«شهرزاد»؛ احياي تاكسي اينترنتي شهرداري يا تكرار شكست؟
شهرداري تهران بار ديگر تصميم گرفته است شانس خود را در بازار تاكسيهاي اينترنتي امتحان كند؛ بازاري كه امروز ديگر يك بازار نوپا نيست، بلكه عرصهاي بالغ، رقابتي و در اختيار بازيگران قدرتمند بخش خصوصي است.
شهرداري تهران بار ديگر تصميم گرفته است شانس خود را در بازار تاكسيهاي اينترنتي امتحان كند؛ بازاري كه امروز ديگر يك بازار نوپا نيست، بلكه عرصهاي بالغ، رقابتي و در اختيار بازيگران قدرتمند بخش خصوصي است. پس از تجربه ناموفق «كارپينو» كه كمتر از سه سال دوام آورد، اكنون سامانه «شهرزاد» از مرداد ۱۴۰۴ فعاليت خود را آغاز كرده است؛ پروژهاي كه از همان ابتداي راه با دو نگاه متفاوت روبرو شده است؛ گروهي آن را ضرورتي براي ارتقاي خدمات تاكسيراني ميدانند و گروهي ديگر معتقدند شهرداري نبايد وارد رقابتي شود كه تجربه نشان داده بخش خصوصي در آن موفقتر عمل ميكند. بازگشت شهرداري به اين حوزه، تنها يك پروژه فناوري نيست؛ بلكه آزموني براي سنجش نقش مديريت شهري در اقتصاد ديجيتال، نحوه تعامل دولت و بخش خصوصي و همچنين آينده خدمات حملونقل هوشمند در پايتخت محسوب ميشود. درهمين راستا احمد صادقي، عضو شوراي شهر تهران، معتقد است تفاوت اصلي ميان كارپينو و شهرزاد در آماده بودن زيرساختهاست. او در گفتوگو با ايسنا ميگويد: در گذشته تجربهاي با عنوان «كارپينو» داشتيم كه دليل اصلي موفق نبودن آن، عمدتاً فراهم نبودن زيرساختهاي لازم بود و به همين دليل آن تجربه در آن مقطع ناموفق بود. صادقي ادامه ميدهد: در حال حاضر «تاكسي شهرزاد» را در اختيار داريم و زيرساختهاي آن آماده است و سامانه شهرزاد، زيرساخت تاكسي اينترنتي سازمان تاكسيراني شهر تهران به شمار ميرود. عضو شوراي شهر تهران، دليل ناشناخته بودن اين سامانه را نيز چنين توضيح ميدهد: اما اينكه مردم شهرزاد را نميشناسند، دو علت دارد؛ نخست اينكه نيازمند تبليغات بيشتر و فعاليت در حوزه رقابت است و دوم اينكه به هر حال در مقايسه با ساير تاكسيهاي اينترنتي كه اكنون در حال فعاليت هستند، سامانهاي تازهكار محسوب ميشود و بايد براي افزايش شناخت عمومي و جذب مسافران بيشتر روي آن كار شود. او همچنين بر ظرفيت بزرگ ناوگان تاكسيراني تهران تأكيد ميكند: تعداد تاكسيهاي موجود در شهر تهران مشخص است و بزرگترين ناوگان تاكسيراني در شهر تهران فعاليت ميكند. به نظر ميرسد اگر ظرفيت ۸۰ هزار تاكسي فعالي كه اكنون در شهر تهران مشغول فعاليت هستند، در همين ظرفيت شهرزاد قرار بگيرند، اين سامانه قطعاً ميتواند رقابت جدي با ساير رقبا داشته باشد.در مقابل اين ديدگاه، جعفر تشكري هاشمي، رييس كميسيون حملونقل شوراي شهر تهران، اگرچه اصل استفاده از تاكسي اينترنتي را ضروري ميداند، اما نسبت به ورود مستقيم شهرداري هشدار ميدهد. او ميگويد: استفاده از تاكسيهاي اينترنتي براي ارايه خدمات تاكسيراني تهران، يك ضرورت اجتنابناپذير است. روند ارايه خدمات در بخشهاي مختلف، از جمله تاكسيراني، به سمت خدمات برخط حركت كرده و شهرداري تهران نيز بايد از اين ظرفيتها استفاده كند. به گفته تشكري هاشمي، بر همين اساس، شوراي اسلامي شهر تهران تصويب كرد كه موضوع تاكسي برخط به عنوان يكي از ماموريتهاي سازمان مديريت و نظارت بر تاكسيراني شهر تهران دنبال شود. با اين حال، در همان مصوبه تأكيد شده است كه اجراي اين ماموريت بايد با مشاركت بخش خصوصي انجام شود و شورا هيچگاه بر ورود مستقيم شهرداري به راهاندازي سامانههاي اين حوزه تأكيد نكرده است. رييس كميسيون حملونقل شوراي شهر تهران، با صراحت بيشتري ادامه ميدهد: اصولاً منطقي نيست كه شهرداري وارد تصديگري شده و با بخش خصوصي رقابت كند. ما معتقديم اين موضوع بايد از طريق همكاري و مشاركت با بخش خصوصي دنبال شود؛ چرا كه اساساً در ماموريتهاي سازمان تاكسيراني نيز تصديگري تعريف نشده است.
تجربهاي كه نبايد دوباره تكرار شود
يكي از مهمترين بخشهاي اظهارات رييس كميسيون حملونقل شوراي شهر، يادآوري تجربههاي گذشته شهرداري است. او ميگويد: شهرداري تهران در سالهاي گذشته چندين بار تلاش كرده است به صورت مستقيم وارد اين عرصه شود كه اين اقدامات هزينههاي قابل توجهي را به همراه داشته، اما نتايج مطلوبي نيز حاصل نشده است. از همين رو، معتقديم شهرداري بايد از اين مسير پرهيز كرده و از ظرفيت و تجربه بخش خصوصي بهرهمند شود. اين سخنان، در واقع مهمترين نقدي است كه امروز نسبت به پروژه شهرزاد مطرح ميشود؛ اينكه آيا شهرداري به جاي رقابت مستقيم با شركتهاي خصوصي، نبايد از ظرفيت همين شركتها براي ارايه خدمات بهتر استفاده كند؟ تشكري هاشمي معتقد است ماهيت فعاليت در بازار تاكسيهاي اينترنتي با ساختارهاي اداري شهرداري همخواني ندارد. او توضيح ميدهد: موضوعاتي مانند تبليغات، استراتژيهاي تجاري و مدلهاي اقتصادي در حوزه فعاليت بخش خصوصي تعريف ميشوند و فعالان اين بخش به خوبي ميدانند چگونه در يك بازار رقابتي فعاليت كرده و خدمات خود را توسعه دهند. در مقابل، ساختارهاي دولتي و شبهدولتي به دليل محدوديتهاي موجود، از انعطافپذيري لازم براي فعاليت در چنين فضايي برخوردار نيستند. رييس كميسيون حملونقل شوراي شهر تهران، همچنين اضافه ميكند: تجربه نشان داده است كه فعاليتهاي اقتصادي و خدماتي كه توسط بخش دولتي انجام ميشود، در مقايسه با بخش خصوصي معمولاً از كارايي و قدرت رقابت كمتري برخوردار است. به همين دليل همواره تأكيد ما بر استفاده از ظرفيت بخش خصوصي بوده است. از نگاه او، اگر قرار باشد بازار رقابتي توسعه پيدا كند، بهترين راهكار ايجاد فضاي فعاليت براي بازيگران خصوصي جديد است، نه توسعه بازيگر دولتي. او در اين باره ميگويد: اگر اين موضوع از طريق بخش خصوصي دنبال شود، ميتواند به شكلگيري بازيگران جديد در بازار خدمات حملونقل منجر شده و فضاي رقابتي مناسبي ايجاد كند. در واقع ابزارها و روشهايي كه بخش خصوصي براي جذب مخاطب و توسعه بازار در اختيار دارد، در ساختارهاي دولتي وجود ندارد و همين مساله موجب ميشود اين ساختارها در اجراي چنين پروژههايي با چالش مواجه شوند.
آيا «شهرزاد» مزيت رقابتي دارد؟
بازار تاكسيهاي اينترنتي امروز ديگر تنها بر پايه داشتن راننده يا ناوگان شكل نميگيرد. تجربه كاربري، سرعت پاسخگويي، قيمتگذاري هوشمند، تخفيفها، سرمايهگذاري مستمر، تحليل داده، تبليغات گسترده و توسعه فناوري مهمترين عوامل موفقيت هستند. شهرداري اگرچه از ظرفيت حدود ۸۰ هزار تاكسي فعال سخن ميگويد، اما صرف در اختيار داشتن ناوگان، تضمينكننده موفقيت نيست. بسياري از رانندگان تاكسي هماكنون نيز همزمان در پلتفرمهاي خصوصي فعاليت ميكنند و مسافر نيز معمولاً پلتفرمي را انتخاب ميكند كه سريعتر، ارزانتر و باكيفيتتر باشد؛ نه صرفاً سامانهاي كه وابسته به شهرداري است. از سوي ديگر، اگر قرار باشد شهرزاد با بودجه عمومي وارد رقابت تبليغاتي و اقتصادي با بخش خصوصي شود، اين پرسش مطرح ميشود كه آيا چنين رقابتي اساساً عادلانه خواهد بود يا خير.
فناوري و نوسازي؛ دو مسير مكمل
يكي ديگر از انتقادهاي مطرح شده، هزينهكرد شهرداري در حوزه تاكسي اينترنتي به جاي نوسازي ناوگان تاكسيراني است. تشكري هاشمي در پاسخ به اين انتقاد تأكيد ميكند: استفاده از تاكسيهاي اينترنتي و فناوريهاي جديد در برابر نوسازي ناوگان مكمل يكديگر هستند و به هر دو برنامه نياز داريم. او ادامه ميدهد: از يك سو بايد مراقب باشيم از فناوريهاي نوين و مدلهاي جديد ارايه خدمات در حوزه حملونقل عقب نمانيم و از سوي ديگر، نوسازي ناوگان نيز يك ضرورت قطعي است. بهرهگيري از فناوريهاي جديد امري عقلاني و اجتنابناپذير است، اما اجراي موفق اين مدلها نيازمند سازوكارهايي است كه معمولاً در بخش خصوصي بهتر از ساختارهاي سنتي دولتي قابل تحقق است. رييس كميسيون حملونقل شوراي شهر تهران، در پايان نيز تأكيد ميكند: نوسازي ناوگان و توسعه فناوريهاي نوين يك دوگانه نيستند و قرار نيست يكي جايگزين ديگري شود. هر دو موضوع بايد به صورت همزمان و در جايگاه خود مورد توجه قرار گيرند تا بتوان خدمات حملونقل شهري را به شكل موثرتري به شهروندان ارايه كرد.
آزموني براي آينده مديريت شهري
شهرزاد اكنون بيش از آنكه يك اپليكيشن جديد باشد، آزموني براي سياستگذاري مديريت شهري است. اگر شهرداري بتواند بدون اتكا به رانت، با مدل اقتصادي پايدار، خدمات باكيفيت و رقابت سالم وارد اين بازار شود، شايد بتواند تجربه شكستخورده كارپينو را جبران كند. اما اگر همان مشكلات گذشته، از جمله تصديگري، بروكراسي، ضعف بازاريابي و نبود انعطاف مديريتي تكرار شود، احتمال آنكه شهرزاد نيز به سرنوشت كارپينو دچار شود، دور از ذهن نخواهد بود. شايد مهمترين پرسشي كه امروز پيش روي مديريت شهري قرار دارد اين باشد كه آيا وظيفه شهرداري، اداره يك تاكسي اينترنتي است يا ايجاد بستري براي رقابت سالم، نظارت موثر و حمايت از نوآوري بخش خصوصي؟ پاسخ عملي به اين پرسش، آينده «شهرزاد» را مشخص خواهد كرد.
