توقف بازارها با جنگ
در پي حملات امريكا و اسراييل به ايران در ۹ اسفند، معاملات بورس تنها پس از ۵۰ دقيقه متوقف شد و سازمان بورس در تصميمي كمسابقه، تعطيلي بازار سرمايه تا 16 اسفند را اعلام كرد.
در پي حملات امريكا و اسراييل به ايران در ۹ اسفند، معاملات بورس تنها پس از ۵۰ دقيقه متوقف شد و سازمان بورس در تصميمي كمسابقه، تعطيلي بازار سرمايه تا 16 اسفند را اعلام كرد. اكنون در فضاي پرابهام ناشي از تنشهاي نظامي، پرسش اصلي فعالان اقتصادي اين است كه بازار سرمايه چه زماني و با چه سازوكاري بازگشايي خواهد شد و سرمايهگذاران در اين شرايط با داراييهاي نقدي خود چه بايدكنند؟ پس از حملات امريكا و اسراييل به ايران در روز ۹ اسفند، معاملات بازار سرمايه با شرايطي كمسابقه مواجه شد. در همان روز، بورس تهران تنها پس از حدود ۵۰ دقيقه فعاليت متوقف شد و در ادامه، سازمان بورس و اوراق بهادار با صدور اطلاعيهاي اعلام كرد كه بهمنظور مديريت ريسكهاي سيستماتيك و حفظ ثبات بازار، فعاليت بازار سرمايه تا تاريخ۱۶ اسفند تعطيل خواهد بود. اين تصميم در شرايطي اتخاذ شد كه فضاي اقتصادي و مالي كشور بهدليل تنشهاي ژئوپليتيك با عدم قطعيت قابل توجهي روبرو شده است.در ادامه، بررسي ميكنيم كه در چنين شرايطي وضعيت زيرساختهاي مالي كشور چگونه است، سناريوي بازگشايي بورس چه خواهد بود و سرمايهگذاران در كوتاهمدت چه ملاحظاتي بايد داشته باشند. در شرايط بحران، يكي از نگرانيهاي اصلي فعالان اقتصادي، پايداري سيستم بانكي و امنيت دادهها است. با اين حال، ساختار زيرساختي شبكه مالي كشور بهگونهاي طراحي شده كه پشتيبانگيري و ذخيرهسازي دادهها بهصورت چندلايه انجام ميشود.بانك مركزي، شركت سپردهگذاري مركزي و همچنين سازمان بورس همگي داراي سيستمهاي بكآپ و مراكز داده پشتيبان هستند. به همين دليل، از منظر زيرساختي انتظار نميرود اختلال جدي در حفظ اطلاعات داراييها، سوابق معاملات يا مالكيت اوراق بهادار ايجاد شود. به بيان ديگر، حتي در صورت توقف موقت فعاليت بازارها، ساختار دادهاي و مالكيت داراييها محفوظ ميماند و ريسك از بين رفتن اطلاعات مالي بسيار پايين ارزيابي ميشود. بازگشايي بازار سرمايه در چنين شرايطي معمولا مرحلهاي و مديريتشده انجام ميشود. به احتمال زياد، شروع فعاليت مجدد بازار با هماهنگي بانكها، نهادهاي مالي و سياستگذار پولي صورت خواهد گرفت. سناريوي محتمل اين است كه در مرحله نخست صندوقهاي سرمايهگذاري با درآمد ثابت بازگشايي شوند.سپس در صورت ثبات نسبي شرايط، صندوقهاي كالايي بهويژه طلا و نقره به چرخه معاملات بازگردند.در نهايت بازار سهام نيز بهصورت كامل فعال شود. زمان دقيق بازگشايي هر يك از اين بخشها به تصميم شوراي عالي بورس و وزارت امور اقتصادي و دارايي و همچنين شرايط سياسي و امنيتي بستگي دارد.
يكي از نكات قابل توجه اين است كه در روزهاي ابتدايي بازگشايي، احتمالا فشار فروش و موج ابطال در صندوقهاي درآمد ثابت افزايش خواهد يافت؛ زيرا بخشي از سرمايهگذاران براي تأمين نقدينگي، اقدام به خروج منابع خود خواهند كرد. با اين حال تجربه جنگ ۱۲ روزه قبلي نشان ميدهد كه پس از كاهش شدت تنشها، بازار سرمايه ظرف حدود ۳ تا ۴ روز به تدريج به جريان عادي معاملات بازميگردد. بنابراين احتمال ميرود پس از فروكش كردن درگيريها، بازار سرمايه نيز روند احيا را طي كند. يكي از پرسشهاي پرتكرار سرمايهگذاران در چنين شرايطي اين است كه آيا بايد به سمت خريد دلار يا طلا حركت كرد؟واقعيت اين است كه در شرايط جنگي، وقتي بخش عمده بازارها تعطيل هستند، معاملات رسمي انجام نميشود و انتقالات بانكي محدود است، عملا قيمتهاي قابل اتكا در بازار شكل نميگيرد. به همين دليل نرخهايي كه در چنين شرايطي اعلام ميشود، لزوماً بازتاب واقعي عرضه و تقاضا نيست. براي نمونه، در ابتداي تنشها قيمتها به سطوحي مانند: طلاي گرمي حدود ۲۲ ميليون تومان؛ دلار حدود ۱۶۷ هزار تومان؛ تتر حدود ۱۷۴ هزار تومان رسيد؛ اما در ادامه و در ميانه شرايط جنگي، اعداد متفاوتي در بازار غيررسمي ديده شد كه نشاندهنده هيجان و نبود معاملات واقعي است. در چنين دورههايي بايد توجه داشت كه اولويت اصلي بقا و مديريت ريسك است، نه كسب سود. بازارها چه داخلي و چه جهاني معمولا پيش از وقوع رويدادهاي بزرگ، با هيجان واكنش نشان ميدهند و سپس به مرور به تعادل ميرسند. برخلاف تصور عمومي كه تصور ميشود در بحرانها همه به دنبال دلار و طلا هستند، در بسياري از موارد در ميانه بحران تقاضا براي نقدينگي ريالي افزايش پيدا ميكند. چند عامل مهم در اين موضوع نقش دارد: نياز شديد به نقدينگي براي هزينههاي جاري؛ تعطيلي بازارها و نبود امكان معامله داراييها؛ محدوديت در نقلوانتقالهاي مالي؛ افزايش عدم قطعيت اقتصادي؛ همين عوامل باعث ميشود بسياري از دارندگان داراييها در مقطعي براي تأمين نقدينگي اقدام به فروش داراييهاي خود كنند. از منظر تحليلي، زمان مناسب براي بازگشت به داراييهاي امن مانند طلا يا ارز معمولا پس از پايان جنگ و تثبيت شرايط شكل ميگيرد. در اين مقطع، معمولا چند اتفاق همزمان رخ ميدهد: ريسك جنگ از بازارها حذف ميشود.بسياري از داراييداران براي تسويه بدهيهايا تأمين نقدينگي اقدام به فروش ميكنند.به دليل تعطيلات نوروزي نقدينگي ريالي در بازار كاهش مييابد.گزارشهاي پولي مانند آمار نقدينگي دي و بهمن در فروردين منتشر ميشود كه ميتواند بر انتظارات تورمي اثر بگذارد.احتمال افزايش نرخ بهره براي تأمين ريال در اقتصاد وجود دارد.مجموع اين عوامل ميتواند دورهاي از بازتنظيم قيمتها در بازار داراييها ايجاد كند. تعطيلي موقت بازار سرمايه پس از حملات ۹ اسفند، تصميمي در راستاي مديريت ريسك و جلوگيري از رفتارهاي هيجاني در بازار بود. زيرساختهاي مالي كشور از منظر داده و مالكيت داراييها همچنان پايدار ارزيابي ميشود و انتظار نميرود اختلال جدي در اين بخشها ايجاد شود. بازگشايي بازار نيز احتمالا مرحلهاي و با اولويت صندوقهاي درآمد ثابت آغاز خواهد شد.
