وابستگي ۷۰۰ پالايشگاه جهان به نفت خليج فارس
سخنگوي اوپكس و تحليلگر بازار نفت و انرژي با اشاره به وابستگي ۷۰۰ پالايشگاه جهان به نفتي كه در خليج فارس توليد ميشود، معتقد است: وابستگي جهان به تنگه هرمز تنها به نفت خام محدود نيست بلكه ميعانات گازي، گاز طبيعي مايع (LNG)، فرآوردههاي نفتي تصفيهشده و بخشي از صادرات مواد معدني و پتروشيمي منطقه نيز از اين مسير عبور ميكنند.
سخنگوي اوپكس و تحليلگر بازار نفت و انرژي با اشاره به وابستگي ۷۰۰ پالايشگاه جهان به نفتي كه در خليج فارس توليد ميشود، معتقد است: وابستگي جهان به تنگه هرمز تنها به نفت خام محدود نيست بلكه ميعانات گازي، گاز طبيعي مايع (LNG)، فرآوردههاي نفتي تصفيهشده و بخشي از صادرات مواد معدني و پتروشيمي منطقه نيز از اين مسير عبور ميكنند. سيد حميد حسيني سخنگوي اتحاديه صادركنندگان فرآوردههاي نفت و گاز و پتروشيمي ايران در گفتوگو با ايرنا در تشريح راهبرد جمهوري اسلامي ايران در مديريت تنگه هرمز براي مقابله با تجاوز ائتلاف امريكايي - صهيوني به خاك كشورمان اظهار داشت: تحولات اخير در خليج فارس و اختلال در جريان نفت از تنگه هرمز، بار ديگر نقش حياتي اين گذرگاه راهبردي در اقتصاد جهاني را برجسته كرده است؛ گذرگاهي كه عبور روزانه حدود ۲۰ ميليون بشكه نفت از آن، در صورت اختلال جدي ميتواند فشار بيسابقهاي بر بازارهاي انرژي و زنجيرههاي تأمين جهاني وارد كند.
وي توضيح داد: در بسياري از جنگها، واكنشهاي اوليه در ميدان نبرد ظاهر ميشود، اما پيامدهاي عميقتر معمولاً در بازارها، زنجيرههاي تأمين و محاسبات استراتژيك دولتها خود را نشان ميدهند كه تجاوز اخير امريكا و اسراييل به كشورمان نيز از اين قاعده مستثني نيست. وي افزود: اگرچه در ابتداي اين جنگ، تصور ميشد كه اين يك درگيري نظامي سريع و محدود باشد اما نشانههاي رو به افزايش، حاكي از آن است كه اين بحران ميتواند به آزموني بسيار تعيينكنندهتر نه تنها براي اقتصاد جهاني، بلكه براي ثبات نظم بينالمللي تبديل شود. حسيني با بيان اينكه اقتصادهاي جنگي معمولاً در دو مرحله شكل ميگيرند كه مرحله نخست فوري و كوتاهمدت است، افزود: در اين مرحله بازارها واكنش شديدي نشان ميدهند، قيمت انرژي افزايش مييابد، خريدهاي هيجاني شدت ميگيرد و سرمايهگذاران به سمت داراييهاي امن حركت ميكنند. اين فعال صنعت نفت اظهار داشت: مرحله دوم كه در ميانمدت ظاهر ميشود، پرسش اساسيتري را مطرح ميكند؛ آيا طرفهاي درگير واقعاً براي يك درگيري طولانيمدت آماده هستند؟ در اين مرحله ديگر تنها قدرت نظامي اهميت ندارد، بلكه استقامت اقتصادي، تابآوري اجتماعي و توانايي انطباق با اختلالات پايدار تعيينكننده خواهد بود. اين تحليلگر بازار نفت و انرژي معتقد است كه در قلب اين بحران، تنگه هرمز قرار دارد؛ گذرگاهي باريك كه اهميت آن اغلب با يك آمار ساده بيان ميشود كه حدود ۲۰ درصد از عرضه انرژي جهان از اين مسير عبور ميكند. با اين حال اين آمار تمام واقعيت را نشان نميدهد. مساله اصلي نه كل توليد جهاني نفت، بلكه سهمي از نفت و گاز است كه واقعاً در بازارهاي بينالمللي معامله ميشود.
وي خاطرنشان كرد: جهان روزانه بيش از ۱۰۰ ميليون بشكه نفت خام و ميعانات گازي توليد ميكند، اما بخش قابل توجهي از آن در داخل كشورهاي توليدكننده مصرف ميشود. آنچه بازارهاي جهاني را شكل ميدهد، «نفت معاملهشده» است. از اين منظر، حدود ۲۰ ميليون بشكه نفتي كه روزانه از تنگه هرمز عبور ميكند وزن بسيار بيشتري در بازار جهاني دارد و اگر اين مسير بهطور جدي مختل شود، فشار نه تنها بر يكپنجم عرضه انرژي جهان، بلكه بر نزديك به نيمي از نفتي كه ميان توليدكنندگان و مصرفكنندگان در گردش است وارد خواهد شد.
اهميت تنگه هرمز
محدود به نفت خام نيست
حسيني اظهار داشت: وابستگي جهان به تنگه هرمز تنها به نفت خام محدود نيست. ميعانات گازي، گاز طبيعي مايع (LNG)، فرآوردههاي نفتي تصفيهشده و بخشي از صادرات مواد معدني و پتروشيمي منطقه نيز از اين مسير عبور ميكنند. در چنين شرايطي هرگونه اختلال در هرمز نه تنها قيمت نفت، بلكه هزينه گاز طبيعي، سوختهاي تصفيهشده، حملونقل، مواد اوليه صنعتي و در نهايت توليد در طيف گستردهاي از بخشها را افزايش خواهد داد. وي يادآور شد: كشاورزي، فولاد، خودروسازي، صنايع شيميايي و حتي زنجيره تأمين غذا نيز بهطور مستقيم يا غيرمستقيم تحت تاثير تنگه هرمز قرار ميگيرند. سخنگوي اوپكس يكي از دلايلي كه چنين شوكي ميتواند عميق و طولانيمدت باشد را محدوديتهاي فني سيستم پالايشگاهي جهان دانست و تاكيد كرد: نزديك به ۷۰۰ پالايشگاه در جهان براي گريدهاي خاصي از نفت خام طراحي شدهاند. نفت توليدي خليج فارس از نظر وزن API، تركيب شيميايي و ويژگيهاي فني با نفت بسياري از تأمينكنندگان ديگر تفاوت دارد. وي ادامه داد: پالايشگاهها تا حدي ميتوانند خوراك خود را از طريق تركيب يا تغييرات عملياتي تنظيم كنند، اما اين تغييرات نه سريع است، نه ارزان و نه هميشه اقتصادي. بنابراين جايگزيني گسترده نفت خليج فارس حتي اگر در ظاهر ممكن به نظر برسد، در عمل با محدوديتهاي جدي روبرو خواهد بود. حسيني اضافه كرد: اگر اختلال در تنگه هرمز بيش از چند روز ادامه يابد و به ميانمدت كشيده شود، فشار اقتصادي به سرعت از بازارهاي انرژي به كل اقتصاد جهاني منتقل خواهد شد زيرا انرژي همچنان يكي از اجزاي اصلي ساختار هزينه كالاها و خدمات است و افزايش شديد قيمت نفت و گاز معمولاً موج تورمي ايجاد ميكند، هزينه توليدكنندگان را بالا ميبرد و قدرت خريد مصرفكنندگان را كاهش ميدهد. وي خاطرنشان كرد: براي اقتصادهاي واردكننده انرژي اين شوك دوچندان دردناك است؛ زيرا توليد گرانتر ميشود در حالي كه تقاضا كاهش مييابد. اين تحليلگر بازار نفت و انرژي گفت: بر اساس آخرين تحولات تا ۱۳ مارس ۲۰۲۶ نيز گزارشها حاكي از آن است كه تردد نفتكشها در تنگه هرمز بهشدت كاهش يافته و جريان نفت تقريباً به «قطرهاي» محدود شده است. طبق گزارش آژانس بينالمللي انرژي، حدود ۲۰ ميليون بشكه در روز از جريان عرضه نفت ـ معادل حدود ۲۰ درصد عرضه جهاني ـ با اختلال مواجه شده است. وي اذعان داشت: در همين حال قيمت نفت بار ديگر جهش كرده و به بالاي ۱۰۰ دلار رسيده است؛ وضعيتي كه برخي تحليلگران آن را بزرگترين اختلال عرضه در تاريخ بازار نفت توصيف ميكنند.
حسيني به نخستين بيانات رهبر جديد جمهوري اسلامي مبني بر«اهرم بستن تنگه هرمز بايد ادامه يابد» اشاره و خاطرنشان كرد: اين تاكيد بدان معناست كه خليج فارس بايد بسته بماند تا فشار بر دشمنان حفظ شود.
