ماجراي گراني بنزين و گازوييل در اروپا چيست؟

با وجود اينكه قيمت نفت خام برنت به ركوردهاي تاريخي نرسيده است، اما قيمت بنزين و گازوييل در اروپا همچنان نزديك به بالاترين سطوح خود قرار دارد.به گزارش ايسنا، تجاوز نظامي امريكا به ايران باعث نوسان شديد قيمت نفت شده است. نفت خام برنت، شاخص بين‌المللي بازار، از پايان فوريه بين حدود ۷۳ تا ۱۲۶ دلار در هر بشكه معامله شده و روز جمعه حدود ۹۵ دلار بود. قيمت سوخت در اروپا نيز همسو با اين تغييرات حركت كرده؛ با اين حال، قيمت بنزين و گازوييل همچنان بالا مانده است، زيرا قيمت اين سوخت‌ها نه‌ فقط به قيمت نفت خام بلكه به هزينه و ميزان دسترسي به ظرفيت پالايش نيز بستگي دارد.

اگرچه خودروهاي برقي سهم فزاينده‌اي از رجيستر خودروهاي جديد را به خود اختصاص مي‌دهند، بنزين و گازوييل همچنان نيروي محركه تقريبا ۹ خودرو از هر ۱۰ خودروي سواري در جاده‌هاي اتحاديه اروپا هستند. براساس جديدترين داده‌هاي مربوط به ناوگان انجمن توليدكنندگان خودرو اروپا (ACEA)، ۴۹.۲درصد خودروها با بنزين و ۳۸.۴ درصد با گازوييل كار مي‌كنند كه در مجموع سهم اين دو سوخت را به ۸۷.۶درصد مي‌رساند.

برخي دولت‌هاي اروپايي از زمان آغاز شوك انرژي، ماليات سوخت را به‌طور موقت كاهش داده يا اقدامات حمايتي ديگري اجرا كرده‌اند. با وجود اين، قيمت بنزين و گازوييل همچنان نزديك به بالاترين سطوح تاريخي خود قرار دارد.

در هفته منتهي به ۳۱ آگوست، ميانگين قيمت بنزين در اتحاديه اروپا به ۱.۹۵ يورو در هر ليتر رسيد كه حدود چهار درصد كمتر از ركورد ۲.۰۳ يورويي آن در ژوئن ۲۰۲۲ بود. قيمت گازوييل نيز به‌طور ميانگين ۲.۰۴ يورو در هر ليتر بود كه حدود سه درصد پايين‌تر از ركورد ۲.۱۱ يورويي آن در آوريل ۲۰۲۶ قرار داشت. اين ارقام از بولتن هفتگي نفت كميسيون اروپا به دست آمده و شامل عوارض و ماليات‌هاست. اين مجموعه داده‌هاي تاريخي از ژانويه ۲۰۰۵ آغاز مي‌شود.

سوميت ريتوليا، تحليلگر ارشد عرضه و مدل‌سازي پالايش در شركت «كپلر» گفت: دليل اصلي افزايش فاصله ميان قيمت نفت خام و قيمت سوخت در اروپا بيش از آنكه صرفا مشكل عرضه نفت خام باشد، به مشكل فزاينده در پالايش و عرضه فرآورده تبديل شده است. ممكن است نفت خام در دسترس باشد اما ظرفيت تبديل آن به فرآورده‌هاي مناسب، به‌ويژه گازوييل، بسيار محدودتر شده است.قيمت گازوييل همچنين بر خانوارهايي تاثير مي‌گذارد كه خودروي ديزلي ندارند. اين سوخت نيروي محركه بخش بزرگي از حمل‌ونقل جاده‌اي، كشاورزي و ساخت‌وساز اروپا است و در نتيجه افزايش پايدار قيمت آن مي‌تواند در‌نهايت هزينه مواد غذايي و ساير كالاها را افزايش دهد. آخرين آمار تورم منطقه يورو نشان داد نرخ تورم به ۳.۳درصد در آگوست افزايش يافته كه عمدتا ناشي از افزايش قيمت انرژي بوده است.ذخاير سوخت اروپا پايين است و تجاور نظامي امريكا به ايران و حملات اوكراين به پالايشگاه‌هاي روسيه، عرضه جهاني فرآورده‌هاي پالايش‌ شده را مختل كرده است. آلن گلدر، معاون ارشد پالايش، مواد شيميايي و بازارهاي نفت در شركت «وود مكنزي» گفت: اروپا از واردكنندگان بزرگ گازوييل و سوخت جت است، بنابراين قيمت‌هاي جهاني را تعيين مي‌كند.با محدود شدن صادرات فرآورده‌هاي نفتي خاورميانه و روسيه، خريداران سنتي گازوئيل روسيه، از‌جمله تركيه و برزيل، به‌طور فزاينده‌اي براي خريد محموله‌هاي امريكا، هند و ديگر كشورها با خريداران اروپايي رقابت مي‌كنند. بنابراين، اختلال در يك منطقه مي‌تواند با تغيير مسير جريان تجارت، عرضه جهاني را محدودتر كند.

حاشيه سود پالايش كه بر قيمت سوخت در جايگاه‌ها تاثير مي‌گذارد، در سطوح بالايي قرار دارد. براساس نتايج گزارش رويترز، محموله‌هاي بنزين يوروباب E۵ با قيمت ۶۲.۰۷ دلار در هر بشكه بيشتر از قراردادهاي آتي برنت معامله شدند؛ رقمي كه تنها اندكي پايين‌تر از ركورد ۶۲.۱۰ دلاري ژوئن ۲۰۲۲ است.در همين حال، قراردادهاي آتي گازوييل اروپا روز سه‌شنبه با ثبت اختلاف قيمت ۷۸.۹۱ دلار در هر بشكه نسبت به برنت، ركورد جديدي را ثبت كردند و اين اختلاف روز چهارشنبه به حدود ۷۷ دلار كاهش يافت.حاشيه سود پالايش نشان مي‌دهد بنزين يا گازوييل چه ميزان بيشتر از نفت خامي كه براي توليد آن استفاده مي‌شود، ارزش دارد. بنابراين، يك ليتر سوخت كه در جايگاه خريداري مي‌شود، شامل هزينه‌اي بسيار بيشتر از نفت خام است. در اروپا، پالايشگاه‌ها با ظرفيت بالا فعاليت مي‌كنند و همزمان ذخاير سوخت پايين است. داده‌هاي شركت مشاوره هلندي «اينسايتس گلوبال» نشان داد ذخاير بنزين در اختيار شركت‌هاي مستقل در منطقه آمستردام-روتردام-آنتورپ در اواخر آگوست، به ۷۵۲ هزار تن كاهش يافت كه پايين‌ترين سطح از سپتامبر ۲۰۲۱ بود هرچند اين ذخاير در هفته بعد افزايش يافت.پالايشگاه‌هاي اروپا و امريكا نيز با نرخ بالايي فعاليت مي‌كنند. ريتوليا گفت: فعاليت پالايشگاه‌هاي اروپا به حدود بالاترين سطح خود در سه تا چهار سال گذشته رسيده است، در‌حالي كه ميزان بهره‌برداري از پالايشگاه‌هاي امريكا در هفته پاياني آگوست به حدود ۹۸درصد رسيد. اين شرايط به معناي آن است كه ظرفيت مازاد اندكي براي واكنش به يك اختلال احتمالي در عرضه وجود دارد.

گلدر همچنين به نزديك شدن فصل تعميرات پاييزي پالايشگاه‌ها و خطر اختلال فعاليت پالايشگاه‌هاي منطقه گلف كاست امريكا در پي وقوع توفان‌ها اشاره كرد. وي گفت: حاشيه سود بالا ممكن است پالايشگاه‌ها را به تعويق انداختن تعميرات ترغيب كند اما هشدار داد كه به تعويق انداختن تعميرات براي مدت‌ طولاني مي‌تواند مشكلات مربوط به قابليت اطمينان ايجاد كرده و خطر توقف‌هاي برنامه‌ريزي‌نشده را افزايش دهد.ريتوليا گفت: با كاهش تقاضاي سفر در پايان تابستان و خروج بازار از سوخت گران‌تر مخصوص فصل تابستان، قيمت بنزين ممكن است با كاهش فصلي مواجه شود. گازوييل چنين فرصت فصلي مشابهي ندارد؛ به‌ويژه با نزديك شدن تقاضاي زمستاني و الزامات سخت‌گيرانه‌تر براي سوخت بنابراين حاشيه سود گازوييل مي‌تواند تا پاييز و زمستان بالا بماند.عرضه گازوييل به‌ويژه آسيب‌پذير است، زيرا تعميرات پاييزي پالايشگاه‌ها مي‌تواند توليد را كاهش دهد آن‌هم در زماني كه بازار به سوخت زمستاني روي مي‌آورد و تقاضا براي سوخت گرمايشي افزايش مي‌يابد.به گفته كارشناسان، افزايش صادرات گازوييل چين مي‌تواند تا حدي به بازار كمك كند، هرچند پرسش اصلي اين است كه آيا اين صادرات مي‌تواند ادامه پيدا كند يا خير، زيرا چين معمولا تامين امنيت عرضه داخلي را در اولويت قرار مي‌دهد.ريتوليا افزود: هند نيز مي‌تواند سوخت بيشتري به اروپا صادر كند، زيرا اين كشور هم ظرفيت پالايش و هم فرآورده‌هايي براي صادرات دراختيار دارد. با وجود اين، حتي اگر قيمت نفت خام كاهش يابد، اين امر هميشه به كاهش فوري و قابل توجه قيمت سوخت در جايگاه‌ها منجر نخواهد شد. گلوگاه‌هاي اصلي بازار در شرايط كنوني، ظرفيت محدود مازاد پالايش، كمبود فرآورده‌هاي آماده مصرف و پايين بودن ذخاير است.هر دو كارشناس گفتند: بازگشايي پايدار تنگه هرمز و بازگشت صادرات فرآورده‌هاي نفتي خاورميانه براي كاهش قيمت‌ها اهميت زيادي خواهد داشت.

گلدر اظهار كرد: ادامه اين حملات نظامي فقط باعث مي‌شود قيمت‌ها افزايش پيدا كنند، زيرا تقاضاي جهاني همچنان از عرضه پيشي مي‌گيرد. اگر اين وضعيت طولاني شود، تنها راهي كه جهان مي‌تواند به تعادل برسد، كاهش تقاضا از طريق قيمت‌هاي بالاتر است. بازار مي‌تواند در صورت دستيابي به توافق سياسي معتبر و ازسرگيري كشتيراني در تنگه هرمز، واكنش سريعي نشان دهد.

وي افزود: اگر تنگه باز شود، احتمالا قيمت نفت خام به‌شدت كاهش خواهد يافت. كاهش قيمت گازوييل كمي آهسته‌تر خواهد بود اما شاهد كاهش قيمت خواهيد بود.طبق گزارش يورونيوز، براي اينكه مصرف‌كنندگان اروپايي كاهش محسوس قيمت را تجربه كنند، كارشناسان معتقدند چند عامل از‌جمله بهبود صادرات فرآورده‌هاي نفتي از خاورميانه و روسيه، تداوم فعاليت مناسب پالايشگاه‌ها، افزايش صادرات از‌سوي عرضه‌كنندگان جايگزين مانند هند و چين و در‌نهايت بازسازي ذخاير سوخت بايد محقق شود.ريتوليا گفت: بدون اين عوامل، رقابت براي محموله‌هاي موجود گازوييل احتمالا همچنان شديد خواهد بود.