خطر زلزله براي تهران چقدر جدي است؟
زلزلههاي بامداد چهارشنبه تهران تا چه اندازه جدي است و براي مقابله با آن چه اولويتهايي بايد مورد توجه مسوولان قرار بگيرد؟ اين پرسشي است كه از نخستين دقايق پس از وقوع زلزله بامداد چهارنشبه تهران در اذهان عمومي بسياري از ايرانيان شكل گرفته است.
زلزلههاي بامداد چهارشنبه تهران تا چه اندازه جدي است و براي مقابله با آن چه اولويتهايي بايد مورد توجه مسوولان قرار بگيرد؟ اين پرسشي است كه از نخستين دقايق پس از وقوع زلزله بامداد چهارنشبه تهران در اذهان عمومي بسياري از ايرانيان شكل گرفته است.
زلزلههاي اخير در منطقه پرديس تهران (شامل زمينلرزه با بزرگاي ۴.۱ در ۲۸ فروردين و ۴.۵ در ۲۲ ارديبهشت ۱۴۰۵) در مجاورت تلاقي گسل مشا با گسل شمال تهران كه در واقع يكي از فعالترين و خطرناكترين پهنههاي گسله منطقه البرز است رخ دادهاند. اصولا زلزلههاي كوچك (Micro- earthquakes) هميشه نشاندهنده تخليه تدريجي انرژي ذخيره شده در گسل هستند كه ممكن است «پيش لرزه» باشند و نشاندهنده ناپايداري در ساختار گسل مشا و آماده شدن آن براي يك گسيختگي بزرگتر باشند، با توجه به سابقه تاريخي گسل مشا و توان لرزهزايي بالاي ۷ در آن اين لرزهها را بايد به عنوان يك عامل يادآور و هشدار جدي تلقي كرد. البته تنها در حدود ۵ تا ۱۰ درصد موارد، زمين لرزههايي در اين مقياس، پيشلرزه يك اتفاق بزرگتر (بيش از ۷) هستند. خوشههاي لرزهاي (Swarm): در گسل مشا و افزايش بزرگاي لرزه دوم (از ۴.۱ به ۴.۵) نشاندهنده تداوم ناپايداري در گسل است. بارگذاري تنش بر روي قطعات مجاور رخ داده به نحوي كه با استفاده از مدلسازي «تغيير تنش كولن» هر لرزه كوچك يا متوسط، مقداري از تنش را آزاد ميكند اما بخشي از آن را به قطعات مجاور گسل منتقل ميكند. زلزله ۴.۵ انرژي بيشتري دارد و ميتواند به عنوان يك محرك براي بخشهاي قفلشده گسل عمل كند تا با يك لرزه كوچك منجر به يك گسيختگي بزرگتر شود. گسل مشا سابقه زلزلههاي تاريخي بزرگ مانند زلزله ۱۸۳۰ ميلادي با بزرگاي تخميني ۷.۱ را دارد. در كوتاهمدت براي پيشگيري و مقابله براي كاهش تبعات يك رخداد احتمالي غير مترقبه، اقدامات زير در حوزه هاب كليدي ضرورت دارد:
مديريت شهري و زيرساخت
پايش سيستمهاي شرياني: بازبيني فوري شيرهاي قطعكن خودكار گاز و شبكههاي توزيع برق در پرديس و شرق تهران براي جلوگيري از آتشسوزيهاي پس از زلزله.
ايمنسازي مسيرهاي دسترسي با توجه به زمينلغزش اخير در آزادراه تهران- پرديس، تثبيت دامنههاي لغزنده و باز نگه داشتن مسيرها اولويت اول است.
تجهيز محلهاي مديريت بحران با بررسي موجودي اقلام اضطراري و آمادگي اسكان موقت در نقاط ايمن شناسايي شده.
رسانه و اطلاعرساني براي انتشار اخبار زلزله جهت جلوگيري از پانيك اجتماعي در شبكههاي اجتماعي؛ آموزش بصري سريع: پخش كليپهاي كوتاه و اينفوگرافيك در مورد «پناهگيري صحيح» و «خروج ايمن» در ساعات پربيننده رسانهها.
هشدار هوشمند فعالسازي و تست سيستمهاي هشدار سريع بر روي تلفنهاي همراه در محدوده تحت اثر گسل.
آموزش و آمادگي عمومي
مانورهاي محلي محدود با برگزاري تمرينهاي خروج سريع در مجتمعهاي مسكوني پرجمعيت پرديس (مانند فازهاي مسكن مهر) كه تراكم جمعيتي بالايي دارند.
فرهنگسازي كيف اضطراري با تشويق خانوادهها به بازبيني يا تهيه كيف ۷۲ ساعته - دارو، آب، مدارك و كنسرو- به عنوان يك اقدام عملي فوري.
حوزههاي نظارتي و مهندسي با ارزيابي سريع ساختمانهاي حساس؛ بررسي وضعيت بيمارستانها و مراكز آتشنشاني منطقه از نظر پايداري سازهاي و غيرسازهاي (مانند مهار كمدها و تجهيزات سنگين).
كنترل پروژههاي عمراني: توقف يا احتياط مضاعف در فعاليتهاي حفاري و گودبرداريهاي عميق در مناطق نزديك به خط گسل تا زمان پايداري وضعيت لرزهاي. آمادگي براي زلزله نبايد تنها به زمان وقوع لرزهها محدود شود، اما اين بازههاي زماني فرصت طلايي براي «به روزرساني پروتكلهاي بحران» در سطح خانواده و شهر است.
