بازگشت مساله «ايمني ساختمان» به صدر سياست شهري
در روزهاي اخير، همزمان با افزايش حساسيت افكار عمومي نسبت به حوادث ساختماني، دو محور اصلي در اخبار شهري تهران برجسته شده است: نخست هشدارهاي سازمان آتشنشاني درباره خطرات نماهاي كامپوزيت، و دوم اعلام اقدامات گسترده دادستاني تهران براي شناسايي و ايمنسازي ساختمانهاي پرخطر.
در روزهاي اخير، همزمان با افزايش حساسيت افكار عمومي نسبت به حوادث ساختماني، دو محور اصلي در اخبار شهري تهران برجسته شده است: نخست هشدارهاي سازمان آتشنشاني درباره خطرات نماهاي كامپوزيت، و دوم اعلام اقدامات گسترده دادستاني تهران براي شناسايي و ايمنسازي ساختمانهاي پرخطر. اين دو جريان، در كنار هم تصويري از يك بحران ساختاري در ايمني شهري ارايه ميدهند؛ بحراني كه از جنس «حادثههاي مقطعي» نيست، بلكه به كيفيت ساختوساز، نظارت و اجراي قانون بازميگردد. حسن سيفي، معاون عمليات سازمان آتشنشاني تهران در گفتوگويي با ايسنا، نسبت به رواج استفاده از نماهاي كامپوزيت در ساختمانها هشدار داد و تأكيد كرد: اين نوع نماها در زمان وقوع آتشسوزي ميتوانند به سرعت حريق را گسترش دهند و به يكي از چالشهاي اصلي آتشنشانان تبديل شوند. اين جمله، در واقع خلاصهاي از يك نگراني جدي در حوزه ايمني شهري است: نماهايي كه به دليل ظاهر مدرن و هزينه ساخت كمتر، در بسياري از ساختمانهاي تجاري، اداري و حتي درما ني استفاده شدهاند، اما در زمان آتشسوزي ميتوانند نقش تسريعكننده فاجعه را ايفا كنند.
گسترش استفاده از كامپوزيت در ساختمانهاي حساس
سيفي با اشاره به گستردگي استفاده از اين نوع نما گفت: يكي از معضلاتي كه سازمان آتشنشاني دارد، در خصوص نماهاي كامپوزيت است كه در ساختمانها به خصوص ساختمانهاي تجاري، اداري و حتي در نماهاي بيمارستاني هم استفاده ميشود. اين نكته اهميت ويژهاي دارد، زيرا ورود اين نوع مصالح به ساختمانهاي درماني و پرتردد، سطح ريسك را چند برابر ميكند. در چنين ساختمانهايي، زمان تخليه و واكنش بسيار حياتي است و هر عامل تسريعكننده آتش ميتواند پيامدهاي انساني گستردهاي داشته باشد.
نمونههاي حادثهخيز از بيمارستان گاندي تا ارغوان انديشه
معاون عمليات سازمان آتشنشاني تهران در ادامه اين گفتوگو، به دو حادثه مهم اشاره شده است؛ يكي بيمارستان گاندي و ديگري مجتمع ارغوان در انديشه. او گفت: نمونه آن بيمارستان گاندي بود كه به سرعت تسريع پيدا كرد و بخش اعظمي از بيمارستان را درگير خودش كرد، در حادثه اين ساختمان متاسفانه چندين نفر از هموطنهاي ما جان خود را از دست دادند. اين دو نمونه نشان ميدهد كه مساله صرفاً نظري يا احتمالي نيست، بلكه تجربه شده و داراي پيامدهاي انساني واقعي است. سرعت گسترش آتش در نماهاي كامپوزيت، عامل مشترك اين حوادث عنوان ميشود.
چرا كامپوزيت خطرناك است؟
بر اساس توضيحات ارايه شده، دليل اصلي خطر اين نماها به ماهيت مواد آنها برميگردد: شرايطي كه كامپوزيت دارد، ميتواند سريعا حريق را انتقال دهد و به سرعت ميسوزد. در واقع، تركيب لايههاي فلزي و مواد پليمري در برخي انواع كامپوزيت، در زمان آتشسوزي باعث ايجاد دود غليظ، انتقال سريع شعله و گسترش عمودي آتش ميشود؛ موضوعي كه عمليات اطفا را دشوارتر ميكند. يكي از نكات مهم اين اظهارات، بحث وضعيت قانوني استفاده از اين نماهاست. معاون عمليات آتشنشاني تأكيد كرد: از نظر قانوني از سوي سازمان آتش نشاني در خصوص استفاده از نماي كامپوزيت هيچ تاييد قانوني وجود ندارد. اين جمله نشاندهنده يك خلأ مهم در نظام مقررات ساختماني است؛ جايي كه يا استانداردها بهروزرساني نشدهاند، يا ضمانت اجرايي كافي براي محدودسازي اين مصالح وجود ندارد.
ضعف مديريت يكپارچه در ساختمانهاي بزرگ
در بخش ديگري از اين گفتوگو، سيفي مساله مديريت داخلي ساختمانهاي بزرگ را مطرح كرد و گفت: وقتي سليقهاي رفتار ميشود، از آن چارچوب قوانين كه خارج شد، خود اينها معضلهايي به وجود ميآورد. اين اشاره به مشكل رايج در مجتمعهاي تجاري و پاساژهاست؛ جايي كه تغييرات داخلي، نصب تجهيزات و حتي بازطراحي فضاها بدون نظارت يكپارچه انجام ميشود و همين موضوع، ريسك ايمني را افزايش ميدهد.
ورود جدي دادستاني تهران به موضوع ساختمانهاي ناايمن
ناگفته نماند كه دادستان عمومي و انقلاب تهران از اقدامات گسترده براي شناسايي و ايمنسازي ساختمانهاي پرخطر خبر داد. اين اقدامات نشان ميدهد كه موضوع ايمني ساختمانها از سطح فني و اجرايي، وارد سطح قضايي و حقوقي شده است. دادستان تهران در گفتوگو با مهر اعلام كرد: وضعيت ۱۲۰۰۰ ساختمان مورد ارزيابي قرار گرفته و نظارتها تا رسيدن به سطح مطلوب ايمني در پايتخت با قاطعيت ادامه خواهد داشت. اين عدد نشان ميدهد كه با يك پروژه گسترده پايش شهري مواجه هستيم، نه اقدامات موردي. ارزيابي اين حجم از ساختمانها نيازمند همكاري چند نهاد از جمله شهرداري و آتشنشاني است.
ايمنسازي بيش از هزار ساختمان پرخطر
علي صالحي گفت: در سال ۱۴۰۴، ۱۰۵۰ مورد ساختمان پرخطر ايمنسازي شده است. اين آمار نشان ميدهد كه بخشي از ساختمانهاي در وضعيت بحراني وارد فرآيند اصلاح شدهاند، اما همزمان نشان ميدهد كه همچنان تعداد قابل توجهي ساختمان در وضعيت خطر باقي مانده است.
ورود پروندههاي قضايي براي ساختمانهاي قرمز
يكي از مهمترين بخشهاي اين سياست، برخورد قضايي با مالكان ساختمانهاي ناايمن است، صالحي در اين باره گفت: براي مالكان ساختمانهاي در وضعيت قرمز، ضمن اخطار، پرونده قضايي تشكيل شده است. اين رويكرد نشاندهنده تغيير سياست از «تذكر اداري» به «پيگرد قضايي» است؛ تغييري كه ميتواند اثر بازدارنده بيشتري داشته باشد. دادستان تهران ادامه داد: در حوزه درماني نيز اقدامات مشخصي انجام شده است، ۷۸ ساختمان بيمارستاني از گروه بحراني و پرخطر خارج شدهاند. اين بخش اهميت ويژه دارد، زيرا بيمارستانها در شرايط بحران بايد بيشترين سطح ايمني را داشته باشند و هرگونه ضعف در آنها ميتواند پيامدهاي انساني گستردهاي ايجاد كند.
شرط جديد براي ساختوساز تأييديه آتشنشاني
يكي از مهمترين تصميمات سياستي مطرح شده در اين زمينه، مرتبط با صدور مجوزهاي ساختماني است، و آن هم منوط كردن صدور هرگونه پروانه ساختماني جديد به ارايه و اخذ تاييديه ايمني از سوي سازمان آتشنشاني است. اين تصميم در صورت اجراي كامل، ميتواند نقطه عطفي در كنترل كيفيت ساختوساز در تهران باشد و از شكلگيري ساختمانهاي ناايمن جديد جلوگيري كند. مجموعه اين گزارشها نشان ميدهد كه مساله ايمني ساختمان در تهران وارد مرحله جديدي شده است. از يك سو، آتشنشاني نسبت به خطرات فني مانند نماهاي كامپوزيت هشدار ميدهد و از سوي ديگر، دادستاني با ابزارهاي حقوقي و قضايي وارد ميدان شده است. سه نكته كليدي در اين روند قابل توجه است: نخست، تغيير ماهيت مساله از «فني» به «حاكميتي»؛ يعني ايمني ساختمان ديگر فقط موضوع مهندسي نيست، بلكه به يك موضوع حقوقي و قضايي تبديل شده است. دوم، تمركز بر ساختمانهاي پرخطر موجود در كنار جلوگيري از توليد خطر جديد از طريق شرطگذاري براي صدور مجوز و سوم، افزايش نقش نظارت بيننهادي ميان شهرداري، آتشنشاني و دستگاه قضايي. با اين حال، چالش اصلي همچنان باقي است: اجراي واقعي و مستمر اين قوانين در سطح پروژههاي ساختماني و جلوگيري از بازتوليد بينظمي در ساختوساز شهري.
