هشدار پكن به واشنگتن
پس از اعلام بسته تحريمي جديد دفتر كنترل داراييهاي خارجي امريكا (OFAC) عليه ايران كه بخشهاي هوانوردي، داراييهاي ديجيتال، طلا، كشتيراني و فناوري را هدف قرار داد، پكن به واشنگتن هشدار داد كه در صورت هدفگيري شركتها و زنجيرههاي تأمين چيني در چارچوب تحريمهاي ثانويه، دست به اقدامات متقابل و تلافيجويانه خواهد زد.
پس از اعلام بسته تحريمي جديد دفتر كنترل داراييهاي خارجي امريكا (OFAC) عليه ايران كه بخشهاي هوانوردي، داراييهاي ديجيتال، طلا، كشتيراني و فناوري را هدف قرار داد، پكن به واشنگتن هشدار داد كه در صورت هدفگيري شركتها و زنجيرههاي تأمين چيني در چارچوب تحريمهاي ثانويه، دست به اقدامات متقابل و تلافيجويانه خواهد زد. گزارشهاي بينالمللي نشان ميدهد چين با اتكا به رژيم ضدتحريمي داخلي و ابزارهاي ژئواكونوميك خود، از جمله اهرم كنترل مواد معدني حياتي، بر تداوم روابط تجاري با تهران پافشاري كرده و اعلام كرده است در برابر گسترش سركوب مبادلات تجاري با ايران منفعل نخواهد ماند. به گزارش رسانهها و منابع بينالمللي از جمله روزنامه فايننشال تايمز، واكنش تند چين به تصميمات تحريمي جديد امريكا، تنشها پيرامون پرونده ايران را وارد فاز رويارويي تجاري مستقيم ميان دو ابرقدرت اقتصادي كرده است. واشنگتن كه در اقدام اخير خود با گسترش چتر فرمان اجرايي ۱۳۹۰۲ به بخشهاي استراتژيك اقتصاد ايران و صدور هشدار درباره ريسكهاي تنگه هرمز، تلاش كرد بازيگران ثالث را از تعامل اقتصادي با تهران منصرف كند، اكنون با مخالفت صريح اصليترين خريدار انرژي و شريك تجاري ايران روبهرو شده است.
پيام مستقيم پكن: تلافي تحريمهاي ثانويه
فايننشال تايمز در گزارشي اختصاصي با اشاره به پيامهاي ارسالشده از سوي پكن به واشنگتن نوشت: چين به امريكا هشدار داده است كه اگر شركتهاي چيني در هرگونه گسترش قابل توجه تحريمهاي ثانويه جديد در رابطه با ايران گنجانده شوند، تمامي اقدامات لازم را براي حفاظت از منافع خود انجام داده و دست به اقدام متقابل خواهد زد.
به تحليل اين نشريه بريتانيايي، هرگونه افزايش جدي و تنشزاي تحريمهاي امريكا عليه بنگاههاي چيني، «خطر انفجار روابط» ميان واشنگتن و پكن را به همراه دارد. پيش از اين نيز هنگامي كه ايالات متحده محدوديتهايي را عليه برخي پالايشگاههاي چيني خريدار نفت ايران اعمال كرده بود، پكن با ناديده گرفتن اين تحريمها به شركتهاي داخلي دستور داد از دستورالعملهاي يكجانبه امريكا پيروي نكنند. وانگ دونگ، محقق ارشد دانشگاه پكن، در اين زمينه تأكيد كرد: «اگر امريكا تحريم را عملي كند، مطمئناً چين از منافع ملي خود دفاع خواهد كرد؛ همانطور كه ما قبلاً اين كار را در سال گذشته نيز انجام داديم.»
ابزارهاي اهرمي چين براي
اقدامات متقابل
بر خلاف سالهاي گذشته، موضع پكن صرفاً به صدور بيانيههاي ديپلماتيك يا ابراز نگراني محدود نمانده است. چين در سالهاي اخير «رژيم ضد تحريمي سختگيرانهاي» را از لحاظ قانوني و ساختاري ايجاد كرده كه به دولت اين كشور اجازه ميدهد عليه افراد، سازمانها و شركتهاي خارجي كه در اجراي تحريمها عليه زنجيرههاي تأمين چين مشاركت دارند، اقدامات بازدارنده و تنبيهي وضع كند. علاوه بر رژيم قانوني ضدتحريم، كارشناسان بر دستِ باز پكن در حوزه تجارت استراتژيك تأكيد ميكنند. چين با در اختيار داشتن سهم عمده و انحصاري پردازش «مواد معدني حياتي» و عناصر نادر خاكي، ميتواند زنجيره توليد صنايع حساس و پيشرفته امريكا را با چالش جدي مواجه كند. اين اهرمهاي اقتصادي سبب شده تا تهديد پكن به اقدامات متقابل، از سوي تحليلگران بينالمللي يك ريسك ژئواكونوميك واقعي ارزيابي شود.
تغيير موازنه و ناكارآمدي فشار
بر شركاي كليدي ايران
بسته تحريمي اخير واشنگتن با هدفگيري بخشهاي داراييهاي ديجيتال، طلا، كشتيراني و فناوري، تلاش داشت راههاي تسويه و حملونقل كالاهاي ايران را در ابعاد ساختاري مسدود سازد. با اين حال، تحليلگران معتقدند هدف اصلي طرحهاي جديد تحريمي، بيش از آنكه متوجه داخل ايران باشد، متمركز بر ارعاب شركاي خارجي و ممانعت از دادوستد آنها با تهران است. موضع صريح چين نشاندهنده ناكامي استراتژي قطع كامل شريانهاي تجاري ايران از طريق تحريمهاي ثانويه است. در شرايطي كه موازنه قدرت بينالمللي نسبت به دهههاي گذشته تغيير كرده و جايگاه اقتصادي چين و ابزارهاي مقابله به مثل آن تقويت شده است، تلاش واشنگتن براي تحميل تحريمهاي يكجانبه بر شركاي بزرگ تجاري ايران با موانع جدي روبهرو است؛ رويكردي كه پكن را از يك بازيگر احتياطپيشه به يك طرفِ مدعي و هشداردهنده در معادلات تحريمي بدل كرده است.
