چشمانداز بورس در سايه ريسكهاي سياسي
اين روزها اختلالات سامانههاي معاملاتي و نوسانات شاخص بورس، موجي از نگراني را ميان فعالان بازار سرمايه ايجاد كرده است. با اين حال، تحليل دقيق متغيرهاي بنيادي و تكنيكال نشان ميدهد كه افت و خيزهاي جاري بيش از آنكه حاصل اختلالات فني باشد، رفتاري طبيعي در قالب اصلاحهاي ميانمدت و تسويههاي اعتباري پايان تابستان است.
اين روزها اختلالات سامانههاي معاملاتي و نوسانات شاخص بورس، موجي از نگراني را ميان فعالان بازار سرمايه ايجاد كرده است. با اين حال، تحليل دقيق متغيرهاي بنيادي و تكنيكال نشان ميدهد كه افت و خيزهاي جاري بيش از آنكه حاصل اختلالات فني باشد، رفتاري طبيعي در قالب اصلاحهاي ميانمدت و تسويههاي اعتباري پايان تابستان است. بازار بورس ايران در مسير رشد قرار دارد و بسياري از فعالان بازار به دنبال ذخيرهسازي سود هستند. بازار سرمايه ايران در حال حاضر در يك نقطه عطف بسيار حساس قرار دارد؛ نقطهاي كه در يك سوي آن ريسكهاي محيطي و تنشهاي ژئوپليتيك سنگيني ميكند و در سوي ديگر، پتانسيل جهشي تاريخي نهفته است كه ميتواند بازدهي سالهاي گذشته را كاملاً تحتالشعاع قرار دهد.
در روزهاي گذشته، برخي اختلالات در سامانه معاملاتي توجه معاملهگران را به خود جلب كرد. اگرچه نميتوان گفت اين هنگ كردنها كاملا در تحولات بازار بيتأثير بوده، اما ريشه اصلي رفتارهاي اخير بازار در جاي ديگري است. حقيقت اين است كه بورس پس از يك دوره رشد، نيازمند تنفس و شناسايي سود توسط معاملهگران است. علاوه بر اين، شهريور ماه بهطور سنتي زمان تسويه اعتبارات و شناسايي سودهاي دورهاي است و رخ دادن چنين رفتارهايي در اين مقطع زماني كاملاً طبيعي به نظر ميرسد. از اصلاح شاخص نبايد هراسيد؛ چرا كه اصلاح، شرط لازم براي تداوم و سلامت روند صعودي است. بدون يك اصلاح ميانمدت و منطقي، نقدينگي و خريداران تازه نفس توان و انگيزه ورود به گردونه معاملات را نخواهند داشت. ارزيابيها نشان ميدهد كه هنوز يك شاخه اصلاحي از بازار باقي مانده است؛ اما پس از پايان اين فاز، بورس وارد دورهاي خواهد شد كه سالها در محافل اقتصادي از آن سخن گفته خواهد شد. اما سوال اين است چشمانداز جهش تاريخي بورس تا سال ۱۴۰۶چگونه خواهد بود؟با اتمام اين شاخه اصلاحي - كه ممكن است شهريور و حتي مهرماه را در بر بگيرد- ظرفيت صعودي شگفتانگيزي در انتظار بازار سرمايه خواهد بود. برآوردها نشان ميدهد در افق يك تا يكسالونيم آينده (پاييز و زمستان ۱۴۰۵ تا تابستان و پاييز ۱۴۰۶)، بسياري از نمادهاي بورسي روندي را طي خواهند كرد كه حتي رشد بيسابقه سال ۱۳۹۹ را از يادها خواهد برد. در آن دوره، حتي نمادهاي بزرگ و شاخصساز بازار توان دستيابي به رشدهاي حداقل ۶ تا ۷ برابري را خواهند داشت. شگفتانگيزتر آنكه سهام كوچك و متوسط ميتوانند بازدهيهايي دور از ذهن - يعني ۳ تا ۴ برابر بيشتر از كليت بازار و بين ۱۵ تا ۲۰ برابر قيمتهاي فعلي خود- را به ثبت برسانند. با اين وجود، تعجيل در خريد و عدم مديريت نقدينگي در مقطع كنوني ميتواند بازدهي نهايي سرمايهگذاران را بهشدت كاهش دهد.
سرمايهگذاران حقيقي و حقوقي اگر بتوانند منابع مالي خود را به درستي تجهيز و مديريت كنند، در كف همين شاخه اصلاحي، بهترين پرتفوي ممكن را براي برداشت ثمره آن در سال ۱۴۰۶ بچينند. اما روي ديگر اين معادله، ريسكهاي حاكم بر فضاي كلان اقتصاد و سياست است. شرايط فعلي بورس كاملاً حالت «صفر و يكي» به خود گرفته است؛ به اين معنا كه بازار يا مطلقاً رشد ميكند يا اصلاً وارد فاز صعودي نميشود و سناريويي براي رشد آرام و كمنوسان وجود ندارد. در حال حاضر، بالا و پايين شدن شاخص بيش از هر چيز به يك اخبار سياسي يا حتي يك توئيت گره خورده است.
تعيينكننده اصلي آينده بازار، مسائلي چون تعيين تكليف تنشهاي تنگه هرمز، روند مذاكرات و شرايط كلي جنگ است. اگر ريسكهاي مربوط به تنگه هرمز و پروندههاي منطقهاي بهطور كامل برطرف شود، بازار رالي صعودي قابل توجهي را آغاز خواهد كرد؛ اما در صورت تشديد تنشها، بايد منتظر اصلاحهاي بيشتري بود. در مديريت سرمايهگذاري، نبايد تمركز بر بازدهي باعث غفلت از «ريسك» شود. نه فوروارد كردن دستچينشده اخبار مثبت در كانالها ميتواند بازار را به تنهايي بالا ببرد و نه تاكيد تحليلگران بر ريسكهاي موجود، به معناي زمينهسازي براي ريزش بازار است. تا زماني كه عاملي به نام ريسك جنگ برطرف نشده و طرفين در حال خط و نشان كشيدن براي يكديگر هستند، منطقيترين رفتار اين است كه هر نوع بازدهي انتظاري، حتماً در ترازو و كفه ريسك سنجيده شود. تنها زماني كه بازار از اين ريسكهاي بزرگ عبور كند، ميتوان با دقت بيشتري بر مسائل بنيادين شركتها تمركز كرد و دست به اقدامات عملي بر مبناي بازدهي مطلق زد. معاملهگراني در اين نقطه عطف ۳۰ساله بورس برنده خواهند بود كه بر اعصاب خود مسلط مانده و استراتژي خود را بر پايه واقعيتهاي ميداني و مديريت ريسك بنا كنند.
