تنگه هرمز ضربان حياتي بازار جهاني انرژي را به شماره انداخت
انسداد تنگه هرمز با افزايش تنشها ميان ايران و امريكا، بازار جهاني انرژي را متلاطم كرده و قيمت نفت، بنزين و سوختهاي گرمايشي را به اوج چندساله رسانده است.
به گزارش مهر، تشديد تنشهاي نظامي در غرب آسيا و تداوم انسداد تنگه هرمز كه يكي از مهمترين شريانهاي انتقال انرژي جهان به شمار ميرود، بازارهاي جهاني نفت و فرآوردههاي نفتي را با شوكي كمسابقه مواجه كرده است؛ وضعيتي كه در پي تهديدهاي متقابل ميان ايران و ايالاتمتحده و اعلام بسته ماندن اين گذرگاه راهبردي از سوي تهران، باعث جهش قابل توجه قيمت نفت خام، بنزين و سوختهاي گرمايشي در بازارهاي جهاني شده و همزمان نگرانيها درباره اختلال گسترده در عرضه انرژي و افزايش هزينههاي حملونقل دريايي را به شكل محسوسي افزايش داده است. براساس اين گزارش در معاملات روز جمعه، قيمت نفت خام برنت به عنوان يكي از شاخصهاي اصلي بازار جهاني انرژي از مرز ۱۰۳ دلار براي هر بشكه عبور كرد. همزمان نفت خام وست تگزاس اينترمديت (WTI) نيز با رشدي بيش از ۲ درصدي به محدوده نزديك به ۹۹ دلار در هر بشكه رسيد. اين افزايش قيمت در شرايطي رخ داده كه بازارهاي جهاني در حال ارزيابي پيامدهاي بسته شدن تنگه هرمز و تشديد درگيريهاي نظامي در منطقه هستند؛ رخدادي كه به گفته تحليلگران، حدود ۲۰درصد از جريان روزانه انتقال انرژي جهان را تحت تأثير قرار داده و عملاً يكي از حياتيترين مسيرهاي صادرات نفت و گاز جهان را با اختلال مواجه كرده است. تنگه هرمز كه ميان ايران و عمان قرار دارد، مسير عبور بخش قابل توجهي از صادرات نفت كشورهاي توليدكننده خليجفارس ازجمله عربستانسعودي، امارات، كويت، عراق و قطر به بازارهاي جهاني است. انسداد اين گذرگاه موجب شده بخش مهمي از نفت توليدي منطقه امكان خروج از خليجفارس را نداشته باشد و در نتيجه عرضه جهاني انرژي با فشار شديدي روبهرو شود. در همين حال، اعلام تصميم جديد امريكا براي افزايش فشار نظامي بر ايران نيز بر نگرانيهاي بازار افزوده است. براساس اعلام «پيت هگست»، وزير دفاع ايالاتمتحده، واشنگتن قصد دارد بزرگترين موج حملات خود عليه اهدافي در ايران را آغاز كند. اين تصميم كه به عنوان مرحله تازهاي از تشديد تنشهاي نظامي در منطقه تلقي ميشود، به شكل مستقيم بر بازارهاي انرژي اثر گذاشته و موجب افزايش ريسكهاي ژئوپليتيكي در تجارت جهاني نفت شده است. پيامدهاي اين وضعيت به سرعت در حوزه حملونقل دريايي نيز نمايان شده است. گزارشها حاكي از آن است كه عبور عادي نفتكشها و كشتيهاي تجاري از منطقه تقريباً متوقف شده و بسياري از شركتهاي كشتيراني به دليل خطرات امنيتي و افزايش هزينههاي بيمه جنگي، از تردد در اين مسير خودداري ميكنند. افزايش شديد هزينههاي بيمه كشتيها در مناطق درگير جنگ نيز بهطور قابلتوجهي هزينه انتقال انرژي را بالا برده است. ازسوي ديگر، برخي توليدكنندگان بزرگ نفت در منطقه خليجفارس نيز ناچار شدهاند توليد خود را كاهش دهند. دليل اين اقدام، رسيدن ظرفيت مخازن ذخيرهسازي به آستانه بحراني عنوان شده است؛ زيرا با بسته شدن مسيرهاي صادراتي، امكان انتقال نفت توليدي به بازارهاي جهاني محدود شده و ذخيرهسازي مازاد توليد به چالشي جدي تبديل شده است. اين شرايط عملاً بازار جهاني انرژي را با يك «شوك عرضه» مواجه كرده است؛ وضعيتي كه در آن كاهش ناگهاني عرضه در برابر تقاضاي ثابت يا رو به رشد، موجب افزايش شديد قيمتها ميشود. تحليلگران معتقدند مسيرهاي جايگزين صادرات نفت از منطقه خليجفارس، ازجمله خطوط لوله يا مسيرهاي دريايي ديگر، ظرفيت كافي براي جبران حجم عظيم صادرات عبوري از تنگه هرمز را ندارند. درنتيجه، خريداران جهاني براي تأمين نفت موردنياز خود ناچار شدهاند براي محمولههاي محدود خارج از خليجفارس رقابت كنند. افزايش تنشها تنها به بازار نفت خام محدود نمانده و بازار فرآوردههاي نفتي نيز بهشدت تحت تأثير قرار گرفته است. در بازار ايالاتمتحده، معاملات آتي بنزين بالاتر از ۳ دلار براي هر گالن تثبيت شده كه نزديك به بالاترين سطح از ژوئيه ۲۰۲۲ به شمار ميرود. همزمان قيمت معاملات آتي سوخت گرمايشي نيز به بيش از ۴ دلار براي هر گالن رسيده كه بالاترين سطح از ژوئن ۲۰۲۲ محسوب ميشود. افزايش قيمت فرآوردههاي نفتي در شرايطي رخ ميدهد كه سرمايهگذاران نسبت به گسترش دامنه بحران در غرب آسيا نگران هستند. در همين راستا، دونالد ترامپ، رييسجمهور ايالاتمتحده، ايران را به انجام حملات نظامي بيشتر تهديد كرده است. اين تهديد در واكنش به اظهارات رهبر معظم انقلاب حضرت آيتالله سيد مجتبي خامنهاي مطرح شد كه اعلام كرد تنگه هرمز بسته خواهد ماند و در صورت ادامه حملات امريكا و اسراييل، احتمال گشوده شدن جبهههاي جديد درگيري نيز وجود دارد. در واكنش به نگرانيهاي فزاينده درباره كمبود عرضه انرژي، دولت امريكا اقداماتي را براي كاهش فشار بر بازار در دستور كار قرار داده است. ازجمله اين اقدامات صدور مجوزي ۳۰ روزه براي كشورها به منظور خريد نفت و فرآوردههاي نفتي روسيه است كه به دليل محدوديتهاي تجاري و شرايط جنگي در دريا سرگردان ماندهاند. هدف از اين تصميم افزايش موقت عرضه در بازار جهاني و كاهش فشار قيمتي عنوان شده است. همچنين «اسكات بسنت» وزير خزانهداري امريكا پيشنهاد داده است كه يك ائتلاف بينالمللي براي اسكورت نفتكشها در تنگه هرمز تشكيل شود. به گفته وي، اين اقدام بايد «در سريعترين زمان ممكن از نظر نظامي» عملياتي شود تا جريان انتقال انرژي از اين گذرگاه حياتي از سر گرفته شود. در سطح بينالمللي نيز آژانس بينالمللي انرژي (IEA) تلاش كرده است با آزادسازي ذخاير استراتژيك نفت، بخشي از فشار بازار را كاهش دهد. با اين حال، گزارشها نشان ميدهد كه آزادسازي بيسابقه اين ذخاير تاكنون تأثير قابلتوجهي در مهار روند افزايشي قيمت انرژي نداشته و بازار همچنان تحت تأثير ريسكهاي ژئوپليتيكي و اختلال در عرضه قرار دارد. در مجموع، تحولات اخير نشان ميدهد كه بحران تنگه هرمز به سرعت به يكي از مهمترين عوامل تعيينكننده در بازار جهاني انرژي تبديل شده است. در حالي كه ايران بر بسته ماندن اين گذرگاه راهبردي تأكيد دارد و امريكا نيز از تشديد اقدامات نظامي سخن ميگويد، تحليلگران هشدار ميدهند كه ادامه اين وضعيت ميتواند به افزايش بيشتر قيمت انرژي، تشديد رقابت براي منابع محدود نفت و افزايش هزينههاي حملونقل دريايي در سطح جهان منجر شود.
