اختلال در تنگه هرمز اقتصاد جهاني را فلج مي‌كند

قيمت نفت در محدوده 80 تا 90 دلار قابل تحمل است اماهرگونه اختلال در تنگه هرمز مي‌تواند اقتصاد جهاني را فلج كند. تحليلگر بين‌المللي حوزه نفت و انرژي گفت: توفان تازه‌اي در خليج فارس در حال شكل‌گيري است؛ جايي كه هم‌زمان با ادامه تنش‌ها ميان امريكا، اسراييل و ايران، قيمت نفت با جهش‌هاي شديد روبرو شده و ذخاير جهاني در حالت آماده‌باش قرار گرفته‌اند. آرامش فعلي بازار، شايد تنها سكوتي كوتاه پيش از توفان بزرگ انرژي باشد.

فريدون بركشلي با ارايه ارزيابي خود از تحولات صورت گرفته در حوزه انرژي اظهار داشت: جنگ‌هاي خاورميانه در دهه‌ها و سال‌هاي گذشته همواره با جهش قيمت‌هاي جهاني نفت همراه بوده و واكنش بازار، به‌ويژه در منطقه خليج فارس، شديد بوده است به‌طوري كه از جنبش ملي شدن صنعت نفت ايران در اوايل دهه 1950 ميلادي تا بحران‌هاي دهه 1970 و در سال‌هاي اخير، جنگ اوكراين، جنگ غزه و حمله اسراييل به خاك ايران در تابستان سال گذشته، همگي موجب رشد سريع قيمت‌هاي جهاني نفت شدند. هر يك از اين بحران‌ها، بسته به‌شدت، گستردگي و مدت زمان آن، بازارها را به‌شدت تحت‌تأثير قرار داده‌اند.

وي ادامه داد: اما حمله 28 فوريه 2026 امريكا و اسراييل به ايران نيز موجي تازه به بازار فرستاد. با وجود افزايش قيمت‌ها، واكنش بازار ضعيف‌تر از انتظار بود؛ گويي شدت انفجار درك نشده است.بركشلي توضيح داد: در روز سوم مارس، بهاي برنت تا 81.45 دلار در هر بشكه بالا رفت و پس از نوسانات كم‌دامنه، در هفته اول مارس به سقف 120 دلار رسيد؛ سپس بين 100 تا 110 دلار در نوسان بود و گاهي حتي زير 100 دلار رفت. نفت در خاورميانه توليد مي‌شود، اما قيمت آن در بورس‌هاي امريكا و اروپا تعيين مي‌گردد. بازار جهاني نفت روايت‌هاي خود را از آژانس بين‌المللي انرژي در پاريس مي‌گيرد؛ نهادي كه باشگاه مصرف‌كنندگان عمده نفت و گاز جهان است. بنابراين روايت‌سازي مصرف‌كنندگان بزرگ، نقشي تعيين‌كننده در آرامش يا التهاب بازار دارد. اين تحليلگر بين‌المللي حوزه نفت در بيان تحولاتي كه در فاصله جنگ 12 روزه سال گذشته و جنگ اخير در حوزه انرژي رخ داده است، گفت: پس از جنگ 12 روزه امريكا و اسراييل عليه ايران، روند ذخيره‌سازي نفت در ميان كشورهاي بزرگ مصرف‌كننده شتاب گرفت. چين، بزرگ‌ترين واردكننده نفت جهان، سطح ذخاير خود را به 1.4 ميليارد بشكه رسانده است. امريكا، اروپا، ژاپن و كره جنوبي نيز ذخاير خود را افزايش داده‌اند. افزون بر اين، حجم بالايي از محموله‌هاي دريايي متعلق به كشورهاي تحت تحريم (روسيه، ايران و ونزوئلا) در نزديكي سواحل چين و آسياي جنوب شرقي در انتظار تخليه‌اند. وي توضيح داد: اين ذخاير بالا تا حدي موجب آرامش بازار شده‌اند به همين دليل روز 12 مارس، كشورهاي عضو آژانس بين‌المللي انرژي تصميم گرفتند 80 ميليون بشكه نفت از ذخاير استراتژيك خود آزاد كنند. پيش‌تر، امريكا 15 درصد از كل 400 ميليون بشكه ذخيره خود را روانه بازار كرده و ژاپن حتي زودتر از موعد، 40 ميليون بشكه آزاد كرده بود. در اين ميان، چين هنوز خريد مي‌كند؛ اكنون ذخاير آن براي 6 ماه مصرف داخلي كافي است. چين اكنون صادركننده مهم محصولات پتروشيمي به اروپا و امريكا قلمداد مي‌شود. وي يادآورشد: از زمان آغاز جنگ در 28 فوريه، شاخص نفت خام برنت و WTI، هر 2 حدود 30 درصد افزايش يافته‌اند؛ اما در خليج فارس، شاخص نفت خام دبي جهشي 70 درصدي را ثبت كرده است، بيش از 2 برابر نوسانات اروپا و امريكا. در همين حال، ديفرانسيل قيمت ميان برنت و WTI به 16 دلار رسيده (در حالت عادي 4 تا 5 دلار است) . امريكا با توليد 13.6 ميليون بشكه در روز، بزرگ‌ترين توليدكننده نفت جهان است و اختلالات جهاني تأثيري بر عرضه داخلي آن ندارد.به اعتقاد اين تحليلگر بين‌المللي انرژي، عامل كليدي كه در محاسبات ژئواكونومي امريكا ناديده گرفته شده، تنگه هرمز است؛ معبر عبور روزانه 20 ميليون بشكه نفت، كه 80 درصد آن به آسيا مي‌رود، چين، هند، پاكستان و كشورهاي آسه‌آن به‌شدت به نفت خاورميانه وابسته‌اند. اروپا سهم ناچيزي از نفت خليج فارس دارد، اما وابستگي پالايشگاهي و زنجيره فراورده‌هاي انرژي جهاني ادامه دارد.

وي خاطرنشان كرد: در روزي عادي حدود 40 نفتكش غول‌پيكر (VLCC)، ده‌ها نفتكش متوسط، كشتي‌هاي LNG از قطر و كشتي‌هاي حامل فرآورده‌هاي نفتي و كالا از تنگه عبور مي‌كنند. هرگونه اختلال در اين مسير مي‌تواند اقتصاد جهاني را فلج كند.وي يادآور شد: ايران حتي در جنگ هشت‌ساله نيز از انسداد تنگه خودداري كرد، اما شرايط امروز متفاوت است؛ امريكا به‌دنبال تسلط نظامي بر آبراه‌هاي بين‌المللي بوده و هدف اصلي آن درگيري با ايران، كنترل بر تنگه هرمز است. بركشلي تشريح كرد: تنگه هرمز مسير عبور يك‌پنجم LPG جهان است، بيشتر از قطر و بخشي از عمان و امارات. پس از آغاز جنگ، قيمت LPG بيش از 2 برابر نفت رشد كرده است، كه اين امر مي‌تواند آينده سبد انرژي جهاني را دگرگون كند. اما تاسيسات LNG منطقه در 2 هفته اخير آسيب شديد ديده و بازساز ي آنها ماه‌ها و حتي تا بيش از يك سال زمان مي‌برد. پالايشگاه‌هاي نفت نيز صدمه ديده‌اند و برخي فرآورده‌هاي كليدي صنايع برقي از دسترس خارج شده‌اند. اين تحليلگر بين‌المللي انرژي، با بيان اينكه با تمام اين تحولات، پرسش اصلي اين است كه آيا بازار جهاني واكنش درخوري به چنين بحران عظيمي نشان داده است؟ اذعان داشت: بسياري از تحليلگران در روزهاي نخست جنگ، از نفت 200 دلاري سخن گفتند. اما آمادگي كشورها و ذخاير بالا، مانع جهش شديد شد.وي افزود: البته ايران هنوز تنگه هرمز را نبسته، ولي ترافيك سنگين و كاهش عبور و مرور محسوس است؛ شايد مقدمه‌اي براي دريافت عوارض عبور در آينده باشد.بركشلي اظهار داشت: در حالي‌ كه حملات هوايي به آسمان ايران وارد هفته سوم شده، بازار جهاني نفت ريسك بحران را بازتاب داده ولي هنوز به فاز هيجاني نرسيده است. وجود ذخاير بالا و ظرفيت مازاد توليد نزديك به سه ميليون بشكه، مانع از جهش قيمت‌ها شده است. اين تحليلگر بازار انرژي گفت: توقف تحريم خريد نفت روسيه توسط امريكا نيز به آرامش نسبي بازار كمك كرده؛ روسيه، فعلاً برنده اين بحران است. بركشلي گفت: در اين ميان، مديران روايت و رسانه‌هاي اقتصادي، جريان اطلاعات را با دقت كنترل مي‌كنند. بازار نفت در محدوده 80 تا 90 دلار قابل تحمل است، اما قيمت‌هاي بالاتر پيامدهاي كلان اقتصادي دارد، از تورم و نرخ بهره تا ارزش دلار. در امريكا حتي محبوبيت رييس‌جمهور با قيمت بنزين سنجيده مي‌شود؛ عبور از سه دلار در هر گالن، زنگ خطر سياسي به شمار مي‌آيد.

اين تحليلگر بين‌المللي با بيان اينكه قيمت جهاني نفت همواره تعيين‌كننده مسير سياست‌هاي ژئوپليتيكي بوده است، گفت: دونالد ترامپ مخالف افزايش قيمت نفت است؛ او در سال 2015 گفته بود اگر نفت شيل با 40 دلار مقرون‌به‌صرفه نيست، بايد توليدش متوقف شود. ترامپ حتي پيشنهاد تعطيلي بورس نفت را داده بود تا از دخالت در قيمت مواد اوليه جلوگيري شود. در مدل اقتصادي «امريكاي بزرگ» او، بازگشت به توليد صنعتي و كارخانه‌داري نيازمند انرژي ارزان است، اما نفت گران مي‌تواند اين دكترين را از هم بپاشد. وي افزود: آرامش فعلي، شايد تنها پيش‌درآمد توفاني بزرگ در بازار انرژي جهان باشد؛ توفاني كه از خليج فارس آغاز مي‌شود و لرزه‌هاي آن، از قلب نيويورك تا پالايشگاه‌هاي شانگهاي را در بر خواهد گرفت.