۶ شهر جديد براي يك ميليون نفر
وزارت راه و شهرسازي از ساخت ۶ شهر جديد در شمال و جنوب كشور خبر ميدهد؛ طرحي با ظرفيت اسكان يك ميليون نفر كه قرار است توسعه مرزها، رونق سواحل و تمركززدايي از كلانشهرها را دنبال كند.
وزارت راه و شهرسازي از ساخت ۶ شهر جديد در شمال و جنوب كشور خبر ميدهد؛ طرحي با ظرفيت اسكان يك ميليون نفر كه قرار است توسعه مرزها، رونق سواحل و تمركززدايي از كلانشهرها را دنبال كند. اما آيا تجربه شهرهاي جديد گذشته، اميدي به موفقيت اين برنامه باقي گذاشته است؟ بار ديگر پروژه ساخت شهرهاي جديد به صدر برنامههاي وزارت راه و شهرسازي بازگشته است؛ اينبار نه در حاشيه كلانشهرها، بلكه در مرزهاي شمالي و سواحل جنوبي كشور. معاون وزير راه و شهرسازي و مديرعامل شركت عمران شهرهاي جديد از برنامه ايجاد ۶ شهر جديد با ظرفيت جمعيتي حدود يك ميليون نفر خبر داده؛ شهرهايي كه قرار است در استانهاي گلستان، سيستان و بلوچستان و هرمزگان احداث شوند و در مجموع بيش از ۳۸ هزار هكتار وسعت خواهند داشت. اين طرح در شرايطي مطرح ميشود كه طي سه دهه گذشته، بسياري از شهرهاي جديد كشور هنوز با چالشهايي همچون كمبود خدمات، ضعف زيرساخت، نبود اشتغال پايدار و فاصله زياد ميان ظرفيت پيشبينيشده و جمعيت واقعي ساكن روبرو هستند؛ موضوعي كه باعث شده كارشناسان نسبت به موفقيت پروژههاي جديد نيز پرسشهاي جدي مطرح كنند.
هدف؛ ايجاد ظرفيتهاي جديد سكونتي
شهرام ملكي، معاون وزير راه و شهرسازي و مديرعامل شركت عمران شهرهاي جديد، در گفتوگو با ايرنا، با تشريح اهداف اين برنامه گفت: هدف از ايجاد شهرهاي جديد، ايجاد ظرفيتهاي جديد سكونتي متناسب با اولويتهاي كشور است. او افزود: وزارت راه و شهرسازي از طريق ايجاد شهرهاي جديد به دنبال ايجاد ظرفيتهاي جديد سكونتي در مشاركت با بخش خصوصي است. به گفته ملكي، رويكرد دولت در اين دوره با گذشته تفاوت دارد و تمركز اصلي بر توسعه مناطق مرزي و سواحل جنوبي كشور قرار گرفته است. او تأكيد كرد: رويكرد اصلي ايجاد شهرهاي جديد منطبق با جهتگيري آمايش سرزمين و تمركز بر نواحي ساحلي جنوب و مناطق مرزي است. معاون وزير راه و شهرسازي ادامه داد: ايجاد ۶ شهر جديد در مرزهاي شمالي و جنوبي ايران در برنامه است كه بخشي از آنها در مرحله طراحي است و برخي به مرحله احداث رسيدهاند. ملكي همچنين اعلام كرد: جمعيتپذيري اين شهرهاي جديد حدود يك ميليون نفر و مساحت اراضي آنها بيش از ۳۸ هزار هكتار است.
آلاگل؛ نخستين شهر مرزي جديد كشور
يكي از مهمترين بخشهاي اين برنامه، احداث شهر جديد «آلاگل» در منطقه مرزي اينچهبرون استان گلستان است؛ شهري كه به گفته مسوولان، نخستين شهر جديد مرزي كشور محسوب ميشود. ملكي درباره اين پروژه توضيح داد: ساخت نخستين شهر جديد مرزي كه احداث آن در شوراي عالي شهرسازي و معماري ايران به تصويب رسيده، اكنون در مرحله تهيه طرح جامع است. او افزود: شهر جديد آلاگل در منطقه اينچهبرون در استان گلستان با جمعيتپذيري ۱۰۰ هزار نفر و به مساحت يكهزار و ۴۰۰ هكتار احداث خواهد شد. به گفته مديرعامل شركت عمران شهرهاي جديد، اسناد مالكيت اين شهر جديد نيز به نام شركت عمران شهرهاي جديد صادر شده است.
۵ شهر جديد در سواحل جنوبي
علاوه بر آلاگل، وزارت راه و شهرسازي توسعه پنج شهر جديد در سواحل جنوبي كشور را نيز در دستور كار قرار داده است. ملكي در اين باره گفت: در سواحل جنوبي كشور نيز توسعه پنج شهر جديد در دستور كار قرار دارد كه اين شهرها شامل شهرهاي جديد تيس، مكران، مكران مركزي، كوشك و خليج فارس در استانهاي سيستان و بلوچستان و هرمزگان است. او ظرفيت جمعيتي اين شهرها را «۹۰۰ هزار نفر» اعلام كرد و افزود: وسعت آنها حدود ۳۷ هزار هكتار است.به گفته معاون وزير راه و شهرسازي، وضعيت اجرايي اين شهرها نيز متفاوت است. معاون وزير راه و شهرسازي توضيح داد: شهر جديد تيس در مرحله اجرايي قرار دارد. ملكي ادامه داد: شهرهاي جديد مكران، مكران مركزي و كوشك داراي مصوبه مكانيابي و امكانسنجي شوراي عالي شهرسازي و معماري هستند و در مراحل تهيه و تصويب طرح جامع قرار دارند. او همچنين گفت: شهر جديد خليج فارس نيز مرحله مكانيابي و امكانسنجي را در استان پشت سر گذاشته است.
تجربهاي كه هنوز كامل نشده است
اگرچه توسعه شهرهاي جديد در بسياري از كشورها به عنوان ابزاري براي توزيع متوازن جمعيت و ايجاد قطبهاي اقتصادي شناخته ميشود، اما تجربه ايران تصوير متفاوتي ارايه ميدهد. بيشتر شهرهاي جديدي كه از دهه ۱۳۷۰ تاكنون ساخته شدهاند، هنوز با مشكلات متعددي مواجه هستند. كمبود زيرساختهاي درماني، آموزشي و فرهنگي، نبود فرصتهاي شغلي كافي، وابستگي شديد به كلانشهرهاي مجاور و ضعف حملونقل عمومي باعث شده بخش قابل توجهي از ظرفيت پيشبينيشده اين شهرها هرگز تكميل نشود. در برخي شهرهاي جديد، واحدهاي مسكوني ساخته شده اما خدمات شهري با همان سرعت توسعه نيافته است؛ در نتيجه بسياري از خانوارها تمايل چنداني به سكونت دايمي در آنها نشان ندادهاند.
چه كساني در اين شهرها زندگي مي كنند؟
شايد مهمترين پرسش درباره پروژه جديد وزارت راه، نه ساخت شهرها بلكه جذب جمعيت باشد. ايجاد ظرفيت اسكان براي يك ميليون نفر، تنها زماني معنا پيدا ميكند كه اقتصاد منطقه بتواند فرصتهاي شغلي پايدار ايجاد كند. تجربه نشان داده است كه ساخت واحدهاي مسكوني بدون ايجاد اشتغال، سرمايهگذاري صنعتي، خدمات عمومي و زيرساختهاي مناسب، به تنهايي موجب شكلگيري شهرهاي پويا نخواهد شد. به ويژه در مناطق مرزي، ايجاد امنيت سرمايهگذاري، توسعه حملونقل، اتصال به شبكههاي تجاري و فراهم كردن خدمات آموزشي و درماني از جمله پيشنيازهايي است كه بايد همزمان با ساخت شهرها دنبال شود .
مزيت توسعه سواحل مكران
در ميان پروژههاي اعلامشده، توسعه شهرهاي ساحلي مكران از اهميت راهبردي بيشتري برخوردار است. سياست توسعه سواحل مكران طي سالهاي اخير بارها از سوي دولتها مطرح شده و هدف آن تبديل اين منطقه به يكي از قطبهاي اقتصادي، صنعتي، بندري و ترانزيتي كشور بوده است. در صورتي كه توسعه بنادر، صنايع، لجستيك، شيلات، گردشگري و حملونقل دريايي همزمان با ساخت اين شهرها پيش برود، احتمال موفقيت آنها نسبت به بسياري از شهرهاي جديد گذشته بيشتر خواهد بود. اما اگر توسعه كالبدي سريعتر از توسعه اقتصادي انجام شود، احتمال تكرار تجربه شهرهايي با جمعيت كمتر از ظرفيت پيشبينيشده دور از انتظار نيست .
چالش تأمين منابع مالي
پروژهاي با وسعت بيش از ۳۸ هزار هكتار و ظرفيت اسكان يك ميليون نفر، نيازمند سرمايهگذاري بسيار گسترده در حوزههاي مختلف است؛ از احداث شبكههاي آب، برق، گاز و فاضلاب گرفته تا ساخت مدارس، بيمارستانها، مراكز خدماتي، حملونقل و زيرساختهاي ارتباطي. اگرچه معاون وزير راه بر مشاركت بخش خصوصي تأكيد كرده، اما جذب سرمايهگذاران خصوصي در چنين پروژههايي مستلزم تضمين بازگشت سرمايه، ثبات اقتصادي و ايجاد جذابيتهاي اقتصادي براي سكونت و فعاليت توليدي است.
موفقيت؛ فراتر از ساخت ساختمانها
برنامه ساخت ۶ شهر جديد را ميتوان يكي از بزرگترين طرحهاي توسعه فضايي كشور در سالهاي اخير دانست؛ طرحي كه در صورت اجراي صحيح، ميتواند به تقويت مناطق مرزي، توسعه سواحل جنوبي، كاهش تمركز جمعيت در كلانشهرها و ايجاد قطبهاي جديد اقتصادي كمك كند. با اين حال، تجربه چند دهه گذشته نشان ميدهد كه موفقيت شهرهاي جديد تنها با احداث خيابان، ساختمان و واحدهاي مسكوني حاصل نميشود. آنچه يك شهر را زنده نگه ميدارد، وجود شغل، خدمات، حملونقل كارآمد، زيرساختهاي اجتماعي و كيفيت مناسب زندگي است.
