چرا اقتصاد ديجيتال در بحران تابآورتر است؟
بررسي تجربههاي مختلف نشان ميدهد برخي ويژگيهاي ساختاري اقتصاد ديجيتال باعث ميشود اين بخش در شرايط بحران انعطافپذيري بيشتري داشته باشد.
بررسي تجربههاي مختلف نشان ميدهد برخي ويژگيهاي ساختاري اقتصاد ديجيتال باعث ميشود اين بخش در شرايط بحران انعطافپذيري بيشتري داشته باشد. يكي از مهمترين اين ويژگيها وابستگي كمتر بسياري از خدمات ديجيتال به مكان فيزيكي است. به گزارش پيوست، توسعه نرمافزار، خدمات ابري يا توليد محتوا از جمله فعاليتهايي هستند كه ميتوانند از مكانهاي مختلف انجام شوند و لزوما به يك محل مشخص وابسته نيستند. علاوه بر اين، بسياري از شركتهاي فناوري از مدلهاي كاري مبتني بر دوركاري استفاده ميكنند. در چنين مدلهايي اعضاي يك تيم ميتوانند در شهرها يا حتي كشورهاي مختلف فعاليت كنند و همكاري ميان آنها از طريق ابزارهاي آنلاين صورت ميگيرد. اين ويژگي در شرايطي كه جابهجايي فيزيكي دشوار ميشود اهميت بيشتري پيدا ميكند. از سوي ديگر، بسياري از شركتهاي فعال در حوزه فناوري بازارهايي فراتر از مرزهاي جغرافيايي دارند. در حالي كه بسياري از كسبوكارهاي سنتي به بازار داخلي وابستهاند، شركتهاي ديجيتال ميتوانند خدمات خود را به مشترياني در كشورهاي مختلف ارايه دهند.
نگاهي به ظرفيت اقتصاد ديجيتال در ايران
تجربه ايران در بحرانهاي اخير نشان ميدهد اينترنت نقش حياتي در حفظ فعاليت بخش ديجيتال دارد. نمونه بارز آن دوران همهگيري كروناست. در سال ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹، وقتي بسياري از صنايع متداول با تعطيلي فيزيكي مواجه شدند و توليد و فروش آنها كاهش يافت، بخش قابل توجهي از اقتصاد ديجيتال توانست به فعاليت خود ادامه دهد و حتي رشد كند. شركتهاي فناوري اطلاعات، تجارت الكترونيكي و خدمات آنلاين از جمله كسبوكارهايي بودند كه توانستند مدل كاري خود را به دوركاري و خدمات غيرحضوري منتقل كنند. در اين دوره، بسياري از خدمات مالي، خريد آنلاين، آموزش و سرگرمي ديجيتال، حملونقل اينترنتي و پلتفرمهاي خدماتي با كمترين وقفه فعاليت خود را ادامه دادند. دادهها نشان ميدهد گردش مالي برخي از پلتفرمهاي تجارت الكترونيكي در اين دوره رشد چند ده درصدي داشته و حتي برخي كسبوكارهاي نوپا فرصتهاي جديدي براي توسعه پيدا كردند، در حالي كه صنايع متداول با ركود و توقف مواجه بودند. در مقابل، تجربه دورههاي قطعي اينترنت در ايران، از جمله اختلالهاي گسترده در سالهاي اخير، نشان ميدهد وقتي اتصال شبكه محدود يا قطع ميشود، اقتصاد ديجيتال نيز آسيب ميبيند. شركتها مجبور به توقف موقت فعاليتها ميشوند، درآمد كاهش مييابد و بسياري از كسبوكارهاي وابسته به خدمات آنلاين در كوتاهمدت و بلندمدت ضعيفتر ميشوند. اين نمونهها نشان ميدهد پايداري اينترنت نه تنها ميتواند يك ابزار ارتباطي باشد بلكه ميتواند اقتصاد ديجيتال را از بحران عبور بدهد و حتي موجب رشد و توسعه اين بخش شود. رشد و توسعهاي كه نتها باري بر دوش دولت نيست بلكه ميتواند به دولت براي عبور از بحران كمك كند.
زيرساختي كه اهميت آن روزبهروز بيشتر ميشود
در دهههاي گذشته زيرساختهاي اقتصادي معمولا شامل شبكههاي حملونقل، انرژي و ارتباطات فيزيكي ميشدند. اما با گسترش اقتصاد ديجيتال، اينترنت نيز به تدريج در كنار اين زيرساختها قرار گرفته است. امروزه بسياري از خدمات حياتي اقتصادي از سامانههاي بانكي و تجارت الكترونيكي گرفته تا خدمات لجستيكي و ارتباطات سازماني بر بستر شبكه فعاليت ميكنند. تجربه جنگ و بحرانهاي اخير نشان ميدهد كه آسيب به ساير زيرساختها ميتواند فعاليت اقتصادي را مختل كند، اما پايداري اينترنت ميتواند به عبور از اين بحران كمك كند. به عبارتي، اينترنت ديگر صرفا ابزار ارتباطي نيست؛ بلكه يك زيرساخت حياتي براي تابآوري اقتصادي محسوب ميشود. همانطور كه تجربه اوكراين، روسيه و غزه نشان داده، حفظ اتصال شبكه در زمان بحران به شركتها امكان ميدهد فعاليت خود را ادامه بدهند، درآمدزايي كنند و بخشي از آسيب اقتصادي ناشي از جنگ يا محدوديتها را كاهش دهند. اين مساله براي ايران نيز اهميت دارد. اگر اينترنت پايدار باقي بماند، بخش ديجيتال ميتواند حتي در شرايط بحرانهاي داخلي يا منطقهاي به فعاليت خود ادامه دهد و نقش خود را در پايداري و رشد اقتصاد كشور ايفا كند. نمونههايي مانند صنعت فناوري اطلاعات در اوكراين نشان ميدهد حتي در شرايط جنگ نيز برخي خدمات ديجيتال ميتوانند به فعاليت خود ادامه بدهند، در حالي كه تجربه اختلالهاي اينترنتي در برخي كشورها و مناطق بحرانزده نشان ميدهد قطع يا محدوديت شبكه تا چه اندازه ميتواند فعاليت اقتصادي را مختل كند.
