وام ازدواج در پيچ صفهاي طولاني
وام ازدواج قرار بود گرهگشاي نخستين روزهاي زندگي مشترك باشد، اما براي بسياري از زوجهاي جوان به آزموني فرسايشي از انتظار، رفتوآمدهاي مكرر و بلاتكليفي تبديل شده است.
وام ازدواج قرار بود گرهگشاي نخستين روزهاي زندگي مشترك باشد، اما براي بسياري از زوجهاي جوان به آزموني فرسايشي از انتظار، رفتوآمدهاي مكرر و بلاتكليفي تبديل شده است. در حالي كه بانك مركزي از كاهش ميانگين زمان پرداخت به سه ماه سخن ميگويد، روايت متقاضيان از صفهايي چندصد هزار نفري، ماهها انتظار و حتي فروش امتياز وام حكايت دارد؛ شكافي ميان آمارهاي رسمي و واقعيت زندگي كه هزينه آن را زوجهاي جوان ميپردازند. درحالي كه وزارت ورزش از وجود صف انتظار نيمميليون نفري وام ازدواج، زمان انتظار دريافت يكساله آن و ارايه تسهيلات به سمت «خوديها» انتقاد ميكند، بانك مركزي با استناد به عملكرد ۸۰۴ هزار ميلياردي خود در اين زمينه، امسال ميانگين زمان پرداخت اين تسهيلات را ۳ماه اعلام كرد؛ با اين حال، روايت متقاضيان از انتظار بيش از ۵ ماهه زوجهاي جوان، برهم خوردن برنامهريزيهاي زندگي و در نهايت وامفروشي حكايت دارد. به گزارش ايسنا، اظهارات زوجهاي تازه ازدواجكرده از ميزان تسهيلات وام ازدواج كه در راهروهاي مجلس و بانك مركزي روي آن بحث ميشود، نشان ميدهد كه پرداخت وام ۳۰۰ ميليوني ازدواج در زمانبندي آنها براي شروع زندگي مشترك بسيار اثرگذار است؛ از مسكن گرفته تا جهيزيه و هزينههاي اوليه شروع يك زندگي مشترك، همگي به نخ باريك وام ازدواج متصل شدهاند؛ نخي كه اين روزها زير بار سنگين صفهاي طولاني در حال گسستگي است. در اين ميان اما، در خردادماه با بررسي اخبار مرتبط به اين موضوع، با يك تناقض آماري و ساختاري آشكار مواجه ميشويم؛ جايي كه عليرضا رحيمي، معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان با اتكا به آمارها، از صف انتظار نزديك به ۵۵۰ هزار نفري خبر داده و به صراحت از تخصيص منابع قرضالحسنه به مواردي غير از قانون، از جمله تسهيلات به اشخاص مرتبط و خوديها (كارمندان و شركتهاي زيرمجموعه) انتقاد كرد. در نقطه مقابل اما، بانك مركزي، قامت دفاع به خود گرفت و با اشاره به اينكه از سال ۱۴۰۰ تا ۲ خردادماه سال ۱۴۰۵ بالغ بر ۸۰۴ هزار ميليارد تومان تسهيلات قرضالحسنه ازدواج توسط شبكه بانكي به تعداد ۳.۹۱۶.۸۸۰ نفر از متقاضيان، پرداخت شده است، توضيح داد كه در سالهاي اخير با توجه به افزايش سقف فردي اين تسهيلات فراتر از رشد سپردههاي قرضالحسنه شبكه بانكي موجب عدم تعادل در منابع و مصارف شبكه بانكي و ايجاد صف انتظار براي دريافت تسهيلات ازدواج شده بود كه با توجه به ثابت ماندن سقف فردي تسهيلات يادشده در سال جاري، پيشبيني ميشود بيش از يك ميليون نفر موفق به اخذ تسهيلات شوند و صف پرداخت اين تسهيلات به ميزان قابل توجهي تقليل يابد. صف تسهيلات در سال جاري نيز در بانكهاي مختلف متفاوت بوده و تسهيلات يادشده با ميانگين مدت سه ماه به متقاضيان پرداخت ميشود. اين درحالي است كه عليرضا رحيمي- معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان، از واقعيتي پرده برداشته كه پيش از اين نيز گلايهها و ابهاماتي نسبت به آن مطرح شده بود. رحيمي با بيان اينكه در حال حاضر تعداد افراد حاضر در صف بيشتر از ميزاني است كه بانكها در يك سال وام ميدهند، گفته بود: اين مساله ميزان انتظار براي دريافت وام ازدواج را بهطور ميانگين به بيشتر از يك سال افزايش داده است. تاكنون ۵۴۹ هزار و ۹۷۱ نفر از متقاضيان در صف انتظار هستند و موفق به دريافت وام ازدواج نشدهاند. طي سال ۱۴۰۴ بيش از ۲۰۸ هزار و ۶۸۸ ميليارد تومان و نزديك به ۲۰۹ همت تسهيلات ازدواج به ۶۲۱ هزار و ۶۲۵ متقاضي در سراسر كشور پرداخت شده و در پايان سال حدود ۵۴۱ هزار نفر نيز در صف انتظار بودند. اين ميزان تنها معادل ۲ درصد از كل تسهيلات شبكه بانكي است. وي گفته بود: برخي گزارشات نهادهاي نظارتي نيز به اين نكته اذعان دارند كه بانكهاي عامل عليالخصوص در استانهايي كه درصد تحقق پاييني دارند، همين منابع موجود را نيز به درستي براي پرداخت وام ازدواج جوانان تخصيص نداده و حتي براي اعطاي وام قرضالحسنه در مواردي غير از آنچه قانون پيشبيني كرده، تخصيص ميدهند. به عنوان مثال آمارهاي رسمي از ميزان تسهيلات پرداختي بانكها به اشخاص مرتبط نشان ميدهد تا پايان شهريورماه ۲۲ بانك جمعاً رقمي حدود ۲۶۶ هزار ميليارد تومان به خوديها (كارمندان و شركتهاي زيرمجموعه) وام دادهاند و در اين ميان علاوه بر بانك آينده، بانكهاي شهر، گردشگري، ايرانزمين و ملت نيز به چشم ميخورند. وي با بيان اينكه ۶ بانك شامل بانك ملت، ملي ايران، صادرات، تجارت، سپه و رفاه كارگران به تنهايي حدود سهچهارم اينبار را بر دوش كشيدهاند، گفت: دادههاي رسمي بانك مركزي نشان ميدهد بانكهاي بزرگ پرداختكننده وام ازدواج، با انباشت قابل توجه متقاضيان در صف انتظار مواجهاند؛ وضعيتي كه نهتنها روند پرداخت را كند كرده بلكه توان منابع قرضالحسنه اين بانكها را براي ساير طرحهاي حمايتي نيز محدود ساخته است. همچنين بانكهاي ملي، ملت و صادرات از نظر تعداد افراد در صف وام ازدواج و فرزندآوري ركورددار هستند. بانك رفاه، سپه، رسالت و پست بانك نيز با صفهاي سنگين و عملكرد ضعيف در پرداخت وام، فشار زيادي روي متقاضيان وارد كردهاند. اين موضوع باعث شده بسياري از خانوادهها ماهها در انتظار دريافت تسهيلات بمانند. اما فراتر از اين تقابلهاي آماري، واقعيت ميان اظهارات متقاضيان وام ازدواج عيانتر خواهد بود؛ واقعيتي كه براي بررسي دقيقتر اين شكاف آماري و درك اينكه حق با آمارهاي رسمي بانك مركزي است يا هشدارهاي وزارت جوانان، به سراغ متقاضياني رفتيم كه ماههاست در اين صف طولاني چشمانتظار ماندهاند و از انتظارهاي طولانيتر و دشواريهاي تأمين ضامن حكايت دارد؛ مسائلي كه در برخي موارد، زوجهاي جوان را به «به تعويق انداختن زمان زندگي مشترك»، انصراف از دريافت وام يا واگذاري امتياز آن سوق داده است.
ميگويند بودجه نداريم؛ هر بار براي پيگيري ميرويم، فقط زمان جديد ميدهند
«مژگان »، يكي از متقاضيان وام ازدواج است كه در تيرماه سال ۱۴۰۴ عقد كرده و بلافاصله پس از آن اقدام به ثبت نام در سامانه كرده است. او با تشريح روند پيگيري پرونده خود به ايسنا ميگويد: پس از ثبتنام در سامانه، زماني كه پيامك معرفي به بانك برايم ارسال شد، بلافاصله به شعبه مراجعه كردم، اما به من اعلام شد كه اين شعبه در عمل وام پرداخت نميكند و بهتر است بانك خود را تغيير دهم. حدود آبانماه بانك خود را تغيير دادم و شعبهاي كه همسرم نيز در همان بانك پرونده داشت را انتخاب كردم. پس از ثبت درخواست جديد، ۲-۳ ماه بعد، پيامك معرفي براي اين بانك نيز صادر شد. پس از دريافت پيامك و مراجعه به بانك در بهمنماه، مسوول شعبه به من گفت « برو ۴۰ روز ديگر مراجعه كن». زماني كه علت را پرسيدم، اعلام كردند منابع و بودجه براي پرداخت وام نداريم و حتي افرادي كه مدتها قبل از من در صف قرار گرفتهاند و ضامن هم معرفي كردهاند، هنوز موفق به دريافت تسهيلات نشدهاند و شعبه پولي ندارد كه پرداخت كند. وي با اشاره به ادامه اين بلاتكليفي گفت: پس از تعطيلات نوروز دوباره براي پيگيري مراجعه كردم، اما باز هم همان پاسخ را شنيدم. اكنون بيش از پنج ماه از زماني كه مژگان در بانك ديگري اقدام به ثبت نام كرده گذشته است. مژگان در پاسخ به اين سوال كه پرونده در چه مرحلهاي قرار دارد؟ توضيح داد: خواستم پروندهام را تكميل و ضامن معرفي كنم، اما بانك گفت تا زماني كه بودجه نداريم، نيازي به معرفي ضامن نيست. اين متقاضي وام ازدواج با انتقاد از نبود زمانبندي مشخص براي پرداخت تسهيلات گفت: بانك به ما ميگويد مراجعه كنيد به سامانه بانك مركزي، هرگاه بودجه تامين شود، آنجا اعلام ميشود و فقط ميگويند جوانان ازدواج كنند. هنوز زمان مشخصي براي پرداخت وام ازدواج به ما اعلام نكردهاند. وي كه تاكنون چندين بار براي پيگيري حضوري به شعبه مراجعه كرده است، ادامه داد: دستكم سه تا چهار بار به بانك مراجعه كردهام، اما هر بار پاسخ مشابهي دريافت كردهام و هنوز مشخص نيست چه زماني نوبت پرداخت وام من خواهد رسيد. مژگان با اشاره به تأثير تأخير در پرداخت وام بر برنامههاي آغاز زندگي مشترك خود گفت: اگر چند ماه قبل اين تسهيلات پرداخت ميشد، ميتوانستم بخش زيادي از وسايل مورد نياز زندگي را تهيه كنم، اما حالا همان مبلغ شايد فقط براي خريد ۲ قلم كالا كافي باشد. روند پرداخت وام آنقدر طولاني شده كه برنامهريزي براي شروع زندگي مشترك را با مشكل مواجه كرده است. من ميتوانستم ۵ ماه پيش بروم سر زندگيم و الان ۸ ماه به تعويق ميافتد.
۷۵۹ نفر جلوتر از من در صف هستند
«مينا »، يكي ديگر از متقاضيان وام ازدواج با اشاره به طولاني شدن روند دريافت اين تسهيلات نيز به ايسنا ميگويد: ديماه سال ۱۴۰۴ براي دريافت وام ازدواج در سامانه ثبتنام كردم و حدود سه ماه بعد پيامكي مبني بر تأييد درخواست و اختصاص كد رهگيري براي من ارسال شد. پس از دريافت كد رهگيري، قرار بود منتظر پيامك معرفي به بانك بمانم تا مراحل بعدي پرونده را پيگيري كنم، اما با گذشت چند ماه، هنوز هيچ پيامكي براي مراجعه به بانك دريافت نكردهام، چون در حال حاضر ۷۵۹ نفر جلوتر از من در صف انتظار قرار دارند.
از دريافت تسهيلات نااميد شدم
و امتياز وامم را فروختم
«علي »نيز يكي ديگر از متقاضيان وام ازدواج است كه اواخر سال ۱۴۰۳ عقد و براي ثبتنامِ دريافت وام ازدواج در سامانه اقدام كرده است. درباره اين فرايند ميگويد: سه ماه از ثبتنامم در سامانه گذشت، اما هيچ خبري از تعيين شعبه و معرفي به بانك نشد و در نهايت اوايل خردادماه پيامك معرفي به بانك برايم ارسال شد. پس از مراجعه به بانك، يك ماه فرصت براي معرفي ضامن به ما داده شد، اما زماني كه ضامنم را معرفي كردم، بانك او را نپذيرفت. در نهايت علي چندين بار ضامن به بانك معرفي كرد اما هر بار به دلايل مختلفي، ضامن او را نپذيرفتند. روند دريافت وام حدود پنج تا شش ماه به طول انجاميد. علي ميگويد: آنقدر براي تأمين ضامن و تكميل پرونده با مشكل مواجه شدم كه در نهايت از ادامه مسير خسته شدم و تصميم گرفتم امتياز وام ۳۰۰ ميليون توماني را به مبلغ كمتر از 70 ميليون تومان بفروشم. به گزارش ايسنا، بررسي اين روايات ميداني حكايت از اين دارد كه تقابل اظهارات ميان وزارت ورزش و جوانان و بانك مركزي، نشاندهنده يك شكاف ساختاري است كه دود آن مستقيم به چشم متقاضي واقعي ميرود. چراكه برخلاف ادعاي ميانگين ۳ ماهه بانك مركزي، دستاندازهاي اداري در شعب بانكي بسيار جديتر از آن است كه در گزارشها ديده ميشود و تاخيرهاي چند ماهه در پرداخت وام، با توجه به افزايش قيمتها در بازار لوازم خانگي و مسكن، ارزش حمايتي اين ابزار را بهشدت كاهش ميدهد.
