جنگ انرژي بالا گرفت
درحالي كه تمركز افكار عمومي جهان بر تحولات خاورميانه و جنگ جاري عليه ايران معطوف شده، همزمان نشانههايي از تشديد تقابل فزاينده ميان امريكا و چين نيز بيش از پيش آشكار شده است؛ تقابلي كه اينبار نهتنها در عرصه اقتصادي، بلكه در پيوند مستقيم با معادلات ژئوپليتيك منطقه غرب آسيا در حال گسترش است.
به گزارش ايسنا، امريكا در تازهترين اقدام خود، بستهاي از تحريمها را عليه چندين شركت بزرگ چيني فعال در حوزه پالايش و تجارت نفت اعمال كرد؛ اقدامي كه بهطور رسمي با هدف محدودسازي منابع مالي ايران توجيه شد، اما در عمل يكي از مهمترين بخشهاي زنجيره تأمين انرژي چين را هدف قرار داد.پكن در يك بيانيه كم سابقه و محكم عليه تحريم اخير امريكا، به پنج شركت بزرگ پالايشي خود كه در ليست تحريم امريكا هستند، شامل «هنگلي پتروشيمي» (Hengli Petrochemical)، «شاندونگ شوگوانگ لوكينگ پتروشيمي»
(Shandong Shouguang Luqing Petrochemical) ، «شاندونگ جينچنگ پتروشيمي» (Shandong Jincheng Petrochemical)، «هبي شينهاي كميكال» (Hebei Xinhai Chemical) و «شاندونگ شنگشينگ كميكال» (Shandong Shengxing Chemical) به لحاظ حقوقي دستور داد كه از تحريمهاي امريكا عليه ايران تبعيت نكنند؛ تصميمي كه از منظر بسياري از تحليلگران، نشانهاي روشن از عبور چين از فاز «احتياط» به مرحله «مقاومت فعال» در برابر فشارهاي واشنگتن ارزيابي ميشود.شركت «هنگلي پتروشيمي» (Hengli Petrochemical) به عنوان يكي از بزرگترين پالايشگاههاي مستقل چين، با ظرفيت پالايش صدها هزار بشكه نفت در روز، نقشي كليدي در تأمين خوراك صنايع پاييندستي و زنجيره پتروشيمي اين كشور ايفا ميكند. اين شركت بهويژه در سالهاي اخير به يكي از خريداران مهم نفت با تخفيف ـ از جمله نفت ايران، تبديل شده است.در كنار آن، شركتهاي «شاندونگ شوگوانگ لوكينگ پتروشيمي» (Shandong Shouguang Luqing Petrochemical)، «شاندونگ جينچنگ پتروشيمي» (Shandong Jincheng Petrochemical) و «شاندونگ شنگشينگ كميكال» (Shandong Shengxing Chemical) كه عمدتا در استان شاندونگ ـ قطب پالايشگاههاي مستقل چين، مستقر هستند، بخشي از شبكه موسوم به «تيپاتها» (پالايشگاههاي خصوصي) را تشكيل ميدهند كه آنها هم سهم قابلتوجهي در واردات نفت خام و انعطافپذيري بازار انرژي چين دارند و پيش از اين همگي در مقاطع مختلف آماج تحريمهاي امريكا قرار گرفته بودند اما اكنون به دستور دولت مركزي چين، ميتوانند آشكارا تحريمهاي امريكا را ناديده بگيرند.شركت «هبي شينهاي كميكال» (Hebei Xinhai Chemical) نيز به عنوان يكي از بازيگران مهم در شمال چين، در تأمين سوخت و مواد شيميايي براي صنايع سنگين نقش دارد.بنا بر اين گزارش، مجموع اين شركتها، نهتنها از منظر اقتصادي، بلكه از نظر راهبردي براي چين اهميت دارند؛ چراكه به پكن اجازه ميدهند در شرايط تحريم و بيثباتي بازار جهاني، منابع انرژي خود را متنوع و قابل كنترل نگه دارد.تقابل فزاينده آشكار چين و امريكا در شرايطي صورت ميگيرد كه تحولات اخير در خاورميانه، بهويژه اختلال در مسيرهاي كشتيراني و افزايش ريسك در تنگه هرمز، بهطور مستقيم امنيت انرژي چين را تحتتاثير قرار داده است. چين بخش عمدهاي از واردات نفت خود را از كشورهاي منطقه تأمين ميكند و هرگونه بيثباتي در اين مسير، هزينههاي اقتصادي و راهبردي قابلتوجهي براي پكن به همراه دارد.در چنين شرايطي، تحريم پالايشگاههاي چيني بهدليل تعامل با نفت ايران، عملا بهمعناي هدف قرار دادن يكي از مسيرهاي حياتي تأمين انرژي چين است؛ موضوعي كه واكنش صريح پكن را تا حد زيادي قابل پيشبيني ميكرد.برخي تحليلگران، ازجمله «جان مرشايمر» نظريهپرداز برجسته واقعگرايي تهاجمي، معتقدند كه در نظام بينالملل آنارشيك، قدرتهاي بزرگ بهطور اجتنابناپذير در مسير رقابت و تقابل قرار ميگيرند. در اين چارچوب، ادامه جنگ در خاورميانه ـ بهويژه در صورتي كه به تضعيف موقعيت امريكا يا افزايش هزينههاي آن منجر شود، ميتواند فضا را براي نقشآفريني بيشتر چين فراهم كند. از اين منظر، هرچه ايالات متحده بيشتر درگير بحرانهاي منطقهاي شود، چين فرصت بيشتري براي تقويت موقعيت خود در عرصه جهاني و حتي حمايت غيرمستقيم از بازيگراني مانند ايران خواهد داشت.تصميم اخير پكن براي ناديدهگرفتن تحريمهاي امريكا نيز ميتواند در همين چارچوب تحليل شود؛ اقدامي كه نشان ميدهد چين نهتنها به دنبال حفظ منافع اقتصادي خود است، بلكه در حال آزمودن مرزهاي نفوذ و قدرت امريكا در نظام بينالملل نيز هست.از طرفي اين تحولات در حالي رخ ميدهد كه گمانهزنيهايي درباره ديدار احتمالي دونالد ترامپ رييسجمهور امريكا و شي جينپينگ همتاي چيني خود در آينده نزديك مطرح شده است. به گفته «كارولين لويت» سخنگوي كاخ سفيد، «در صورت فراهم بودن شرايط»، رييسجمهور امريكا ۱۵، ۱۶ مي (25 و 26 ارديبهشت) با همتاي چيني خود ديدار خواهد كرد. پيش از اين قرار بود اين نشست در ۲ مه برگزار شود.در چنين فضايي، واكنش چين به تحريمهاي امريكا را ميتوان به عنوان ارسال يك پيام روشن به واشنگتن نيز تفسير كرد، مبني بر اينكه پكن حاضر نيست منافع راهبردي خود بهويژه در حوزه انرژي را قرباني فشارهاي سياسي امريكا كند. به بيان ديگر، چين با اين تصميم، پيش از هرگونه مذاكره احتمالي، خطوط قرمز خود را بهطور عملي ترسيم كرده است.مجموعه اين تحولات نشان ميدهد كه رقابت ميان امريكا و چين در پي حملات يك جانبه امريكا و رژيم صهيونيستي به ايران و در پي آن منطقه خليجفارس و اقتصاد جهاني را به تنش و ناامني كشاندن، وارد مرحلهاي پيچيده و چندلايه شده است؛ مرحلهاي كه در آن، غرب آسيا و بهويژه جنگ عليه ايران، به يكي از ميدانهاي اصلي تقابل ميان چين و امريكا تبديل شده است. اين درحالي است كه دو قدرت بزرگ اقتصادي و نظامي جهان در تعاملات منطقهاي، دوجانبه، اقتصادي تنشهاي جدي با يكديگر نيز دارند و در رابطه با موضوع تايوان دو طرف بر لبه درگيري و خصومت حركت ميكنند.در اين چارچوب، تحريم پالايشگاههاي چيني و پاسخ صريح پكن به آن را نبايد يك رويداد مقطعي و واكنشي طبيعي، بلكه بخشي از روندي بزرگتر بايد ديد؛ روندي كه از تشديد «جنگ اقتصادي» آغاز شده و بهتدريج در حال پيوند خوردن با معادلات ژئوپليتيك و امنيتي ميان دو قدرت در سطح جهاني است.
