محدوديت چين براي سفر فعالان هوش مصنوعي به خارج از كشور
دولت چين با محدوديت سفر پژوهشگران، كنترل سرمايهگذاري خارجي و تشديد نظارت دولتي هوش مصنوعي را از يك حوزه فناورانه به يك دارايي راهبردي امنيت ملي تبديل كرده است.
به گزارش مهر و به نقل از تك كرانچ، رقابت جهاني در حوزه هوش مصنوعي وارد مرحلهاي شده كه ديگر تنها بر سر تراشه، مدلهاي زباني و زيرساختهاي محاسباتي نيست. اكنون نيروي انساني متخصص به يكي از مهمترين ميدانهاي رقابت ميان قدرتهاي فناوري جهان تبديل شده و چين در حال اتخاذ سياستهايي است كه از نگاه بسياري از ناظران، به مثابه مليسازي سرمايه انساني هوش مصنوعي محسوب ميشود. بر اساس گزارشهاي منتشرشده، دولت چين محدوديتهاي تازهاي را براي سفر پژوهشگران برجسته، بنيانگذاران استارتاپهاي هوش مصنوعي و مديران شركتهاي فناوري اعمال كرده است. برخي از چهرههاي شناختهشده اين صنعت براي خروج از كشور بايد مجوز رسمي دولت را دريافت كنند و در مواردي نيز از سفر آنها به خارج از كشور جلوگيري شده است. اين سياست بخشي از راهبرد گستردهتر پكن براي مهار خروج استعدادها و حفاظت از مزيتهاي فناورانه چين در رقابت فزاينده با ايالات متحده ارزيابي ميشود. طي سالهاي اخير، با گسترش مدلهاي هوش مصنوعي مولد و افزايش سرمايهگذاري جهاني در اين حوزه، تقاضا براي متخصصان آموزش و بهينهسازي مدلهاي هوش مصنوعي به شكل كمسابقهاي افزايش يافته است. نشانههاي اوليه اين رويكرد از سال ۲۰۲۵ آشكار شد. در آن زمان گزارشهايي منتشر شد كه نشان ميداد مقامات چيني به پژوهشگران و كارآفرينان برجسته حوزه هوش مصنوعي توصيه كردهاند از سفر به امريكا خودداري كنند. اين اقدام بازتابدهنده نگرشي بود كه هوش مصنوعي را همزمان يك مزيت اقتصادي و يك دارايي امنيت ملي تلقي ميكرد. شدت گرفتن محدوديتها همزمان با پرونده جنجالي خريد شركت «Manus» از سوي متا رخ داده است. طبق گزارشها، نهادهاي نظارتي چين در حال بررسي معامله دو ميليارد دلاري ميان اين استارتاپ هوش مصنوعي و شركت متا هستند. در همين چارچوب، دو بنيانگذار «Manus» از خروج از كشور منع شدهاند تا تحقيقات درباره انطباق اين معامله با قوانين سرمايهگذاري خارجي چين تكميل شود. گفته ميشود مديران اين شركت اكنون در حال بررسي راهكارهايي براي بازخريد سهام واگذارشده به متا هستند و حتي گزينه جذب حدود يك ميليارد دلار سرمايه جديد براي بازپسگيري مالكيت شركت را بررسي ميكنند. بر اساس برآوردهاي جهاني، اين تحولات در شرايطي رخ ميدهد كه فاصله فناوري ميان چين و امريكا در حوزه هوش مصنوعي به شكل محسوسي كاهش يافته است. تازهترين شاخص هوش مصنوعي دانشگاه استنفورد نشان ميدهد شكاف عملكردي ميان برترين مدلهاي امريكايي و چيني تا مارس ۲۰۲۶ به حدود ۲.۷ درصد كاهش يافته است. اين رقم در سال ۲۰۲۳ حدود ۳۱ درصد بود. اگرچه ايالات متحده همچنان در شاخصهايي مانند كيفيت مدلهاي پيشرفته و ثبت اختراعات اثرگذار برتري دارد، اما چين در حوزه توليد مقالات علمي، ميزان ارجاعات پژوهشي و حجم ثبت اختراعات با سرعت زيادي در حال نزديك شدن به رقيب امريكايي خود است و در برخي شاخصها حتي از آن پيشي گرفته است. راهبرد جديد پكن تنها به كنترل جابهجايي نخبگان محدود نميشود. گزارشها حاكي از آن است كه دولت چين قصد دارد ورود سرمايه امريكايي به شركتهاي پيشرو هوش مصنوعي را نيز تحت نظارت شديد قرار دهد. بر همين اساس، شركتهايي مانند بايتدنس، «Moonshot AI» و «StepFun» پيش از پذيرش سرمايهگذاري امريكايي بايد تأييديه دولت را دريافت كنند. مجموعه اين اقدامات در كنار سياستهاي ديگري نظير اعمال كنترل صادرات بر مواد معدني نادر مورد استفاده در صنايع پيشرفته نظامي و ممنوعيت استفاده مراكز داده دولتي از تراشههاي هوش مصنوعي خارجي، تصويري روشن از جهتگيري راهبردي چين ارايه ميدهد. در واقع، پكن ديگر هوش مصنوعي را صرفاً يك صنعت نوظهور نميبيند. سياستهاي اخير نشان ميدهد چين اين فناوري را به بخشي از معماري قدرت ملي خود تبديل كرده است كه در آن جريان سرمايه، انتقال دانش، دسترسي به تراشهها و حتي جابهجايي افراد متخصص، همگي تحت ملاحظات ژئوپليتيكي و امنيت ملي قرار ميگيرند. در چنين شرايطي، رقابت هوش مصنوعي ميان شرق و غرب بيش از هر زمان ديگري به رقابتي بر سر كنترل منابع راهبردي تبديل شده است؛ منابعي كه مهمترين آنها ديگر نفت يا مواد خام نيست، بلكه انسانهايي هستند كه نسل آينده فناوري را طراحي ميكنند .
