دلار در آینه ۲ جنگ | چرا شوکهای نظامی قیمت ارز را برای همیشه تغییر نمیدهند؟
نرخ ارز به طور مشخص قیمت دلار به متغیرهای اقتصادی و سیاسی بسیاری وابسته بوده و پیشبینی آینده آن دشوار است. یکی از متغیرهایی که نرخ ارز بر اساس آن تغییر میکند، مسائل بینالمللی، نظیر جنگها و توافقات است. اما این تنها متغیر اثرگذار روی قیمت دلار مختلف نیست.
اقتصادآنلاین؛ مهدی صفائی - نرخ ارز بر اساس متغیرهای اقتصادی مانند تورم، نقدینگی، تراز تجاری و... ارزشگذاری میشود. علاوه بر متغیرهای اقتصادی، متغیرهای سیاسی نیز بر نوسانات نرخ ارز موثر هستند؛ زیرا با تغییر شرایط سیاسی، ممکن است شرایط اقتصادی نیز تحت تاثیر قرار گیرد.
همزمان با تحریم یک کشور، تراز تجاری آن دچار تغییر میشود و در نتیجه قیمت ارز نیز نوساناتی خواهد داشت. همچنین در مواردی که بحرانهایی مانند جنگ رخ میدهد، باتوجه به افزایش هزینههای نظامی و آسیبهای احتمالی، ارزش پولی کشورهای درگیر تحت تاثیر قرار میگیرد و در نتیجه آن، قیمت ارز تغییر میکند.
نکته قابل توجه، ضریب همبستگی ارزش پولی کشورها با اتفاقاتی مانند جنگ است. هرچه یک کشور از نظر اقتصادی ضعیفتر باشد تاثیرپذیری ارزش پول آن کشور از رخدادها بیشتر خواهد بود و برعکس.
مقایسه شدت اثرات اقتصادی و سیاسی بر نرخ ارز
کشورها بر اساس توسعهیافتگی به سه بخش توسعهیافته، در حال توسعه و خارج از ریل توسعه تقسیمبندی میشوند. هرچه یک کشور از توسعهیافتگی و مسیر آن دورتر باشد، اثرپذیری آن در کوتاه مدت از عوامل سیاسی بیشتر از عوامل اقتصادی است. دلیل آن هم به نداشتن ثبات سیاسی کشورهای ضعیفتر برمیگردد.
کشورهای با اقتصاد ضعیفتر و دور از مسیر توسعه، به شوکهای مقطعی برای قرارگرفتن در مسیر توسعه نیاز دارند و این شوکها بیشتر با تغییرات سیاسی رخ میدهد. تغییرات سیاسی نیز، اقتصاد بی ثبات را زودتر و با شدت بیشتری تحت تاثیر قرار خواهد داد.
اثر جنگ و توافق بر قیمت دلار
بر اساس آنچه تاکنون گفته شد، اثرات جنگ و توافق روی کشورهایی که اقتصاد بی ثباتی دارند بیشتر است. بر این اساس و طبق آمارهای اقتصادی، اثرپذیری ایران از این اتفاقات زیاد است.
به گونهای که قبل از وقوع جنگ بین ایران و عراق، قیمت دلار حدود ۲۰ تومان و در پایان جنگ به حوالی ۱۳۵ تومان رسید. همچنین پس از پذیرش قطعنامه ۵۹۸، انتظار مردم این بود که قیمت ارز کاهش زیادی داشته باشد که در کوتاه مدت رخ داد و قیمت دلار به حوالی ۶۵ تومان رسید.
اما باتوجه به اینکه قیمت ارز، بیشتر یک مقولهی اقتصادی است تا سیاسی، حتی باوجود اثرهای شدیدتر عوامل سیاسی در کوتاه مدت، متغیرهای اقتصادی، قیمت آن را به ارزش ذاتی برمیگردانند.
پس از پایان جنگ و پذیرش قطعنامه، طولی نکشید که قیمت دلار به سقف قبلی رسید. حتی یک ماه پس از پذیرش قطعنامه، روند دلار مجددا صعودی شد و نرخ آن ۱۰ درصد افزایش یافت؛ چون اقتصاد دلیلی برای پایین بودن قیمت ارز پیدا نکرد.
دلایل اقتصادی با وزن بالا
مهمترین دلیل نوسانات نرخ ارز، میزان منابع ارزی است. تورم، چاپ پول بدون پشتوانه و افزایش بیرویه نقدینگی، کاهش صادرات، خام فروشی و... عواملی هستند که باعث کاهش منابع ارزی میشوند.
حتی اگر عوامل سیاسی در کوتاه مدت باعث کاهش نرخ ارز شوند، نداشتن منابع ارزی در یک کشور، قیمت ارز را افزاش خواهد داد. این به قانون ساده عرضه و تقاضا برمیگردد که طبق آن، هرچیزی که وفور بیشتری داشته باشد قیمت پایینتری خواهد داشت. همچنین هرچیزی که به صورت کافی وجود نداشته باشد، قیمتش رشد میکند.
بررسی شرایط امروز قیمت دلار
به گزارش اقتصادآنلاین، براساس نمودار زیر که به صورت روزانه و از یک اردیبهشت تا ۸ تیر ۱۴۰۵ است، قیمت دلار بعد از بسته شدن یکی از آبراههای حیاتی، رشد زیادی را تجربه کرد. همچنین پس از تفاهم بین دو طرف درگیر جنگ، از حوالی ۱۸۰ هزار تومان به حدود ۱۵۵ هزار تومان رسید.
این هم یکی از نمونههای تاثیرگذاری عوامل سیاسی روی نرخ ارز است. البته این کاهش قیمت دوام نداشت، چون متغیرهای اقتصادی اثرگذار تغییری نکردند و دلار دوباره به بیش از ۱۷۲ هزار تومان رسید.
درسهای پیشین و واقعیتهای اقتصاد به ما نشان داده که با توجه به آمارهای اقتصادی، نظیر تورم، نقدینگی، ترازتجاری و... ارزش ذاتی دلار، اکنون در بازه ۱۵۰ هزار تومان الی ۱۷۰ هزار تومان است. پس هر کاهش و افزایش قیمت غیرمعقول و غیراقتصادی، گذرا است، مگر تغییرات معناداری در متغیرهای مهم ایجاد شود.
نکته مهم این است که برای جلوگیری از هرگونه اثرمنفی نوسانات نرخ ارز در زندگی، باید تحلیلهای اقتصادی را در نظر گرفت و اظهارات ذینفعان بازار دلار نباید مبنای تصمیمگیری قرار گیرد.
