تهران در آستانه بحران آرامستان؟
بحران كمبود ظرفيت آرامستانهاي تهران ديگر يك هشدار آيندهنگرانه نيست؛ مسالهاي است كه سالها درباره آن سخن گفته شده اما هنوز تصميمي قطعي براي حل آن اتخاذ نشده است.
بحران كمبود ظرفيت آرامستانهاي تهران ديگر يك هشدار آيندهنگرانه نيست؛ مسالهاي است كه سالها درباره آن سخن گفته شده اما هنوز تصميمي قطعي براي حل آن اتخاذ نشده است. هرچند بهشت زهرا (س) همچنان به فعاليت خود ادامه ميدهد، اما مسوولان شهري بارها تأكيد كردهاند كه توسعه ظرفيت آرامستاني تهران، پروژهاي زمانبر است و نميتوان منتظر ماند تا آخرين قطعه زمين نيز تكميل شود.
اكنون اظهارات سوده نجفي، عضو هياترييسه شوراي اسلامي شهر تهران، بار ديگر اين موضوع را به صدر مباحث مديريت شهري آورده؛ اظهاراتي كه در كنار هشدارهاي گذشته، نشان ميدهد تهران همچنان فاقد يك نقشه راه جامع براي آينده آرامستانهاي خود است.موضوع تنها كمبود زمين نيست؛ بلكه مجموعهاي از چالشهاي اجتماعي، حقوقي، زيستمحيطي و مديريتي دست به دست هم دادهاند تا يكي از مهمترين زيرساختهاي شهري در وضعيت بلاتكليف قرار گيرد.
دو مانع بزرگ بر سر راه آرامستانهاي جديد
نجفي در گفتوگو با ايسنا، مهمترين موانع ايجاد آرامستانهاي جديد را در دو محور خلاصه ميكند. او ميگويد: در اين زمينه با دو مساله مهم مواجه هستيم؛ نخست، مخالفت ساكنان مناطق مجاور با ايجاد آرامستان جديد و دوم، اختلافنظرها درباره تعيين حريم شهر تهران كه هر دو موضوع بايد با جديت و در يك فرآيند مشخص ميان دستگاههاي مسوول تعيين تكليف شود.
اين دو چالش، سالهاست كه روند تصميمگيري را كند كردهاند. مخالفتهاي محلي، دغدغههايي مانند كاهش ارزش املاك، افزايش تردد و نگرانيهاي فرهنگي را در بر ميگيرد و از سوي ديگر، اختلاف ميان نهادهاي مختلف درباره حريم تهران، هرگونه تصميم اجرايي را با تأخير مواجه كرده است.
اما پرسش اساسي اينجاست كه آيا مديريت شهري بايد تا رفع كامل اين اختلافها صبر كند يا همزمان مسيرهاي جايگزين را دنبال كند؟
تصميمي كه نبايد به روز آخر موكول شود
نجفي معتقد است مديريت شهري نبايد منتظر تكميل ظرفيت بهشت زهرا بماند. او تأكيد ميكند: موضوع ظرفيت آرامستانهاي تهران از جمله مسائل مهمي است كه نيازمند تصميمگيري بهموقع و برنامهريزي بلندمدت است و نميتوان آن را به زماني موكول كرد كه ظرفيت موجود به پايان رسيده باشد. اين سخن، بيش از آنكه يك توصيه باشد، نقدي بر روند سالهاي گذشته است؛ روندي كه در بسياري از پروژههاي زيرساختي تهران نيز مشاهده شده است. از توسعه مترو گرفته تا مديريت پسماند و تأمين آب، اغلب تصميمها زماني جدي ميشوند كه بحران خود را نشان داده است.در موضوع آرامستان نيز اگر مطالعات، مكانيابي، اخذ مجوزها و ايجاد زيرساختها چندين سال زمان ميبرد، طبيعي است كه هرگونه تعلل امروز، بحران فردا را تشديد خواهد كرد.
تمركز همه خدمات در بهشت زهرا يك آسيب جدي
يكي از مهمترين بخشهاي سخنان عضو هياترييسه شوراي شهر، نقد تمركز خدمات آرامستاني در يك نقطه است. نجفي ميگويد: تهران به يك راهحل مقطعي براي مساله آرامستانها نياز ندارد.عضو هياترييسه شوراي اسلامي شهر تهران ادامه ميدهد: بايد به سمت ايجاد يك نظام جامع و متوازن براي آرامستانهاي شهر تهران حركت كنيم. تمركز كامل خدمات آرامستاني در يك نقطه، در بلندمدت ميتواند مشكلاتي را در حوزه دسترسي، حملونقل و مديريت بحران ايجاد كند و لازم است امكان ايجاد آرامستانهاي جديد و استاندارد در نقاط مختلف متناسب با نياز جمعيتي و جغرافيايي شهر مورد بررسي قرار گيرد.اين نگاه، با الگوي بسياري از كلانشهرهاي دنيا همخواني دارد؛ شهرهايي كه خدمات آرامستاني را در چند نقطه توزيع كردهاند تا فشار ترافيكي و خدماتي كاهش يابد.
بهشت زهرا نيازمند نوسازي است
در كنار ايجاد آرامستانهاي جديد، وضعيت زيرساختهاي بهشت زهرا نيز نيازمند بازنگري جدي است.عضو هياترييسه شوراي اسلامي شهر تهران تأكيد ميكند: بهشت زهرا (س) مجموعهاي با اهميت تاريخي، اجتماعي و عاطفي براي مردم تهران است و لازم است زيرساختهاي آن متناسب با نيازهاي امروز و آينده شهر تهران بهروزرساني شود.
او راهكارهاي مشخصي نيز ارايه ميدهد و ميگويد: نوسازي و بهسازي معابر داخلي، ساماندهي پاركينگها، تقويت دسترسيهاي حملونقل عمومي و استفاده از فناوريهاي نوين براي مديريت مراجعات و ارايه خدمات، از جمله اقداماتي است كه بايد با جديت دنبال شود. اين بخش از سخنان نجفي نشان ميدهد حتي اگر آرامستانهاي جديد نيز احداث شوند، بهشت زهرا همچنان مهمترين آرامستان كشور باقي خواهد ماند و نيازمند سرمايهگذاري مستمر است.
عدالت شهري حلقه گمشده آرامستانهاي تهران
يكي از نكات قابل تأمل در سخنان عضو شوراي شهر، نگاه او به عدالت فضايي است.او ميگويد: ايجاد آرامستانهاي جديد در نقاط مختلف شهر نيز ميتواند به كاهش سفرهاي طولاني و تمركز ترافيك در يك محدوده كمك كند. اين موضوع تنها يك مساله ترافيكي نيست، بلكه با عدالت در دسترسي، كاهش زمان و هزينه سفر شهروندان و افزايش تابآوري شهر نيز ارتباط دارد.
در واقع، امروز بسياري از شهروندان شرق، شمال يا غرب تهران براي حضور در مراسم تدفين يا زيارت اهل قبور، ناچارند مسافتهاي طولاني را طي كنند؛ موضوعي كه هم هزينههاي خانوار را افزايش ميدهد و هم فشار مضاعفي بر شبكه حملونقل وارد ميكند.
بودجه؛ شرط لازم اما نه كافي
نجفي درباره تأمين منابع مالي نيز نگاه متفاوتي ارايه ميدهد.او ميگويد: يكي از وظايف اصلي شوراي اسلامي شهر، سياستگذاري، تصويب بودجه و نظارت بر نحوه هزينهكرد منابع است و در صورتي كه كمبود نيروي انساني يا فرسودگي زيرساختها وجود داشته باشد، بايد اين مسائل در فرآيند بودجهريزي و برنامهريزي مديريت شهري بهصورت جدي مورد توجه قرار گيرد.اما بلافاصله تأكيد ميكند: البته افزايش منابع مالي بهتنهايي كافي نيست و ابتدا بايد نيازهاي واقعي سازمان بهشت زهرا (س) بهصورت دقيق و كارشناسي احصا شود. بايد مشخص باشد كه در چه بخشهايي كمبود نيروي انساني وجود دارد، كدام زيرساختها نيازمند نوسازي فوري هستند و چه پروژههايي بايد در اولويت قرار گيرند.عضو هياترييسه شوراي اسلامي شهر تهران همچنين با اشاره به كاركنان اين مجموعه ميگويد: كاركنان اين مجموعه در شرايط خاص و دشواري به شهروندان خدمات ارايه ميدهند و لازم است ضمن تأمين نيروي انساني مورد نياز، به آموزش، شرايط كاري و حمايت از اين كاركنان نيز توجه شود.او در ادامه ميافزايد: در حوزه زيرساخت نيز ميتوان پروژهها را اولويتبندي و از ظرفيتهاي مختلف بودجهاي استفاده كرد. پيشبيني رديفهاي مشخص در بودجه، استفاده از ظرفيتهاي قانوني و بهرهگيري از فناوريهاي نوين براي كاهش هزينههاي جاري، از جمله راهكارهايي است كه ميتواند مورد توجه قرار گيرد.نجفي تأكيد ميكند: در نهايت، شوراي شهر بايد بر عملكرد و هزينهكرد منابع نظارت دقيق داشته باشد تا منابع اختصاصيافته به اين حوزه به ارتقاي كيفيت خدمات، افزايش ايمني، بهبود شرايط كاركنان و رفاه شهروندان منجر شود.
زمان به سرعت ميگذرد
نجفي درباره زمان باقيمانده ظرفيت بهشت زهرا، اگرچه از اعلام عدد مشخص خودداري ميكند، اما هشدار روشني ميدهد و ميگويد: درباره زمان دقيق تكميل ظرفيت بهشت زهرا (س) بايد بر اساس آخرين گزارش رسمي و بهروز سازمان بهشت زهرا (س) و اطلاعات دقيق مربوط به ظرفيت باقيمانده اظهارنظر كرد، اما اصل موضوع روشن است و مديريت شهري نبايد منتظر بماند تا ظرفيت موجود به پايان برسد و سپس به دنبال راهحل باشد.عضو هياترييسه شوراي اسلامي شهر تهران همچنين ميگويد: احداث آرامستان جديد يا توسعه ظرفيت موجود، فرآيندي زمانبر است و به مطالعات كارشناسي، مكانيابي، بررسيهاي زيستمحيطي و شهرسازي، تأمين زمين، تأمين منابع مالي، ايجاد زيرساختهاي دسترسي و اخذ مجوزهاي لازم نياز دارد. بنابراين، فرصت مديريت شهري براي تصميمگيري و اقدام، بسيار محدودتر از زمان باقيمانده براي استفاده از ظرفيت فعلي است. به اعتقاد او، بايد از هماكنون يك برنامه زمانبنديشده و مشخص براي اين موضوع تدوين شود كه تعيين مكان، حل مسائل مربوط به حريم، انجام ارزيابيهاي اجتماعي و زيستمحيطي، تأمين منابع و آغاز عمليات اجرايي را دربرگيرد.
پايان تعلل؛ شرط عبور از بحران
آنچه از مجموع اين اظهارات برميآيد، آن است كه تهران ديگر فرصت آزمون و خطا ندارد. اگرچه اختلاف بر سر حريم شهر، مخالفتهاي محلي، محدوديتهاي بودجهاي و پيچيدگيهاي اجرايي واقعيتهاي انكارناپذيري هستند، اما هيچيك نميتوانند توجيهي براي تعويق تصميمگيري باشند.نجفي تأكيد ميكند: تهران نبايد هر چند دهه يكبار با مساله كمبود ظرفيت آرامستاني مواجه شود. لازم است يك نظام پايدار و چندمركزي براي آرامستانهاي شهر طراحي شود تا ضمن حفظ جايگاه تاريخي و اجتماعي بهشت زهرا (س)، فشار جمعيتي و خدماتي از روي اين مجموعه كاهش پيدا كند. او ادامه ميدهد: شوراي اسلامي شهر تهران نيز ميتواند از طريق بررسيهاي كارشناسي، نظارت بر عملكرد مديريت شهري و پيگيري از دستگاههاي مسوول، در تعيين تكليف اين موضوع نقش موثري ايفا كند.اكنون پرسش اصلي اين است كه آيا اينبار هشدارها به تصميم منجر خواهد شد يا تهران بار ديگر منتظر خواهد ماند تا بحران، مديريت شهري را غافلگير كند؟
