چرا ارزش دلاري بورس پايين است؟

نبض بورس| شاخص كل بورس تهران به واسطه تكيه به سيگنال مثبت سياسي توانست به تراز بيش از ۵ ميليون واحدي برسد و ركورد‌هاي جديدي از خود برجاي بگذارد، در چنين شرايطي شاهد آن هستيم كه همچنان ارزش دلاري بازار نسبت به اين رشد‌هاي پي درپي بسيار پايين است. بهنام عليخاني، كارشناس بازار سرمايه در اين باره گفت: رشد شاخص كل بورس تهران تا محدوده ۵ ميليون واحد در نگاه نخست مي‌تواند نشانه‌اي از بازگشت رونق به بازار سرمايه تلقي شود، اما بررسي همزمان ارزش دلاري بازار تصوير متفاوتي را نمايان مي‌كند. در حالي كه شاخص كل طي ماه‌هاي اخير ركورد‌هاي جديدي را به ثبت رسانده، ارزش دلاري كل بازار سهام همچنان كمتر از ۱۰۰ ميليارد دلار برآورد مي‌شود؛ سطحي كه نه تنها فاصله معناداري با دوران اوج بازار دارد، بلكه بيانگر كاهش قابل توجه اندازه واقعي بازار سرمايه ايران در مقياس جهاني است. اين كارشناس بازار سرمايه ادامه داد: ريشه اين تناقض ظاهري را بايد در جهش نرخ ارز و افت سنگين بازار طي سال‌هاي گذشته جست‌وجو كرد. شاخص كل يك متغير ريالي است و افزايش آن الزاماً به معناي افزايش ثروت واقعي سهامداران يا بزرگ‌تر شدن اقتصاد نيست.  به گفته وي، هنگامي كه نرخ ارز با سرعتي بيشتر از رشد ارزش شركت‌ها افزايش مي‌يابد، بخش مهمي از رشد اسمي بازار صرفاً بازتاب كاهش ارزش پول ملي خواهد بود. از اين رو، مقايسه شاخص كل در مقاطع مختلف زماني بدون توجه به نرخ ارز مي‌تواند تصوير گمراه‌كننده‌اي از وضعيت واقعي بازار ارايه دهد. عليخاني توضيح داد: بازار سرمايه ايران پس از تجربه ركود فرسايشي سال‌هاي اخير، با افت محسوس نسبت‌هاي ارزندگي، خروج نقدينگي و كاهش اعتماد سرمايه‌گذاران مواجه شد. در اين دوره بسياري از نماد‌ها علي‌رغم رشد درآمد‌هاي اسمي، از منظر دلاري كاهش ارزش را تجربه كردند. همزمان جهش نرخ دلار موجب شد بخش مهمي از افزايش ارزش ريالي شركت‌ها در مقياس ارزي خنثي شود. به بيان ديگر، اگرچه قيمت سهام به ريال افزايش يافته است، اما سرعت رشد دلار به گونه‌اي بوده كه ارزش دلاري بازار همچنان در سطوح پاييني قرار دارد. اين كارشناس بازار سرمايه تشريح كرد: براي درك بهتر موضوع كافي است به اين نكته توجه شود كه در مقاطع مختلف دهه گذشته ارزش دلاري بورس تهران به بيش از ۲۰۰ تا ۳۰۰ ميليارد دلار نيز رسيده بود. مقايسه آن ارقام با ارزش فعلي كمتر از ۱۰۰ ميليارد دلار نشان مي‌دهد كه بازار سرمايه هنوز بخش قابل توجهي از افت واقعي خود را جبران نكرده است. از اين منظر، ركوردشكني شاخص كل بيش از آنكه نشان‌دهنده رونق كامل بازار باشد، بيانگر اثر تورم مزمن، استهلاك ارزش پول ملي و عقب‌ماندگي چندساله بازار نسبت به ساير متغير‌هاي اقتصادي است. وي اظهار كرد: در عين حال، بخشي از وضعيت فعلي را مي‌توان نتيجه جامپ ارزي سال‌هاي اخير دانست. افزايش شديد نرخ دلار باعث شد ارزش ريالي دارايي‌ها، فروش و سود شركت‌ها رشد كند، اما از آنجا كه نرخ ارز با شتاب بيشتري افزايش يافت، ارزش دلاري بازار سهام كاهش پيدا كرد. به همين دليل، امروز در شرايطي كه شاخص كل در محدوده‌هاي تاريخي قرار گرفته، ارزش دلاري بازار هنوز در سطوحي قرار دارد كه با ظرفيت سودآوري شركت‌هاي بزرگ بورسي و حجم دارايي‌هاي آنها همخواني كامل ندارد. اين كارشناس بازار سرمايه تاكيد كرد: با اين حال، چشم‌انداز پيش روي بازار مي‌تواند متفاوت از سال‌هاي گذشته باشد. رشد تدريجي نرخ دلار توافقي موجب شده شكاف ميان نرخ‌هاي رسمي و واقعي ارز كاهش يابد و سودآوري بسياري از شركت‌هاي صادرات‌محور بهبود پيدا كند. از سوي ديگر، هرگونه توافق ميان ايران و امريكا يا كاهش تنش‌هاي سياسي مي‌تواند به كاهش انتظارات تورمي و ايجاد ثبات بيشتر در بازار ارز منجر شود.  عليخاني گفت: برخلاف تصور رايج، كاهش انتظارات تورمي الزاماً به زيان بازار سهام نيست. در شرايطي كه سرعت رشد نرخ دلار كاهش يابد، اما سودآوري شركت‌ها همچنان افزايش پيدا كند، بازار سرمايه اين فرصت را خواهد داشت كه بخشي از عقب‌ماندگي ارزش دلاري خود را جبران كند. اين كارشناس بازار سرمايه ادامه داد: در واقع، يكي از مهم‌ترين دلايل افت ارزش دلاري بورس در سال‌هاي گذشته آن بود كه نرخ ارز با سرعتي بيشتر از رشد ارزش شركت‌ها افزايش مي‌يافت.  وي اظهار كرد: اگر در دوره پيش رو اين روند معكوس شود و رشد سودآوري بنگاه‌ها، افزايش سرمايه‌گذاري و ورود نقدينگي به بازار سرمايه از رشد نرخ ارز پيشي بگيرد، ارزش دلاري بازار مي‌تواند با سرعت بيشتري افزايش يابد. در چنين شرايطي حتي بدون جهش مجدد دلار نيز امكان رشد معنادار ارزش بازار سهام در مقياس دلاري وجود خواهد داشت. عليخاني تاكيد كرد: بنابراين رشد شاخص كل تا محدوده ۵ ميليون واحد را بايد در كنار متغير‌هايي همچون نرخ ارز، تورم، سودآوري شركت‌ها و ارزش دلاري بازار تحليل كرد. واقعيت آن است كه بورس تهران اگرچه از منظر اسمي بخش مهمي از عقب‌ماندگي خود را جبران كرده، اما از منظر دلاري همچنان فاصله قابل توجهي با اوج‌هاي تاريخي دارد. همين موضوع نشان مي‌دهد كه بخشي از رشد سال‌هاي اخير ناشي از تعديل اسمي قيمت‌ها در اقتصاد تورمي بوده است.  وي در نهايت گفت: با اين حال، در صورت تداوم رشد دلار توافقي، ثبات نسبي در بازار ارز، كاهش ريسك‌هاي سياسي و بهبود روابط خارجي، ظرفيت قابل توجهي براي ترميم ارزش دلاري بازار و نزديك شدن آن به سطوح تاريخي وجود خواهد داشت؛ ظرفيتي كه مي‌تواند فصل جديدي از رشد واقعي بازار سرمايه را رقم بزند.