دلايل روند صعودي بازار سهام از منظر «مالي رفتاري»
هادي جوهري، كارشناس بازار سرمايه با تحليل واكنش بازار سرمايه به شرايط جنگ و نااطمينانيهاي ژئوپليتيك، توضيح داد: «براي درك رفتار بورس در چنين مقاطعي بايد ۲ عامل كليدي را مورد توجه قرار داد؛ نخست «مالي رفتاري و ذهنيت سرمايهگذاران» و دوم «زيرساختها و تابآوري ساختاري بازار سرمايه.»
هادي جوهري، كارشناس بازار سرمايه با تحليل واكنش بازار سرمايه به شرايط جنگ و نااطمينانيهاي ژئوپليتيك، توضيح داد: «براي درك رفتار بورس در چنين مقاطعي بايد ۲ عامل كليدي را مورد توجه قرار داد؛ نخست «مالي رفتاري و ذهنيت سرمايهگذاران» و دوم «زيرساختها و تابآوري ساختاري بازار سرمايه.»
جوهري با اشاره به تجربه بازارهاي مالي جهان تاكيد كرد: «مطالعات مالي رفتاري نشان ميدهد بازارها معمولاً به نااطميناني پيش از وقوع بحران واكنش شديدتري نسبت به خودِ بحران نشان ميدهند. افزايش ريسك ادراكشده و نااطميناني ژئوپليتيك ميتواند به افزايش نوسان، كاهش نقدشوندگي و تشديد رفتارهاي هيجاني در بازار منجر شود.» او افزود: «با آغاز يك رويداد بزرگ مانند جنگ و روشنتر شدن سناريوهاي پيشرو براي فعالان اقتصادي، بازارها به تدريج فرآيند تطبيق و كشف قيمتهاي جديد را آغاز ميكنند. تجربه جنگ خليج فارس، جنگ اوكراين و حتي بحرانهاي مالي جهاني نيز نشان داده است كه بازارها پس از عبور از شوك اوليه، اغلب در مدت زمان كوتاهي به تعادل جديد دست پيدا ميكنند.» مديرعامل مشاور سرمايهگذاري ترنج با اشاره به تحولات اخير بازار سرمايه ايران گفت: «برخلاف برخي پيشبينيها كه انتظار افت شديد بازار پس از وقوع جنگ را داشتند، بخشي از رشد بورس را ميتوان ناشي از انباشت ظرفيت تعديلنشده در قيمت سهام دانست.» او گفت: «افزايش نرخ ارز در بازار آزاد و بازار ارز تجاري در طول پاييز و زمستان ۱۴۰۴ هنوز بهطور كامل در ارزشگذاري بسياري از شركتها منعكس نشده بود، زيرا پيش از تكميل فرآيند تعديل قيمتها، فضاي نااطميناني ناشي از تنشهاي ژئوپليتيك بر اقتصاد ايران سايه افكند.» جوهري ادامه داد: «با روشنتر شدن ابعاد بحران، سرمايهگذاران به تدريج به اين جمعبندي رسيدند كه بخش مهمي از شركتهاي بزرگ بورس، بهويژه صنايع كالامحور، حتي در شرايط جنگي نيز از توان نسبي براي حفظ توليد، فروش و جريان نقد عملياتي برخوردار هستند. همين كاهش بخشي از نااطمينانيها در كنار تعديل انتظارات نسبت به سودآوري اسمي شركتها متأثر از نرخ ارز، زمينه تقويت تقاضا براي سهام و رشد بازار را فراهم كرد.» او با تأكيد بر اهميت نقش نهاد ناظر در شرايط بحراني، افزود: «تجربه بورسهاي بزرگ دنيا نشان ميدهد ابزارهايي مانند توقفهاي معاملاتي، مديريت دامنه نوسان، افزايش شفافيت اطلاعاتي و مديريت جريان اطلاعات ميتوانند نقش موثري در كاهش رفتارهاي هيجاني و شكلگيري تصميمات منطقيتر در بازار داشته باشند.» جوهري درباره موضوع تعطيلي يا تداوم فعاليت بازار در شرايط بحراني نيز گفت: «نميتوان براي همه شرايط نسخه واحدي تجويز كرد. در برخي مقاطع، بهويژه در ابتداي يك شوك بزرگ، توقف موقت معاملات ميتواند فرصت بازتنظيم انتظارات و كاهش رفتارهاي هيجاني را فراهم كند. در مقابل، زماني كه اطلاعات به تدريج شفافتر ميشود، ادامه فعاليت بازار به كشف قيمت كارآمدتر و بازگشت تعادل كمك خواهد كرد.» مديرعامل مشاور سرمايهگذاري ترنج يكي از مهمترين اقدامات رگولاتوري در شرايط بحران را الزام شركتها به افشاي اطلاعات دانست و افزود: «پس از وقوع شوكهاي مهم اقتصادي يا امنيتي، افزايش شفافيت اطلاعاتي موجب كاهش عدمتقارن اطلاعاتي ميان سرمايهگذاران ميشود و در نهايت كيفيت تصميمگيري در بازار را ارتقا ميدهد.»
او تأكيد كرد: «در بسياري از بورسهاي پيشرفته جهان نيز شفافيت اطلاعاتي يكي از اصول اصلي مديريت شرايط بحراني و حفظ اعتماد سرمايهگذاران محسوب ميشود.» جوهري عامل دوم در تحليل رفتار بازار را ميزان تابآوري ساختاري بازار سرمايه دانست و گفت: «بازار سرمايه ايران طي دو دهه اخير از نظر توسعه نهادي، تنوع ابزارهاي مالي و گسترش صنايع بورسي پيشرفت قابل توجهي داشته است.» او با اشاره به حضور حدود ۸۰۰ شركت در صنايع مختلف از جمله پتروشيمي، پالايشي، فلزي و معدني، دارويي، غذايي، فناوري و كسبوكارهاي نوآورانه، اعلام كرد: «اين تنوع صنعتي از منظر نظريههاي مالي به توزيع بهتر ريسك در سطح بازار كمك ميكند و وابستگي شاخصها به يك يا دو صنعت خاص را كاهش ميدهد.» مديرعامل مشاور سرمايهگذاري ترنج همچنين توسعه نهادهاي مالي و صندوقهاي سرمايهگذاري را از ديگر نقاط قوت بازار سرمايه ايران برشمرد و افزود: «گسترش صندوقهاي درآمد ثابت، سهامي، مختلط، كالايي و ETFها امكان حضور سرمايهگذاران با سطوح مختلف ريسكپذيري را در بازار فراهم كرده است. در بسياري از بازارهاي توسعهيافته نيز نهادهاي مديريت دارايي نقش مهمي در كاهش رفتارهاي هيجاني سرمايهگذاران خرد و افزايش ثبات بازار ايفا ميكنند.» جوهري اعلام كرد: «واكنش بازار سرمايه به رويدادهايي نظير جنگ، بيش از آنكه صرفاً به خودِ رخداد وابسته باشد، به نحوه شكلگيري انتظارات سرمايهگذاران و ميزان نااطميناني موجود در بازار بستگي دارد.» او افزود: «سياستگذار و نهاد ناظر ميتوانند با مديريت جريان اطلاعات، افزايش شفافيت و استفاده از ابزارهاي تنظيمگري، نقش موثري در كنترل هيجانات بازار ايفا كنند. از سوي ديگر، توسعه زيرساختها، تنوع صنايع بورسي و گسترش ابزارهاي سرمايهگذاري نيز به افزايش تابآوري بازار سرمايه و مديريت بهتر ريسك در دورههاي پرتنش كمك خواهد كرد.»
