تغيير نگاه سرمايهگذاران به سهام
نگاهي دقيقتر به دادوستدهاي اخير بازار سرمايه نشان ميدهد آنچه اين روزها در تالار شيشهاي جريان دارد، صرفاً به رشد شاخصها و ثبت اعداد بالاتر محدود نميشود.
نگاهي دقيقتر به دادوستدهاي اخير بازار سرمايه نشان ميدهد آنچه اين روزها در تالار شيشهاي جريان دارد، صرفاً به رشد شاخصها و ثبت اعداد بالاتر محدود نميشود. اگرچه عبور شاخصها از سطوح قبلي همواره مورد توجه فعالان بازار قرار ميگيرد، اما آنچه در پس اين تحركات عددي اهميت بيشتري دارد، نشانههايي از بازگشت تدريجي اعتماد به بازاري است كه طي سالهاي گذشته بارها تحت تأثير عوامل مختلف دچار تلاطم شده بود. از تصميمات ناگهاني اقتصادي گرفته تا ابهامات سياسي و تغييرات غيرمنتظره در مقررات، همگي در دورههايي باعث شده بودند سرمايهگذاران با احتياط بيشتري به بازار سهام نگاه كنند. حالا اما شواهد حاكي از آن است كه فضاي متفاوتي در حال شكلگيري است.
بررسي رفتار معاملهگران در روزهاي اخير نشان ميدهد روند فعلي بازار سهام با بسياري از موجهاي صعودي گذشته تفاوت دارد. در سالهاي گذشته معمولاً هرگاه ريسكهاي سياسي يا اقتصادي افزايش مييافت، نخستين واكنش در بازار سرمايه خروج نقدينگي و حركت سرمايهها به سمت بازارهاي كمريسكتر بود. در چنين شرايطي سرمايهگذاران ترجيح ميدادند منابع خود را به سمت داراييهايي منتقل كنند كه نوسانات كمتري داشته باشد يا از منظر ذهني امنيت بيشتري براي آنها ايجاد كند. اما در وضعيت فعلي، حتي با وجود آنكه بخشي از نااطمينانيها همچنان در فضاي اقتصادي كشور وجود دارد، جريان ورود پول حقيقي به بازار متوقف نشده و در برخي روزها حتي با قدرت بيشتري ادامه پيدا كرده است.
اين موضوع از آن جهت اهميت دارد كه نشان ميدهد نگاه بخشي از سرمايهگذاران نسبت به آينده بازار سرمايه در حال تغيير است. در واقع اگرچه رشد قيمت سهام ميتواند در كوتاهمدت انگيزه ورود سرمايه را تقويت كند، اما تجربه سالهاي گذشته نشان داده است كه افزايش شاخصها به تنهايي نميتواند اعتماد پايدار ايجاد كند. بنابراين آنچه امروز در معاملات بورس ديده ميشود، حاصل مجموعهاي از عوامل است كه در كنار يكديگر توانستهاند فضاي جديدي در ذهن فعالان بازار ايجاد كنند.
يكي از مهمترين اين عوامل، شكلگيري اين تصور در ميان سرمايهگذاران است كه ثبات در بازار سرمايه به يكي از دغدغههاي جدي سياستگذاران تبديل شده است. در واقع بازار سهام بيش از آنكه به حمايتهاي مقطعي يا اقدامات كوتاهمدت واكنش نشان دهد، نيازمند دريافت يك پيام روشن از سوي سياستگذاران است؛ پيامي كه بر اساس آن قواعد بازي در اقتصاد و بازار سرمايه دچار تغييرات ناگهاني نخواهد شد و تصميمات اقتصادي از درجه بالاتري از پيشبينيپذيري برخوردار خواهند بود.
فعالان بازار سرمايه در سالهاي گذشته بارها با تصميماتي مواجه شدهاند كه بدون پيشآگاهي كافي اتخاذ شده و بر روند معاملات تأثير گذاشته است. همين تجربهها باعث شد بخشي از سرمايهگذاران با نگاه محتاطانهتري وارد بازار شوند يا حتي ترجيح دهند سرمايه خود را به بازارهاي ديگر منتقل كنند. اما هر زمان كه نشانههايي از ثبات در سياستگذاري اقتصادي ديده شده، واكنش بازار نيز متفاوت بوده و جريان سرمايه با سرعت بيشتري به سمت بورس حركت كرده است.
در كنار اين عامل، موضوع ارزشگذاري سهام نيز نقش مهمي در جلبتوجه سرمايهگذاران داشته است. بسياري از تحليلگران معتقدند بخش قابل توجهي از شركتهاي بورسي همچنان با قيمتهايي معامله ميشوند كه فاصله قابل توجهي با ارزش واقعي داراييها و ظرفيت سودآوري آنها دارد. اين وضعيت باعث شده است برخي سرمايهگذاران بازار سهام را در مقايسه با ساير گزينههاي سرمايهگذاري جذابتر ارزيابي كنند.
در واقع در شرايطي كه برخي بازارهاي موازي طي دورههاي گذشته رشدهاي قابل توجهي را تجربه كردهاند، بخشي از نقدينگي كه پيشتر به آن بازارها هدايت شده بود، اكنون دوباره به بورس بازميگردد. سرمايهگذاران در چنين شرايطي تلاش ميكنند ميان گزينههاي مختلف سرمايهگذاري تعادل برقرار كنند و در اين ميان بازار سهام به دليل برخورداري از تنوع بالاي صنايع و شركتها، ميتواند فرصتهاي متفاوتي در اختيار آنها قرار دهد.
با اين حال بايد توجه داشت كه اعتماد سرمايهگذاران مفهومي نيست كه يكباره شكل بگيرد يا براي هميشه تثبيت شود. تجربه بازار سرمايه نشان داده است همانگونه كه شكلگيري فضاي بياعتمادي در دورههايي كوتاه اتفاق افتاده، از بين رفتن اعتماد تازه ايجادشده نيز ميتواند در مدت زماني كوتاه رخ دهد. به همين دليل بسياري از كارشناسان معتقدند مهمترين آزمون پيش روي بازار سرمايه در شرايط فعلي نه ثبت ركوردهاي جديد شاخص، بلكه حفظ ثبات در تصميمگيريها و استمرار سياستهاي قابل پيشبيني است.
به بيان ديگر، بازار سهام براي ادامه مسير خود بيش از هر چيز به ثبات نياز دارد. ثباتي كه بتواند به سرمايهگذاران اين اطمينان را بدهد كه قواعد حاكم بر بازار در ميانه مسير دستخوش تغييرات ناگهاني نخواهد شد. اگر چنين اطميناني در ميان فعالان بازار تقويت شود، ورود سرمايههاي جديد نيز با سرعت بيشتري ادامه خواهد يافت. نشانههاي اوليه اين روند را ميتوان در برخي متغيرهاي معاملاتي مشاهده كرد. افزايش ارزش معاملات روزانه، ورود مستمر پول حقيقي و همچنين مقاومت نسبي بازار در برابر فشارهاي مقطعي فروش از جمله نشانههايي است كه از تقويت تدريجي اعتماد در ميان سهامداران حكايت دارد. اين نشانهها اگرچه هنوز به معناي تثبيت كامل اين روند نيستند، اما ميتوانند بيانگر آن باشند كه بازار سرمايه در حال بازسازي بخشي از سرمايه اجتماعي خود است.
سرمايه اجتماعي در بازار سرمايه مفهومي است كه به ميزان اعتماد و اطمينان فعالان بازار نسبت به سازوكارها و سياستهاي حاكم بر آن اشاره دارد. هرچه اين اعتماد بيشتر باشد، مشاركت سرمايهگذاران نيز افزايش پيدا ميكند و بازار ميتواند نقش موثرتري در تأمين مالي اقتصاد ايفا كند. در مقابل، هرگونه خدشه در اين اعتماد ميتواند جريان سرمايه را به سرعت از بازار خارج كند.
از همين رو بسياري از تحليلگران معتقدند مهمترين عامل رشد اين روزهاي بورس نه صرفاً افزايش نقدينگي، نه انتشار اخبار مقطعي و نه حتي ارزندگي برخي سهام، بلكه احياي تدريجي اعتماد در ميان سرمايهگذاران است. اگر اين روند ادامه پيدا كند، بازار سرمايه ميتواند در ماههاي آينده نيز از جريان ورود سرمايه بهرهمند شود و مسير متعادلتري را طي كند.
با اين حال، حفظ اين روند نيازمند تداوم سياستهايي است كه فضاي پيشبينيپذيرتري براي فعالان اقتصادي ايجاد كند. بازار سرمايه به عنوان يكي از مهمترين بخشهاي اقتصاد، بيش از هر چيز به ثبات در تصميمگيري و شفافيت در سياستگذاري نياز دارد. در چنين شرايطي سرمايهگذاران ميتوانند با اطمينان بيشتري براي آينده برنامهريزي كنند و منابع خود را در مسير فعاليتهاي مولد به كار بگيرند.
در نهايت ميتوان گفت اگرچه رشد شاخصها توجه بسياري از فعالان بازار را به خود جلب كرده است، اما مهمتر از آن روندي است كه در لايههاي زيرين بازار در حال شكلگيري است. بازگشت تدريجي اعتماد، عاملي است كه ميتواند موتور محرك پايدارتري براي بازار سرمايه باشد. در صورتي كه اين اعتماد حفظ و تقويت شود، زمينه براي ورود سرمايههاي بيشتر و رونق پايدارتر بورس فراهم خواهد شد؛ اما اگر اين سرمايه اجتماعي بار ديگر آسيب ببيند، حتي رشد شاخصها نيز نميتواند به تنهايي ضامن تداوم روند صعودي بازار باشد.
