فاجعه خاموش: 80 ميليون دلار زيان در روز
قطع گسترده اينترنت در ايران، خسارات اقتصادي سنگيني را به دنبال داشته و فعالان حوزه ارتباطات هشدار ميدهند كه زيانهاي روزانه اين قطعيها كه بين ۳۰ تا ۴۰ ميليون دلار و با احتساب تبعات غيرمستقيم تا ۸۰ ميليون دلار در روز تخمين زده ميشود، معادل تخريب چندين زيرساخت حياتي كشور مانند پل يا نيروگاه است.
تعادل |
قطع گسترده اينترنت در ايران، خسارات اقتصادي سنگيني را به دنبال داشته و فعالان حوزه ارتباطات هشدار ميدهند كه زيانهاي روزانه اين قطعيها كه بين ۳۰ تا ۴۰ ميليون دلار و با احتساب تبعات غيرمستقيم تا ۸۰ ميليون دلار در روز تخمين زده ميشود، معادل تخريب چندين زيرساخت حياتي كشور مانند پل يا نيروگاه است. اين وضعيت، آينده سرمايهگذاري در بخش خصوصي IT را با تهديدي جدي روبرو كرده و صدها هزار كسبوكار خرد را در آستانه نابودي قرار داده است. از سوي ديگر، ابهام در دليل تداوم محدوديتهاي اينترنتي و وجود «اينترنت طبقاتي» يا «اينترنت سفيد»، انتقادات گستردهاي را از سوي فعالان اقتصادي برانگيخته است. در شرايطي كه دلايل امنيتي براي قطع اينترنت مطرح ميشود، فروش و دسترسي به اينترنتهاي بدون محدوديت براي عدهاي خاص، سوالات جدي در خصوص تناقض سياستگذاريها و تبعيض در دسترسي به اين زيرساخت حياتي ايجاد كرده است. فعالان اين حوزه همچنين نسبت به پيامدهاي اجتماعي و امنيتي آن نيز ابراز نگراني جدي كردهاند. از ايجاد «خشم ماندگار» در جامعه و عقبماندگي فناورانه تا افزايش نارضايتي كاركنان و زمينهسازي براي نفوذ و هك، تمامي اين عوامل در كنار هم، تصويري نگرانكننده از آينده كشور در صورت تداوم اين روند ترسيم ميكنند.
ترسيم وضعيت اقتصاد در پساجنگ
در نخستين نشست روساي كميسيونهاي تخصصي با هيات رييسه اتاق ايران در سال ۱۴۰۵، وضعيت اقتصاد كشور در شرايط پساجنگ بررسي شد. در اين جلسه بر نقشآفريني «بخش خصوصي واقعي» در بازسازي اقتصاد تأكيد شد؛ هم در ارايه راهكار و هم در اجراي برنامهها. صمد حسنزاده، رييس اتاق ايران، با اشاره به شرايط جنگي، خواستار فعاليت جديتر كميسيونها براي حل چالشهاي اقتصادي شد. او ادامه فعاليت توليد در دوران جنگ رمضان را مثبت ارزيابي كرد و پيگيري موضوعات اينترنتي، بانكي، گمركي و حملونقل را از اقدامات اتاق دانست. درباره تنگه هرمز نيز توضيح داد كه اتاق ايران پيشنهاد دريافت عوارض از كشتيهاي عبوري را به دولت ارايه كرده است و دولت بايد در قالب لايحه آن را دنبال كند.
پيام باقري، نايبرييس اتاق، گفت كه بايد اقتصاد را به دو دوره قبل و بعد از جنگ تقسيم كرد و نقش بخش خصوصي اكنون برجستهتر شده است. او بر انسجام، استفاده از همه ظرفيتها و تغيير رويكرد نسبت به اقتصاد تأكيد كرد و گفت مجلس هم از نقشآفريني بخش خصوصي استقبال ميكند. باقري خواستار شناسايي دقيق چالشها و ارايه راهكارها از سوي كميسيونها به مركز پژوهشها شد. كيوان كاشفي نيز هشدار داد كه نبايد برخورد احساسي با مسائل داشت؛ بايد سناريوهاي مختلف را پيشبيني كرد، مرحلهبهمرحله پيش رفت و نگاه جامع و واقعبينانه را حفظ كرد.
برنامهريزي براي بازسازي اقتصاد پس از جنگ
همچنين در نشست كميسيونهاي تخصصي اتاق ايران، محور اصلي بحثها «برنامهريزي براي بازسازي اقتصاد كشور پس از جنگ» و «تقويت نقشبازي بخش خصوصي» بود. روساي كميسيونها در حوزههاي مختلف ديدگاهها و راهكارهاي خود را براي عبور از شرايط بحراني فعلي مطرح كردند. فرجالله معماري رييس كميسيون اقتصاد كلان بر تدوين «برنامه ملي بازسازي صنايع و بنگاهها» و همچنين طراحي نظام جديد تأمين مالي تأكيد كرد. او مهمترين مساله را تضمين تداوم زنجيرههاي توليد دانست و گفت هنوز مقررات پيش از جنگ حاكم است و نياز به بازنگري وجود دارد. همچنين لزوم تدوين نقشه راه ديپلماسي اقتصادي و سند تحول حكمراني اقتصادي را گوشزد كرد و كوچكسازي دولت و ارتقاي بهرهوري را از محورهاي ضروري دانست. محمود تولايي رييس كميسيون ماليات، كار و تأمين اجتماعي از مذاكرات با سازمان امور مالياتي براي تمديد مهلتها خبر داد و هشدار داد كه با توجه به بودجه ۱۴۰۵ و تمركز بيسابقه آن بر ماليات، كشور با كسري بودجه شديد روبرو خواهد شد. او با اشاره به افزايش بودجه نظامي، تأكيد كرد كه نياز به ارايه راهحلهاي جامع و همكاري بيشتر بين دولت و بخش خصوصي وجود دارد.
محمود اوليايي رييس كميسيون مسووليت اجتماعي، بر ضرورت «شبكهسازي» ميان بنگاهها تأكيد كرد؛ از جمله ايجاد يك پلتفرم جامع براي تبادل قطعات و نيازهاي واحدهاي توليدي، تا از توقف توليد جلوگيري شود. او همچنين پيشنهاد كرد اتاق ايران براي مقابله با رشد بيكاري از واحدهاي كوچك حمايت كند. در ادامه نشست كميسيونهاي تخصصي اتاق ايران، روساي چند كميسيون ديگر نيز ديدگاههاي خود را درباره شرايط اقتصادي پس از جنگ و الزامات بازسازي كشور مطرح كردند. رضا رستمي رييس كميسيون حملونقل هم فشار اصلي لجستيك كشور را بر دوش حملونقل جادهاي دانست؛ زيرا در دوران جنگ رمضان بخش هوايي و دريايي تقريباً متوقف و بخش ريلي با ۲۷ درصد ظرفيت فعال بوده است. او لزوم تأمين بهموقع لاستيك و روغن براي ناوگان جادهاي و همچنين يافتن راهكاري براي انتقال كانتينرهاي خالي دپو شده در بنادر را مطرح كرد. فرشيد شكرخدايي رييس كميسيون سرمايهگذاري، بر شفافيت درآمدهاي ناشي از عوارض عبور از تنگه هرمز تأكيد كرد و گفت شفافيت براي اقتصاد كشور حياتي است. او همچنين توضيح داد كه در موضوع آزادسازي منابع بلوكهشده ايران، حتي در صورت آزادسازي، اين منابع در حقيقت معادل بدهي دولت به صندوق توسعه ملي است و قبلا مصرف شدهاند. محمد لاهوتي، رييس كميسيون توسعه صادرات، كاهش صادرات در زمان جنگ را طبيعي اما نگرانكننده دانست و خواستار اصلاح سياستهاي ارزي، حذف محدوديتها و ممنوعيتهاي صادراتي و هماهنگي سهجانبه بين بانك مركزي، وزارت صمت و وزارت كشاورزي شد. اسحاق بنداني، رييس كميسيون كشاورزي، به ۵.۵ ميليارد دلار مطالبات معوق بخش كشاورزي از دولت اشاره كرد و گفت اكنون علاوه بر اين مشكلات قديمي، چالشهاي ناشي از جنگ نيز به كشاورزي فشار وارد كرده است. او پيشنهاد كرد براي حفظ امنيت غذايي و زنجيره تأمين بايد واردات كالاهاي اساسي بدون انتقال ارز تسهيل شود و شرايط مالياتي مورد تجديدنظر قرار گيرد. همچنين استفاده از مسيرهاي تجاري جايگزين مانند بندر گواتر پاكستان، بندر مرسين تركيه، كشورهاي حوزه درياي سياه و ظرفيت روسيه ميتواند به استمرار تجارت كمك كند. رشيد عزيزپور، رييس كميسيون صنايع غذايي، پيوستگي صنايع غذايي با صنعت بستهبندي را يادآور شد و گفت كمبود مواد اوليه بستهبندي، مستقيما توليد غذايي را مختل ميكند.
خسارت 40 ميليارد د لاري قطعي اينترنت
در همين حال و در نشستي ديگري، فعالان حوزه ارتباطات در نشست مشترك كميسيون فناوري اطلاعات و ارتباطات اتاق ايران، كميسيون دانشبنيان اتاق ايران و كميسيون تحول ديجيتال اتاق ايران، چالشهاي قطع اينترنت و حيات اقتصاد ديجيتال و كسبوكارها اينترنتي مورد بحث و بررسي قرار گرفت. رييس كميسيون دانشبنيان اتاق ايران، با اشاره به ابعاد اقتصادي قطعي اينترنت، از خسارات سنگين روزانه در اين حوزه خبر داد و تأكيد كرد كه اين زيانها معادل تخريب چندين زيرساخت حياتي كشور است. به گفته افشين كلاهي، ، هزينه ساخت پل بييك كه پيشتر تخريب شده، حدود ۲۰ ميليون دلار برآورد ميشود و همچنين احداث هر مگاوات نيروگاه برق به حدود ۳ ميليون دلار سرمايه نياز دارد. با اين حال، خسارت مستقيم ناشي از قطعي اينترنت روزانه بين ۳۰ تا ۴۰ ميليون دلار است و در صورت در نظر گرفتن تبعات غيرمستقيم، اين رقم به حدود ۸۰ ميليون دلار در روز ميرسد. كلاهي با تأكيد بر اينكه اين خسارات در حوزه اقتصاد ديجيتال رخ ميدهد، افزود: «در عمل، هر روز شاهد نابودي چندين پل بزرگ و نيروگاه هستيم؛ اما چون اين تخريبها ملموس و قابل مشاهده نيست، حساسيت لازم نسبت به آن وجود ندارد.» وي هشدار داد كه تداوم اين روند ميتواند آسيبهاي جدي و بلندمدتي به رشد اقتصادي و توسعه فناوري در كشور ميزند. كلاهي همچنين در نشست ديگري كه با فعالان حوزه فناوري و ارتباطات برگزار شده بود، با طرح پرسشي در خصوص بررسي «هزينه-فايده» در تصميمات امنيتي كشور، يادآور شد: بين ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار نفر در كسبوكارهاي خرد در بستر اينترنت با خطر نابودي روبرو هستند و متأسفانه بخش كمي از اين افراد بيمه هستند كه همين مساله فشار معيشتي خانوارهاي آنها را بيشتر ميكند. به گفته كلاهي، حدود ۳ درصد از جمعيت دو سه ميليون نفري كه كار آنها با اينترنت و اقتصاد ديجيتال مرتبط است، بيمه هستند. او همچنين به تبعات اجتماعي اين موضوع اشاره كرد و گفت: بايد به اين مساله هم توجه كرد كه قطع سراسري اينترنت، خشمي ماندگار در جامعه ايجاد ميكند، ضمن اينكه وقتي دشمن در حد اعلا از هوش مصنوعي در جنگ بهره ميبرد، قطع اينترنت ما را فرسنگها از فناوري و دانش در اين حوزه عقب مياندازد.
ابهام در تداوم محدوديتها و مساله اينترنت طبقاتي
نوربخش، رييس كميسيون تحول ديجيتال اتاق تهران نيز در اين نشست با انتقاد از وضعيت موجود، گفت: اگر دليل محدوديتها امنيتي است، چرا با فروكش كردن بحران و برقراري آتشبس، وضعيت به حالت عادي بازنميگردد؟ بايد به اين موضوع هم توجه كرد كه در بستر اقتصاد ديجيتال، قطع اينترنت هم ميتواند منجر به مشكلات امنيتي شود. نوربخش با اشاره به تعديل هزاران نيرو در شركتهاي فناورمحور، از سياستهاي دوگانه انتقاد كرد و افزود كه اگر قطع اينترنت ضرورت دارد، پس توزيع و فروش اينترنتهاي موسوم به «پرو» يا «سفيد» چه معنايي دارد و چطور اين اينترنتها مشمول محدوديتهاي امنيتي نيستند؟ او از نمايندگان مجلس خواست تا اين تبعيضها و همچنين مساله بازار سياه ويپيان را بهطورجدي پيگيري كنند. فرزين فرديس، عضو هيات رييسه اتاق تهران، نسبت به سناريوي «جهانهاي جدا از هم» به دليل قطع اينترنت هشدار داد و ايجاد «اينترنت طبقاتي» را مايه نااميدي بخش خاكستري جامعه دانست. او سكوت وزراي ارتباطات و اقتصاد در قبال خسارات اينترنت را نگرانكننده خواند و خواستار بيان علني ابعاد اين فاجعه شد كه خسارتي ده برابر حوزه فولاد دارد. همچنين، نارضايتي كاركنان به دليل مشكلات معيشتي را زمينهاي براي نفوذ و هك دانست.فرشيد شكرخدايي، رييس كميسيون سرمايهگذاري و تأمين مالي اتاق ايران، با اشاره به نرخ استهلاك بالاي سرمايه در حوزه IT (۳ تا ۴ سال)، قطع و اختلال اينترنت را عاملي دانست كه جسارت سرمايهگذاري را از بين ميبرد و عملاً سرمايهگذاري آينده بخش خصوصي در اين حوزه را منتفي ميكند. سعيد رسولاف، نايبرييس كميسيون فناوري اطلاعات و ارتباطات اتاق ايران، از ناتواني رسانههاي داخلي در حفظ مرجعيت رسانهاي انتقاد كرد و پرسيد چرا با وجود صرف منابع هنگفت، مخاطب داخلي به رسانههاي خارجي و پيجهاي اينستاگرامي پناه ميبرد. او همچنين افزايش ۶۰ درصدي حقوق را در كنار بحران اينترنت، ضربهاي مهلك به اقتصاد ديجيتال دانست و خواستار حمايت جدي از كسبوكارهاي اين حوزه شد. علي مسعودي رييس كميسيون فاوا اينترنت را زيرساختي حياتي خواند و اعلام كرد پيگيريها براي برقراري اينترنت پايدار براي كسبوكارها و مردم ادامه دارد. او تأكيد كرد اينترنت بايد در سطح ملي
به شرايط طبيعي برگردد.
