سال ۱۴۰۵ بیش از ۸۰ درصد کاهش یافته است.
نرخ ثابت، حجم متغیر؛ تغییر سیاست از مسیر مقدار دیده میشود
یکی از نکات مهم در دادههای عملیات بازار باز، ثبات نرخ ریپو در کنار نوسان شدید حجم عملیات است. حداقل نرخ ریپو در تمام ۶۷ حراج مورد بررسی در سطح ۲۳ درصد باقی مانده، در حالی که اندازه عملیات از نزدیک ۶۰۰ همت در بالاترین نقطه تا ۴۰ همت در پایینترین سطح تغییر کرده است.
این تفاوت نشان میدهد که تغییر رفتار عملیاتی بانک مرکزی در این دوره بیش از آنکه از مسیر قیمت منابع قابل مشاهده باشد، در مقدار منابع پذیرفتهشده در حراجها نمایان شده است. متوسط حجم هر حراج در سال ۱۴۰۴ حدود ۲۶۷ همت بود، اما در ۱۴۰۵ تا دوم شهریور به ۱۲۳ همت کاهش یافته است. مقایسه ۲۱ حراج نخست هر دو سال نیز از افتی نزدیک به ۶۰ درصد حکایت دارد.
از سوی دیگر، خالص عملیات بازار باز نیز در ۱۴۰۵ نسبت به ۱۴۰۴ جهت متفاوتی پیدا کرده است. حجم سررسید عملیات قبلی در بسیاری از هفتهها از ریپو جدید بیشتر بوده و این موضوع با کوچکشدن اندازه حراجهای جدید همراستا است.
با این حال، برای تفسیر این روند بهعنوان تغییر در جهتگیری کلی سیاست پولی باید متغیرهایی مانند نرخ بازار بینبانکی، وضعیت ذخایر بانکها و تسهیلات قاعدهمند نیز در کنار آن بررسی شود. آنچه از خود دادههای بازار باز با اطمینان میتوان گفت، کاهش محسوس و مستمر اندازه این ابزار در ۱۴۰۵ است.
