شناسايي كودكان مشكوك به «اضطراب»
معاون سلامت اجتماعي سازمان بهزيستي كشور از غربالگري نزديك به ۹۰۰ هزار كودك خبر داد و گفت: ۱۸۶ هزار كودك ۵ تا ۶ ساله بانشانههاي اضطراب شناسايي و براي دريافت خدمات روانشناختي ارجاع شدهاند.
معاون سلامت اجتماعي سازمان بهزيستي كشور از غربالگري نزديك به ۹۰۰ هزار كودك خبر داد و گفت: ۱۸۶ هزار كودك ۵ تا ۶ ساله بانشانههاي اضطراب شناسايي و براي دريافت خدمات روانشناختي ارجاع شدهاند. سيدحسن موسويچلك با هشدار نسبت به افزايش نشانههاي پنهان اضطراب در كودكان گفت: اگرچه دادههاي آماري برنامه غربالگري اضطراب تفاوت فاحشي نسبت به سالهاي گذشته نشان نميدهد اما تجربههاي باليني مويد آن است كه فشارهاي اقتصادي، تنشهاي خانوادگي، اخبار مكرر بحران و ناامني و نيز تجربه مستقيم يا غيرمستقيم جنگ، كودكان را در معرض هوشياري مزمن رواني قرار داده است. وي افزود: نتايج مطالعات همهگيري كرونا نشان داد شيوع علائم اضطراب در كودكان در برخي كشورها تقريباً دو برابر قبل از كرونا شده است اما در ايران اگرچه آمارهاي غربالگري تغيير چشمگيري را ثبت نكرده با اين حال در شرايطي كه كودكان در معرض تنشهاي مداوم قرار ميگيرند، سيستم عصبي آنان در وضعيت هشدار باقي ميماند و اين مساله در گروه سني ۵ تا ۸ سال بيشتر به شكل علائم رفتاري بروز پيدا ميكند علائمي كه به دليل ناآگاهي يا گرفتاري خانوادهها گاه چندان موردتوجه قرار نميگيرد.
شناسايي ۱۸۶ هزار مورد مشكوك به اضطراب
معاون سلامت اجتماعي سازمان بهزيستي كشور با اشاره به اجراي برنامه ملي غربالگري اضطراب كودكان گفت: تاكنون به صورت تقريبي ۸۹۹ هزار و ۷۹۳ كودك ۵ تا ۶ ساله در كشور غربالگري شدهاند كه از اين تعداد ۱۸۶ هزار و ۷۷۲ كودك مشكوك به اضطراب شناسايي شدهاند از مجموع كودكان مشكوك، ۱۴۱ هزار و ۲۹۳ نفر براي دريافت خدمات روانشناختي به مراكز مشاوره ارجاع شدهاند كه اين رقم حدود ۷۶ درصد كودكان شناساييشده را شامل ميشود. موسويچلك با بيان اينكه علائم اضطراب در كودكان ۵ تا ۸ سال بيشتر به صورت نشانههاي رفتاري و جسماني خود را نشان ميدهد، اظهار كرد: دلدرد و سردردهاي مكرر بدون علت پزشكي، تهوع صبحگاهي پيش از رفتن به مدرسه، شبادراري، اختلال خواب و كابوس، ترس شديد از جدايي، چسبندگي افراطي به والدين و همچنين پرخاشگري از مهمترين نشانههايي است كه خانوادهها بايد نسبت به آن حساس باشند. اگر اين علائم بيش از چهار هفته ادامه پيدا كند و عملكرد روزمره كودك را مختل سازد، كودك نيازمند ارزيابي تخصصي و دريافت مداخلات روانشناختي است. وي درباره منشأ اضطراب كودكان امروز نيز گفت: هرچند پژوهش مستقلي در اين زمينه انجام نشده اما تجربههاي باليني نشان ميدهد اضطراب و تنش والدين در رتبه نخست عوامل اضطرابزا براي كودكان قرار دارد. پس از آن تعارضهاي خانوادگي، استفاده افراطي از فضاي مجازي، فشار مدرسه و مواجهه مكرر با اخبار ترسناك ازجمله مهمترين عوامل تشديدكننده اضطراب در كودكان محسوب ميشوند.
فقط ۹۱ مركز تخصصي كودك و نوجوان در كشور داريم
موسويچلك در پاسخ به اين پرسش كه آيا ظرفيت مراكز مشاوره براي درمان اين كودكان كافي است يا خير، تصريح كرد: در حال حاضر از مجموع ۲۹۰۳ مركز مشاوره و خدمات روانشناختي فعال در كشور تنها ۹۱ مركز به صورت تخصصي در حوزه كودك و نوجوان فعاليت ميكنند كه اين عدد تنها حدود ۳درصد كل مراكز را شامل ميشود. همين آمار بهروشني نشان ميدهد ظرفيت تخصصي موجود پاسخگوي حجم نياز خانوادهها نيست هرچند مراكز مشاوره عمومي نيز تا حدي به ارايه خدمات به كودكان ميپردازند. معاون سلامت اجتماعي سازمان بهزيستي كشور با تشريح علت انتخاب گروه سني ۵ تا ۸ سال براي مداخلات اضطرابي گفت: در اين سنين به دلايل عصبرشدي، مدارهاي آميگدال و قشر پيشپيشاني مغز در حال شكلگيري هستند، انعطافپذيري عصبي بالاست و الگوهاي مقابلهاي كودك هنوز تثبيت نشدهاند بنابراين اين دوره زمان طلايي براي مداخله محسوب ميشود. وي هشدار داد: اگر اضطراب مزمن در اين سنين مورد درمان قرار نگيرد خطر بروز افسردگي، اختلالات شخصيت و حتي سوءمصرف مواد در سالهاي بعد افزايش مييابد. اضطراب درماننشده در كودكي همچنين ميتواند به افت تحصيلي، ضعف مهارتهاي اجتماعي، كاهش عزتنفس و شكلگيري اختلالات اضطرابي مزمن در بزرگسالي منجر شود.
تجربه جنگ و كرونا؛ افزايش ترس از صداهاي بلند و تاريكي در كودكان
وي درباره تأثير بحرانهاي اخير بر سلامت روان كودكان نيز گفت: هرچند مطالعه مستقلي در اين زمينه انجام نشده اما تجربههاي ميداني ناشي از همهگيري كرونا و نيز جنگ ۱۲ روزه اخير نشان داد علائمي نظير اضطراب جدايي، شبادراري، ترس از صداهاي بلند، حساسيت به تاريكي، پرخاشگري و اختلال خواب در ميان كودكان افزايش يافته است. معاون سلامت اجتماعي سازمان بهزيستي كشور در توضيح علت انتخاب قصهدرماني به عنوان يكي از روشهاي مداخلهاي گفت: در سن ۵ تا ۸ سالگي، تفكر كودك بيشتر نمادين است و او نميتواند درباره اضطراب خود به شكل انتزاعي و مستقيم صحبت كند اما قصهگويي اين امكان را به كودك ميدهد كه احساساتش را بهصورت غيرمستقيم و از طريق شخصيتهاي داستان بيان كند، بدون آنكه احساس خجالت يا ناتواني داشته باشد. براساس گزارش روابط عمومي و امور بين الملل سازمان بهزيستي كشور، وي افزود: قصهها الگوهاي سالم مقابله با ترس و نگراني را به كودك آموزش ميدهند و در تنظيم هيجان نيز بسيار موثرند؛ بهگونهاي كه كودك ميتواند ترس خود را بهصورت تدريجي كاهش دهد و با آن كنار بيايد.
