اهميت توسعه روابط با آفريقا
قاره آفريقا در سالهاي اخير به يكي از مهمترين مناطق هدف براي توسعه همكاريهاي اقتصادي بسياري از كشورها تبديل شده است.
قاره آفريقا در سالهاي اخير به يكي از مهمترين مناطق هدف براي توسعه همكاريهاي اقتصادي بسياري از كشورها تبديل شده است. رشد جمعيت، توسعه بازارهاي مصرف، برخورداري از منابع طبيعي گسترده و ظرفيتهاي قابل توجه در بخشهاي كشاورزي، معدني و صنعتي، اين قاره را به يكي از مهمترين فرصتهاي پيش روي اقتصاد جهاني تبديل كرده است. در چنين شرايطي، ايران نيز بايد با نگاهي بلندمدت، جايگاه خود را در بازارهاي آفريقايي تقويت كند و از ظرفيتهاي متقابل براي گسترش تجارت، سرمايهگذاري و همكاريهاي اقتصادي بهره ببرد. رويكرد اصلي اتاق مشترك ايران و شرق آفريقا در سال جديد، تمركز بر كشورهايي است كه از مزيتهاي نسبي مشترك براي توسعه همكاريهاي اقتصادي برخوردار هستند. بر همين اساس، افزايش صادرات و واردات، گسترش سرمايهگذاريهاي مشترك و ايجاد بسترهاي پايدار براي همكاري ميان فعالان اقتصادي دو طرف، در اولويت برنامههاي اتاق قرار گرفته است. يكي از مهمترين ظرفيتهاي موجود، روابط ديپلماتيك گسترده ميان ايران و كشورهاي آفريقايي است. جمهوري اسلامي ايران در ۲۴ كشور آفريقايي سفارتخانه فعال دارد و در مقابل، ۱۹ كشور آفريقايي نيز در ايران داراي سفارتخانه هستند. اين شبكه ديپلماتيك ميتواند زمينه مناسبي براي هماهنگيهاي بيشتر، شناسايي فرصتهاي اقتصادي و تعريف پروژههاي مشترك ميان بخش خصوصي و دولتهاي دو طرف فراهم كند. بررسيهاي انجام شده نشان ميدهد كه ايران در برخي حوزهها از جمله تامين نهادههاي دامي، كالاهاي اساسي و بخشي از مواد اوليه مورد نياز صنايع، ظرفيت مناسبي براي افزايش واردات از كشورهاي آفريقايي دارد. در مقابل، بسياري از كشورهاي اين قاره به محصولات صنعتي، ماشينآلات، خدمات فني و مهندسي و توليدات ايراني نياز دارند. بر همين اساس، پيشنهاد شده است بخشي از واردات مورد نياز كشور از بازارهاي آفريقايي تامين شود و در مقابل، صادرات كالاها و محصولات صنعتي ايران نيز به اين كشورها افزايش يابد. چنين الگويي ميتواند ضمن كاهش وابستگي به برخي بازارهاي سنتي، زمينه توسعه متوازن تجارت ميان دو طرف را نيز فراهم كند. بسياري از كالاهايي كه ايران وارد ميكند، در كشورهاي آفريقايي به وفور توليد ميشود و در مقابل، اين كشورها به محصولات توليدي ايران نياز دارند.
همين ويژگي، ظرفيت مناسبي براي شكلگيري تجارت متقابل و حتي توسعه سازوكارهاي تهاتري ايجاد كرده است؛ مدلي كه ميتواند بخشي از محدوديتهاي موجود در مبادلات تجاري را نيز كاهش دهد. كشورهاي آفريقايي نگاه مثبتي نسبت به توسعه همكاري با ايران دارند، اما استفاده از اين ظرفيت نيازمند برنامهريزي دقيقتر است. افزايش اعزام و پذيرش هياتهاي تجاري، تقويت رايزنان اقتصادي و بازرگاني ايران، فعالتر شدن كميسيونهاي مشترك اقتصادي و گسترش ارتباط ميان بخش خصوصي دو طرف، از مهمترين اقداماتي است كه ميتواند به توسعه روابط اقتصادي كمك كند. البته موانعي نيز در مسير گسترش تجارت با آفريقا وجود دارد. مشكلات نقلوانتقالات مالي، محدوديتهاي لجستيكي، نبود خطوط منظم حملونقل دريايي و هوايي و دشواريهاي ناشي از هزينههاي تجارت، از مهمترين چالشهايي هستند كه بايد براي آنها راهكارهاي عملي طراحي شود. توسعه پروازهاي مستقيم، راهاندازي خطوط منظم كشتيراني و ارايه حمايتهاي مالي، اعتباري و ضمانتي از سوي دولت ميتواند حضور شركتهاي ايراني در بازارهاي آفريقايي را تسهيل كند. تجربه كشورهايي مانند چين، هند و تركيه نيز نشان ميدهد موفقيت در بازار آفريقا بدون حمايت هدفمند دولت امكانپذير نيست. اين كشورها با ارايه مشوقهايي مانند يارانه حضور در نمايشگاههاي بينالمللي، حمايت از اعزام هياتهاي تجاري، تسهيل تامين مالي و ايجاد زيرساختهاي مناسب، سهم خود را از بازارهاي آفريقايي به شكل قابل توجهي افزايش دادهاند. ايران نيز اگر به دنبال افزايش صادرات غيرنفتي و حضور موثرتر در اين بازارهاست، بايد از تجربه اين كشورها بهره بگيرد و سياستهاي حمايتي مشابهي را در دستور كار قرار دهد. در كنار اين موضوع، توانمندسازي شركتهاي متوسط ايراني نيز اهميت ويژهاي دارد. اگرچه بسياري از شركتهاي بزرگ توان حضور در بازارهاي آفريقايي را دارند، اما توسعه پايدار تجارت زماني محقق ميشود كه شركتهاي متوسط و دانشبنيان نيز بتوانند وارد اين بازارها شوند و از فرصتهاي موجود استفاده كنند. حمايت از اين بنگاهها، ارايه آموزشهاي تخصصي، تسهيل حضور در نمايشگاهها و ايجاد شبكههاي ارتباطي با فعالان اقتصادي آفريقا، ميتواند مسير توسعه صادرات ايران را هموارتر كند. همافزايي ميان بخش خصوصي، دولت، اتاقهاي بازرگاني، معاونت علمي و فناوري و ساير نهادهاي مرتبط، زمينه حضور پررنگتر شركتهاي ايراني در بازارهاي آفريقايي را فراهم خواهد كرد. آفريقا ميتواند يكي از مهمترين مقاصد صادرات غيرنفتي ايران و همزمان يكي از منابع تامين بخشي از نيازهاي وارداتي كشور باشد؛ فرصتي كه استفاده از آن نيازمند برنامهريزي، حمايت هدفمند و نگاه راهبردي به توسعه روابط اقتصادي با اين قاره است.
