پروژههاي فناوري خليج فارس در آتش، روياي ارزاني كه تمام شد
آنچه در هفتههاي اخير در خليج فارس رخ داده، فراتر از يك بحران اقتصادي يا اختلال موقت است؛ اين رويدادها ماهيت آسيبپذيري فيزيكي اقتصاد ديجيتال را در برابر تهديدات نظامي مدرن آشكار كرده است. مراكز داده كه تا ديروز در پناه تصور امنيت و ثبات منطقهاي رشد ميكردند، امروز به اهداف استراتژيك تبديل شدهاند.
آنچه در هفتههاي اخير در خليج فارس رخ داده، فراتر از يك بحران اقتصادي يا اختلال موقت است؛ اين رويدادها ماهيت آسيبپذيري فيزيكي اقتصاد ديجيتال را در برابر تهديدات نظامي مدرن آشكار كرده است. مراكز داده كه تا ديروز در پناه تصور امنيت و ثبات منطقهاي رشد ميكردند، امروز به اهداف استراتژيك تبديل شدهاند. بهگزارش پيوست، كشورهاي شوراي همكاري خليج فارس طي پنج سال گذشته به يكي از مهمترين مقاصد سرمايهگذاري فناوري در جهان تبديل شده بودند. عربستان سعودي با چشمانداز ۲۰۳۰ و امارات متحده عربي با برنامه قرن ۲۰۷۱، ميلياردها دلار براي تبديل شدن به قطبهاي جهاني هوش مصنوعي هزينه كرده بودند. جذابيت اين منطقه براي غولهاي فناوري سه عامل داشت: انرژي ارزان، زمين وسيع و موقعيت ژئوپليتيكي ممتاز براي اتصال آسيا، اروپا و آفريقا. اما اكنون IDC تخمين زده كه ۳۰ درصد ظرفيت ابري منطقهاي خليج فارس به ارزش ۱۵ ميليارد دلار در معرض تعليق قرار گيرد. بازار ابري منطقه كه پيشبيني ميشد ۲۵ درصد رشد كند، اكنون با پيشبيني رشد ۳ تا ۴ درصدي مواجه است. آنچه در خليج فارس در حال رخ دادن است، بازتعريف مفهوم امنيت زيرساخت ديجيتال در سطح جهاني است. سرمايهگذاران و غولهاي فناوري اكنون اين معادله را بازنويسي ميكنند: آيا هزينههاي پايين انرژي و زمين در يك منطقه بيثبات، ارزش ريسك حملات فيزيكي را دارد؟ پاسخ به اين سوال ميتواند نقشه جهاني مراكز داده و زيرساختهاي هوش مصنوعي را براي يك دهه آينده تغيير دهد.
ستارههاي سوزان امارات
برنامه سرمايهگذاري ۱۵.۲ ميليارد دلاري مايكروسافت در امارات، يكي از بزرگترين طرحهاي اين شركت در منطقه محسوب ميشود. از اين ميزان، ۷.۳ ميليارد دلار تا سال ۲۰۲۵ هزينه شده كه شامل ۱.۵ ميليارد دلار سهام در شركت هوش مصنوعي G42 و بيش از ۴.۶ ميليارد دلار براي مراكز داده است. مابقي اين سرمايهگذاري (بيش از ۷.۹ ميليارد دلار) بين سالهاي ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۹ انجام خواهد شد كه ۵.۵ ميليارد دلار آن مستقيماً به توسعه زيرساختهاي هوش مصنوعي و ابري اختصاص دارد. اين طرح شامل همكاري با شركت Khazna براي افزودن ۲۰۰ مگاوات ظرفيت مركز داده تا پايان سال ۲۰۲۶ و آموزش مهارتهاي هوش مصنوعي و ابري به بيش از ۱۰۰ هزار نفر از ساكنان امارات است. پروژه استارگيت توسط شركت G42 امارات رهبري ميشود و شركاي آن شامل OpenAI، اوراكل، انويديا، سيسكو و SoftBank هستند . اين پروژه در ابوظبي و در محوطهاي به نام «پرديس هوش مصنوعي امارات-امريكا» (UAE–U.S. AI Campus) در حال احداث است. خود پروژه استارگيت در زميني به وسعت ۱۹.۲ كيلومتر مربع ساخته ميشود كه حدود ۹ برابر بزرگتر از كشور موناكو است . ظرفيت نهايي برنامهريزيشده براي اين مركز ۵ گيگاوات است كه فاز اول آن با ظرفيت يك گيگاوات در دست ساخت است. براي تجهيز اين مركز، از پيشرفتهترين تراشههاي هوش مصنوعي NVIDIA Grace Blackwell GB300 استفاده خواهد شد. در فاز نخست، حدود ۳۵ هزار عدد از اين تراشهها به كار گرفته ميشود. بر اساس اظهارات مقامات اماراتي، هزينه ساخت اين پروژه از برآوردهاي اوليه فراتر رفته و اكنون بيش از ۳۰ ميليارد دلار تخمين زده ميشود. شركتهايي ماننداوراكل و انويديا در حال تعميق مشاركت خود براي پشتيباني از پروژههاي حاكميتي هوش مصنوعي (Sovereign AI) هستند، از جمله كار با دپارتمان توانمندسازي دولت ابوظبي براي ساختن سيستمهاي دولتي امن مبتني بر هوش مصنوعي .
گام بلند عربستان روي آتش
عربستان سعودي نيز با جذب سرمايههاي كلان، تلاش قابل توجهي در جهت تبديل شدن به يك قطب منطقهاي فناوري برداشته است. سرمايهگذاري ۵.۳ ميليارد دلاري آمازون براي احداث مركز داده جديد، پروژه ۱۰ ميليارد دلاري گوگل كلاد با صندوق سرمايهگذاري عمومي (PIF) و شركت Humain، و سرمايهگذاري ۱.۵ ميليارد دلاري اوراكل براي توسعه زيرساختهاي ابري، بخشي از اين تلاشها هستند. علاوه بر اين، Humain كه توسط صندوق سرمايهگذاري عمومي عربستان (PIF) پشتيباني ميشود، در ژانويه ۲۰۲۶ يك توافقنامه تأمين مالي استراتژيك به ارزش ۱.۲ ميليارد دلار با صندوق زيرساخت ملي امضا كرد. هدف از اين توافق، توسعه مراكز داده فوقمقياس با ظرفيت نهايي تا ۲۵۰ مگاوات است . همچنين PIF برنامهاي ۶ ميليارد دلاري براي ايجاد يكي از بزرگترين اكوسيستمهاي مركز داده در جهان اعلام كرده است .
انرژي ارزان و تهديد گران
آنچه كمتر در تحليلهاي اقتصادي به آن پرداخته شده، دليل اصلي چرخش امريكا به سوي خليج فارس براي توسعه زيرساختهاي هوش مصنوعي است. محدوديتهاي مربوط به منابع انرژي و قوانين ناظر در خاك امريكا، مانع از آن ميشود كه ايالات متحده بتواند با سرعت لازم مراكز داده مورد نياز انقلاب هوش مصنوعي را در داخل كشور بسازد . هزينه زمين صنعتي در عربستان ۱۰ تا ۵۰ دلار در هر متر مربع است، در حالي كه در ويرجينياي شمالي به عنوان قطب مراكز داده امريكا اين رقم به ۱۵۰ تا ۶۰۰ دلار ميرسد. تعرفه برق نيز در خليج فارس ۰.۰۵ تا ۰.۰۶ دلار به ازاي هر كيلووات ساعت است، در حالي كه متوسط اين هزينه در امريكا ۰.۰۹ تا ۰.۱۵ دلار است . اما مزيت هزينههاي پايين، در برابر تهديد موشكها و پهپادها بياعتبار شده است. پيامدهاي اين حملات فراتر از خسارات فيزيكي است. پروژههاي عظيم فناوري در منطقه اكنون با سه چالش اساسي مواجه شدهاند: تأخير در اجرا: پروژههاي NEOM عربستان و مراكز داده hyperscale در امارات با تأخيرهاي ۶ تا ۱۲ ماهه مواجه شدهاند. سرمايهگذاري ۵۰ ميليارد دلاري در مراكز داده كشورهاي شوراي همكاري خليج فارس (GCC) اكنون ۲۰ تا ۲۲ درصد ريسك بالاتري دارد. افزايش هزينههاي امنيتي: بيمههاي فعاليتهاي فيزيكي در مراكز محلي بهشدت افزايش يافته است. تأمين مالي براي ساختهاي جديد نياز به افزايش ۲۰۰ تا ۴۰۰ واحد پايه (basis points) در نرخها به دليل ريسكهاي سياسي- اجتماعي خواهد داشت.
