مصرف انرژي از نگاه مردم؛ مهمترين نگرانيها چيست؟
مصرف انرژي و الگوي استفاده از آن، يكي از موضوعات مهم در حوزه سياستگذاري و مديريت منابع به شمار ميرود. نتايج تازهترين نظرسنجيها با بررسي نگرش مردم، تصويري از مهمترين دغدغهها، ميزان نگراني از كمبود انرژي و سطح آگاهي جامعه نسبت به مديريت مصرف برق ارائه ميكند.
مصرف انرژي و الگوي استفاده از آن، يكي از موضوعات مهم در حوزه سياستگذاري و مديريت منابع به شمار ميرود. نتايج تازهترين نظرسنجيها با بررسي نگرش مردم، تصويري از مهمترين دغدغهها، ميزان نگراني از كمبود انرژي و سطح آگاهي جامعه نسبت به مديريت مصرف برق ارائه ميكند. به گزارش ايسنا، مصرف انرژي در ايران طي سالهاي اخير به يكي از مهمترين چالشهاي اقتصادي، اجتماعي و زيستمحيطي تبديل شده است. در حالي كه كشور از بزرگترين توليدكنندگان نفت و گاز جهان به شمار ميرود، آمارها از مصرف بالاي انرژي، اتلاف گسترده منابع و افزايش نگراني مردم نسبت به كمبود انرژي و قطعي برق حكايت دارد؛ بهگونهاي كه براساس تازهترين يافتههاي مركز افكارسنجي دانشجويان ايران (ايسپا) بيش از دو سوم مردم از كمبود انرژي و جيرهبندي آن نگران هستند و آسيب به وسايل برقي مهمترين دغدغه آنها هنگام قطع برق محسوب ميشود. مصرف انرژي در دهههاي اخير به يكي از مهمترين چالشهاي جهان تبديل شده است. رشد جمعيت، توسعه شهرنشيني، گسترش فعاليتهاي صنعتي و پيشرفت فناوري، تقاضا براي انرژي را به شكل قابل توجهي افزايش داده و مديريت مصرف را به يكي از اولويتهاي دولتها تبديل كرده است. بر اساس گزارش آژانس بينالمللي انرژي (IEA، ۲۰۲۳)، مصرف انرژي جهان در دهه گذشته بهطور متوسط سالانه ۲/۱ درصد افزايش يافته است. همزمان، گزارشهاي بينالمللي نشان ميدهد ايران از نظر ميزان مصرف انرژي در جايگاه هفتم جهان قرار دارد؛ موضوعي كه با وجود برخورداري كشور از منابع گسترده نفت و گاز، ضرورت اصلاح الگوي مصرف را بيش از گذشته نمايان ميكند. افزايش مصرف انرژي علاوه بر فشار بر منابع طبيعي، تبعات اقتصادي و زيستمحيطي گستردهاي نيز به همراه دارد. افزايش هزينههاي تأمين انرژي، تشديد آلودگي هوا و پيامدهاي ناشي از تغييرات اقليمي از جمله چالشهايي است كه سياستگذاران را با ضرورت اجراي برنامههاي مديريت مصرف و افزايش بهرهوري انرژي روبهرو كرده است. طبق گزارش آژانس بينالمللي انرژي در سال ۲۰۲۳، ايران به دليل مصرف بالاي انرژي در بخشهاي خانگي، صنعتي و حملونقل، در شمار كشورهايي قرار دارد كه با بيشترين ميزان اتلاف انرژي مواجه هستند. از اين رو، شناخت نگرش مردم نسبت به مصرف انرژي و تدوين راهكارهاي فرهنگي و آموزشي براي اصلاح رفتارهاي مصرفي، از اهميت ويژهاي برخوردار است. پژوهشهاي مختلف نيز نشان ميدهد نگرش افراد نسبت به مصرف انرژي در سه بعد شناختي، احساسي و رفتاري قابل بررسي است و تغيير نگرش، پيشزمينه تغيير رفتار محسوب ميشود. با اين حال، همچنان شناخت دقيقي از نگرش عمومي جامعه نسبت به مصرف انرژي در ايران وجود ندارد. يافتههاي مركز افكارسنجي دانشجويان ايران (ايسپا) نشان ميدهد مشكلات اقتصادي همچنان مهمترين نگراني مردم است. در اين ميان، ۶.۴ درصد از افراد مورد بررسي دغدغههايي از جنس مسائل محيطزيستي داشتهاند و ۳.۲ درصد نيز كمبود انرژي و افزايش قيمت آن را به عنوان مهمترين نگراني خود عنوان كردهاند. نتايج اين پايش همچنين نشان ميدهد كمبود انرژي و جيرهبندي آن، ۶۶.۱ درصد مردم را به ميزان زياد يا خيلي زياد نگران كرده است. در مقابل، ۱۱.۵ درصد اعلام كردهاند كه هيچ نگراني از اين موضوع ندارند و ۱۷.۵ درصد نيز ميزان نگراني خود را كم عنوان كردهاند. همچنين ۴.۳ درصد گفتهاند تا حدي نگران كمبود انرژي و جيرهبندي هستند. بررسيهاي تحليلي حاكي از آن است كه ميزان نگراني درباره كمبود انرژي ميان زنان و مردان و همچنين گروههاي مختلف تحصيلي تفاوت دارد. زنان بيش از مردان نسبت به اين موضوع ابراز نگراني كردهاند. همچنين افراد داراي تحصيلات كمتر از ديپلم نسبت به ساير گروههاي تحصيلي نگراني كمتري از كمبود انرژي و جيرهبندي دارند. در مقابل، ميان گروههاي مختلف سني و نيز ساكنان مناطق شهري و روستايي تفاوت آماري معناداري در اين زمينه مشاهده نشده است. طبق نتايج اين پايش، ۳۶.۴ درصد مردم مهمترين نگراني خود هنگام قطع برق را آسيب ديدن وسايل برقي منزل عنوان كردهاند. همچنين ۲۹.۳ درصد گفتهاند قطعي برق موجب اختلال در انجام كارهايشان ميشود و ۱۵.۲ درصد نيز گرماي هوا در زمان خاموشي را مهمترين دغدغه خود دانستهاند. از سوي ديگر، ۸/۸ درصد اعلام كردهاند قطع شدن آب همزمان با خاموشي برق، بيشترين نگراني را براي آنها ايجاد ميكند. يافتههاي اين نظرسنجي همچنين نشان ميدهد ۸۲ درصد افراد، وضعيت اقتصادي خانواده خود را نسبت به سال گذشته بدتر ارزيابي كردهاند. در مقابل، ۱۳.۷ درصد معتقدند شرايط اقتصادي آنها تغييري نكرده و ۳.۵ درصد نيز گفتهاند وضعيت اقتصادي خانوادهشان بهتر شده است.
در اين نظرسنجي از مردم درباره زمان مناسب استفاده از لوازم برقي پرمصرف در فصل تابستان نيز سؤال شده است. با توجه به اينكه اوج مصرف برق در تابستان در دو بازه زماني ۱۲ تا ۱۸ و ۱۹ تا ۲۳ است، پاسخها نشان ميدهد ۵۷.۲ درصد افراد از ساعات اوج مصرف اطلاع داشته و گزينه صحيح، يعني بازه زماني ۸ تا ۱۲ را براي استفاده از لوازم برقي پرمصرف انتخاب كردهاند.
