قصه يك گيمر خسته در يك شب معمولي نيست

بيشتر از آنكه سرگرم‌كننده باشد، اضطراب‌آور است. به سراغ يخچال مي‌رود و با كويري روبرو مي‌شود كه پيش‌تر نمونه‌اش را فقط در بازي «رد دد» (Red Dead Redemption) ديده بود. دوباره روي كاناپه برمي‌گردد و موبايل را برمي‌دارد. با هزار مكافات راهي براي دور زدن محدوديت‌ها پيدا مي‌كند و به اينستاگرام مي‌رسد. چند دقيقه‌اي ميان اينترنت كند و محتواهاي «برين‌رات» (Brain rot) مي‌چرخد تا چشمش به پست يك استريمر خارجي مي‌افتد؛ پستي درباره همان بازي آنلايني كه زماني ساعت‌ها سرگرمش مي‌كرد اما در دوران قطعي اينترنت آنقدر از آن دور مانده كه تقريبا فراموشش كرده بود. لپ‌تاپ را روشن مي‌كند و با اميدي نه چندان زياد وارد بازي مي‌شود؛ اما خيلي زود با خطاي دسترسي روبرو مي‌شود. يادش مي‌آيد پيش از جنگ از يك سرويس رفع تحريم و DNS استفاده مي‌كرد. سرويس قديمي ديگر مثل گذشته كار نمي‌كند. كمي جست‌وجو مي‌كند، تبليغ سرويس ديگري را كه قبلا در يك كانال تلگرامي ديده بود پيدا مي‌كند و اشتراك مي‌خرد. اين‌بار بازي بالا مي‌آيد. براي مدتي كوتاه مي‌تواند از دنياي بيرون فاصله بگيرد و به سرگرمي‌اي برگردد كه يادآور روزهاي عادي‌تر است. اما اين حال چندان دوام نمي‌آورد. ابتدا اينترنت كند مي‌شود و كمي بعد ارتباط كاملا از دست مي‌رود. بازي را مي‌بندد. از نيمه شب گذشته و بايد به رخت‌خواب برود؛ اما يك سوال همچنان باقي مانده است: مشكل وصل نشدن بازي دقيقا كجاست و چرا دسترسي به يك سرگرمي آنلاين بايد اينقدر دشوار باشد؟ اين فقط قصه يك گيمر خسته در يك شب معمولي نيست. تجربه گيمينگ آنلاين براي بسياري از كاربران ايراني به چرخه‌اي از اتصال، اختلال، تغيير DNS، افزايش پينگ، قطع شدن و تلاش دوباره تبديل شده است. از جنگ و از دسترس خارج شدن برخي سرورهاي منطقه‌اي بازي‌ها تا حدود ۸۰ روز قطعي و اختلال اينترنت، مجموعه‌اي از اتفاق‌ها باعث شده سرويس‌هاي رفع تحريم و كاهش پينگ گيمينگ نيز يكي از دشوارترين دوره‌هاي فعاليت خود را پشت سر بگذارند.

     از دوبي به اروپا؛ پينگ بالاي ۱۰۰

يكي از تغييراتي كه پس از جنگ مستقيما روي تجربه گيمرها اثر گذاشت، اختلال در اتصال به سرورهاي منطقه‌اي دوبي و امارات بود. كاربران برخي بازي‌هاي محبوب مانند كانتر استرايك ديگر نمي‌توانند مانند گذشته به سرورهاي دوبي متصل شوند و ناچارند سرورهاي اروپايي را انتخاب كنند. نتيجه، افزايش پينگ است كه در مواردي به بيش از ۱۰۰ ميلي‌ثانيه مي‌رسد. اما دورتر شدن سرور بازي تنها بخشي از مشكل است. اميرعباس كنعاني، مديرعامل الكترو نيز بخش مهمي از اختلال‌هاي فعلي را به محدودسازي يا اختلال روي پروتكل‌هايي مانند UDP مرتبط مي‌داند؛ پروتكلي كه بخش مهمي از ارتباط لحظه‌اي در بازي‌هاي آنلاين بر بستر آن انجام مي‌شود. در بسياري از بازي‌ها كاربر مي‌تواند بدون مشكل وارد محيط اوليه شود، زيرا احراز هويت و اتصال اوليه از طريق TCP انجام مي‌شود. دردسر از زماني آغاز مي‌شود كه كاربر وارد مرحله يافتن حريف يا همان مچ‌ميكينگ مي‌شود؛ جايي كه ارتباط لحظه‌اي بازي بيشتر به UDP وابسته است. در اين مرحله ممكن است اتصال با تاخير انجام شود، كاربر از صف خارج شود يا اساسا نتواند به سرور بازي برسد.

     تحريم يك طرف، فيلترينگ طرف ديگر

در تحريم خارجي، معمولا IP كاربر ايراني مسدود است و در بسياري از موارد مي‌توان با تغيير مسير يا استفاده از DNS مناسب اين محدوديت را پشت سر گذاشت. اما زماني كه خود IPهاي سرويس رفع تحريم در داخل فيلتر مي‌شوند، ماجرا پيچيده‌تر مي‌شود. شدت فيلتر شدن IPها باعث شده شلتر براي حفظ سرويس به‌جاي حدود ۱۰۰ IP، گاهي مجبور به تهيه ۳۰۰ IP شود. به گفته او، فقط هزينه يك سرور مي‌تواند ماهانه حدود ۱۰ ميليون تومان باشد و هزينه تعويض IPها در طول سال براي اين مجموعه به صدها ميليون تومان برسد. فيلتر شدن ناگهاني و بدون اطلاع قبلي IP سرورها، تيم فني را ناگهان با سرويسي از دسترس خارج‌شده و كاربراني مواجه مي‌كند كه انتظار دارند مشكل در كوتاه‌ترين زمان برطرف شود. اين محدوديت‌ها حتي به درگاه پرداخت رسيده است. به همه اينها بايد قطعي برق را نيز اضافه كرد. خاموشي‌هاي منطقه‌اي گاهي تجهيزات مخابراتي را نيز از مدار خارج مي‌كند و كيفيت اينترنت كاربران تا سطح شبكه 3G كاهش مي‌يابد.

     DNS قرار نيست اينترنت را تعمير كند

در اين چرخه، كاربر معمولا يك مقصر در دسترس دارد، سرويس DNS يا رفع تحريمي كه بابت آن پول پرداخت كرده است. وقتي بازي قطع مي‌شود، پينگ بالا مي‌رود يا كاربر از سرور بيرون ميفتد، اولين تصور اين است كه سرويس خريداري‌شده كار نمي‌كند. اين تصور از كاركرد DNS دقيق نيست. در بسياري از بازي‌ها DNSعمدتا در مرحله ابتدايي اتصال و براي ترجمه دامنه به IP يا عبور از محدوديت جغرافيايي نقش دارد. پس از آن، ارتباط بازي مستقيما با سرور برقرار مي‌شود. بنابراين اگر اينترنت پايه كاربر با پكت‌لاس، نوسان يا قطعي روبرو باشد، DNS نمي‌تواند آن را برطرف كند. به بيان ساده، سرويس رفع تحريم مي‌تواند يك مانع را از مسير بردارد، اما قرار نيست تمام مشكلات مسير را حل كند. در ماه‌هاي گذشته دلايل ديگري مانند نوع NAT، قرار داشتن كاربران پشت CGNAT يا غيرفعال بودن IPv6 نيز به عنوان علت اختلال بازي‌ها مطرح شده است. بررسي‌هاي شلتر اما نشان مي‌دهد CGNAT را نمي‌توان عامل اصلي مشكلات مچ‌ميكينگ در بازي‌هايي دانست كه سرور اختصاصي دارند. فعال شدن IPv6 نيز تا زماني كه محدوديت روي مسير ارتباطي و UDP باقي باشد، به‌تنهايي مشكل را برطرف نمي‌كند. اثر اين وضعيت بيشتر در بازي‌هايي ديده مي‌شود كه به ارتباط لحظه‌اي و پايدار حساس‌اند؛ از كال‌آف‌ديوتي (Call Of Duty) پابجي (Pubg) و ايپكس لجندز (Apex Legends) گرفته تا فورتنايت (Fortnite) و بخش آنلاين سري FC. در چنين بازي‌هايي چند لحظه ناپايداري شبكه مي‌تواند نتيجه يك مسابقه را تغيير دهد يا اساسا كاربر را از بازي بيرون بيندازد.

     سوالي كه جوابي برايش نيست

حالا مي‌توان دوباره به همان گيمر ابتداي گزارش برگشت. مشكل او دقيقا كجاست؟ جواب در يك كلمه خلاصه نمي‌شود بلكه زنجيره‌اي از مشكلات است كه تجربه نامطلوبي براي او مي‌سازد. ممكن است سرور منطقه‌اي بازي ديگر در دسترس نباشد و اتصال او به اروپا هدايت شود. ممكن است مسير UDP با اختلال روبرو باشد. ممكن است IP سرويس رفع تحريم فيلتر شده باشد، كيفيت اينترنت پايه افت كرده باشد يا حتي خاموشي، تجهيزات مخابراتي يا سرور داخلي را از مدار خارج كرده باشد. در سمت ديگر نيز همچنان تحريم شركت‌هاي خارجي وجود دارد. همين تعدد عوامل، گيمر ايراني را وارد چرخه‌اي كرده كه پيدا كردن مقصر در آن آسان نيست. سرويس‌هايي كه زماني قرار بود تنها مانع تحريم خارجي را كنار بزنند، حالا خودشان بايد از ميان فيلترينگ IP، اختلال پروتكل‌ها، قطعي اينترنت و برق راهي براي رسيدن كاربر به سرور بازي پيدا كنند. براي كاربري كه نيمه‌شب فقط مي‌خواهد چند دست بازي كند، البته اين تفكيك چندان اهميتي ندارد. او نه UDP مي‌بيند، نه مسير روتينگ و نه IP فيلترشده؛ فقط دكمه‌اي را مي‌زند كه بايد او را وارد بازي كند كه نمي‌كند. شايد همين، ساده‌ترين توضيح براي پيچيدگي وضعيت امروز باشد: رسيدن به يك سرگرمي آنلاين ساده، به عبور از زنجيره‌اي از محدوديت‌ها وابسته شده است. تا زماني كه اين زنجيره كوتاه نشود، آن سوال هم هر شب همراه گيمر به تخت برمي‌گردد: «اين‌بار مشكل دقيقا كجاست؟»