بمب ساعتي تعطيلي ميادين نفت خاورميانه

به گزارش تسنيم به نقل از گاردين، در بحبوحه درگيري‌هاي نظامي در ايران و تشديد تنش‌ها در آبراه استراتژيك خليج‌فارس، زنجيره تأمين انرژي جهان با تهديدي جديد و عميق‌تر مواجه شده است. فراتر از نفتكش‌هاي به آتش كشيده شده در تنگه هرمز، خطر تعطيلي گسترده و طولاني‌مدت ميادين نفتي غول‌پيكر منطقه، چشم‌انداز قيمت‌ها را براي ماه‌ها و حتي سال‌هاي آينده تيره و تار كرده است. بزرگ‌ترين ميدان نفتي فراساحلي جهان، ميدان صفانيه عربستان، پس از نزديك به 70 سال توليد مستمر، به دليل اختلالات ناشي از جنگ، توليد خود را متوقف كرد. اين تعطيلي نمادين، تنها نوك كوه يخ بحراني است كه به گفته تحليلگران و آژانس بين‌المللي انرژي (IEA)، مي‌تواند توليد نفت منطقه را تا 10 ميليون بشكه در روز كاهش دهد. چنين رقمي معادل ضربه‌اي بي‌سابقه به پيكره اقتصاد جهاني است. درحالي كه هفته گذشته شاخص بين‌المللي نفت خام برنت در پي اعلام آزادسازي 400 ميليون بشكه از ذخاير استراتژيك كشورهاي عضو آژانس، از قله 119 دلار كمي عقب‌نشيني كرده بود، موج جديد تعطيلي ميادين در عربستان، عراق و كويت دوباره قيمت‌ها را به كانال 100 دلار برگردانده است. تحليلگران هشدار مي‌دهند كه در بدترين سناريو، قيمت‌ها مي‌توانند از ركورد تاريخي 147 دلار در سال 2008 نيز فراتر رود. آجاي پارمار، مدير شركت تحليلي آي‌سي‌آي‌اس، در اين خصوص مي‌گويد: «تعطيلي ميادين قطعاً قيمت‌هاي بالاتر را طولاني‌تر خواهد كرد. اين عامل اصلي افزايش قيمتي است كه اكنون شاهد آن هستيم.» به گفته او، اين بحران دو اثر مخرب دارد: تشديد وحشت بازار از كمبود عرضه، و خطر ماندگاري محدوديت توليد حتي در صورت بازگشايي مجدد تنگه هرمز. كشورهاي حاشيه خليج‌فارس براي نجات صادرات خود، به سرعت در حال تغيير مسير نفت به سمت خطوط لوله غربي هستند. عربستان‌سعودي با استفاده از خط لوله شرق-غرب خود، صادرات نفت به بندر ينبع در درياي سرخ را دو برابر كرده و به 3ميليون بشكه در روز رسانده است. امارات متحده عربي نيز صادرات از خط لوله خود به بندر فجيره را افزايش داده است. با اين حال، كارشناسان اين راه‌حل را موقتي و ناكافي مي‌دانند. ظرفيت خط لوله عربستان حداكثر 5 ميليون بشكه در روز است، درحالي كه اختلال ايجاد شده بسيار فراتر از اين ارقام است. برآوردها نشان مي‌دهد آرامكو بدون تعطيلي مياديني مانند صفانيه و زلوف، روزانه 2 ميليون بشكه نفت مازاد خواهد داشت كه تنها براي 7 روز ظرفيت ذخيره‌سازي در اختيار دارد. وضعيت براي ساير كشورها بسيار بحراني‌تر است. عراق كه فاقد هرگونه خط لوله براي دور زدن تنگه است، توليد خود را از 4.3 ميليون بشكه در روز به 1.3 ميليون بشكه كاهش داده و كمتر از 5 روز تا تكميل ظرفيت ذخاير خود فرصت دارد. كويت نيز با توليد كاهش يافته، كمتر از 11 روز ذخيره دارد. همزمان، بازار گاز طبيعي نيز از اين آشوب در امان نمانده است. قطر كه تأمين‌كننده 20درصد از گاز مايع (LNG) جهان است، در پي حملات به تأسيسات خود مجبور به توقف توليد شد. اين اتفاق جهشي 80درصدي در قيمت گاز اروپا ايجاد كرد و آن را به بيش از 56 يورو در هر مگاوات ساعت رساند. سعد الكعبي، وزير انرژي قطر، هشدار داده است كه حتي با پايان فوري جنگ، بازگشت به شرايط عادي تحويل گاز «هفته‌ها تا ماه‌ها» زمان خواهد برد و اين بحران مي‌تواند اقتصادهاي جهان را به زانو درآورد. شايد نگران‌كننده‌ترين بخش بحران، دشواري بازگرداندن ميادين تعطيل‌شده به مدار توليد باشد. جيم بوركهارد، رييس جهاني تحقيقات نفت خام در اس‌اندپي گلوبال انرژي، تأكيد مي‌كند: «راه‌اندازي مجدد توليد ميداني در اين مقياس، يك عمليات فني عظيم است. بسته به ويژگي‌هاي مخزن و مدت زمان تعطيلي، ممكن است هفته‌ها، ماه‌ها يا بيشتر طول بكشد تا توليد به‌طور كامل بازيابي شود.» اين نگراني به ويژه در مورد ميدان صفانيه عربستان با قدمت 70 ساله بيشتر است و اين پرسش را مطرح مي‌كند كه آيا اين ميدان كهنه‌كار هرگز به سطح توليد سابق خود بازخواهد گشت يا خير. با اين حال، آجاي پارمار معتقد است نبايد توانايي عربستان را دست كم گرفت: «قابليت‌هاي ميادين نفتي و پالايش عربستان بسيار پيشرفته است و اگر آرامكو بتواند در طول زمان اين ميدان را به ظرفيت قبلي بازگرداند، براي من تعجب‌آور نخواهد بود.» در شرايطي كه ساعات پاياني ذخاير استراتژيك منطقه در حال شمارش معكوس است و هيچ نشانه‌اي از فروكش كردن بحران در تنگه هرمز ديده نمي‌شود، جهان بايد خود را براي دوره‌اي طولاني از قيمت‌هاي بالاي انرژي و شوك‌هاي پيش‌بيني‌ناپذير آماده كند.