ایران منبع کلیدی تامین نفت خام در 2020
گروه انرژی نسیم بنایی
شاید هیچ زمان دیگری به اندازه این روزها، موسسات مشاورهیی و اطلاعاتی در زمینه انرژی، تمرکزی اینچنینی روی صنعت نفت ایران نداشتند. چهارشنبه 24 ژوئن اداره اطلاعات انرژی امریکا دومین گزارش خود طی یک هفته درباره صنعت نفت ایران را منتشر کرد که گزارش پیشین این اداره نیز در شمارههای پیشین روزنامه تعادل منتشر شده بود. اما 25 ژوئن موسسه معتبر مشاوره انرژی وود مکنزی نیز در گزارشی پیشبینی خود از وضعیت صنعت نفت ایران بعد از تحریمها را منتشر کرد. طبق بررسیهای «تعادل» یکی از مهمترین قسمتهای گزارش اداره اطلاعات انرژی امریکا که در کنار گزارش موسسه مشاوره انرژی وود مکنزی معنای بیشتری پیدا میکند قسمتی است که به بررسی «تفاوت کیفیت نفتهای جایگزین شده به جای نفت ایران» در پالایشگاهها و مجتمعهای پتروشیمی دنیا میپردازد و تحلیل میکند که هر چند نفت ایران در سالهای تحریم با نفت کشورهایی مانند عربستان جایگزین شده است اما در نهایت این جایگزینی «برابر» نبوده و هزینههایی را برای این پالایشگاهها و مجتمعها داشته که تاثیر آن در خروجی محصولات خود را نشان خواهد داد. از سوی دیگر وود مکنزی پیشبینی میکند که ایران بلافاصله بعد
از برداشته شدن تحریمها تا سال 2017 تولید نفت خود را 600 هزار بشکه افزایش خواهد داد. تحلیلی که یکی از مشاوران این موسسه در لندن گفته است به دلیل عدم دسترسی این موسسه به برخی اطلاعات «محافظهکارانه» ارائه شده است. از این نکات کنار هم میتوان نتیجه گرفت که افزایش 600 هزار بشکهیی تولید نفت خام ایران بعد از برداشته شدن تحریمها، به واسطه مشخصههای مخصوص خود میتواند جای خود را در پالایشگاهها و مجتمعهای پتروشیمی دنیا پیدا کند. موسسه وود مکنزی در بخش دیگری از گزارش خود پیشبینی میکند که ایران بعد از سال 2020 میتواند یک منبع کلیدی برای تامین نفت خام باشد.
به گزارش «تعادل» به نقل از اداره اطلاعات انرژی امریکا صادرات نفت خام ایران در عرض 3سال به دلیل تحریمها نصف شده است. در اوایل ماه آوریل سال جاری، ایران به همراه قدرتهای بزرگ جهانی (1+5) موفق شد به تفاهم اولیهیی دست پیدا کند و بنا شد تا تاریخ 30 ژوئن به توافق نهایی و جامعی برسند. این توافق نهایی میتواند باعث برداشته شدن تحریمهای نفتی ایران شود که این امر در نهایت باعث افزایش تولید و صادرات نفت خام از سوی ایران خواهد شد. البته لازم به ذکر است که زمان توافق نهایی و برداشته شدن همه تحریمها قطعی نیست. تحریمهایی که توسط ایالات متحده امریکا و اتحادیه اروپا (EU) در پایان سال 2011 و به دنبال آن در تابستان سال 2012 به ایران تحمیل شد، منجر به حذف روزانه یک میلیون بشکه نفت خام ایران از بازار جهانی شد. خریداران اصلی نفت ایران از آسیا، اروپا و سایر نقاط جهان، جای خالی نفت خام ایران را با نفت دیگر اعضای سازمان صادرکننده نفت خام (اوپک) پر کردند. اگر تحریمهای نفتی علیه ایران برداشته شوند، این کشور دوباره به دنبال سهم از دست رفته خود در بازار جهانی نفت خواهد آمد و در نتیجه با همتایان خود در اوپک رقابت خواهد کرد.
صادرات ایران از 2011 تاکنون نصف شده است
صادرات نفتخام و میعانات گازی ایران در سال 2014 به متوسط 1.4میلیون بشکه در روز رسید. در سال 2011 پیش از تحریمهای نفتی، ایران 2.6 میلیون بشکه در روز صادر کرده است، بیشتر این صادرات به آسیا بوده است، بهطور ویژه 550هزار بشکه در روز به چین، 320هزار بشکه در روز به هند، 315هزار بشکه در روز به ژاپن و 250هزار بشکه نیز به کره جنوبی بوده است. اتحادیه اروپا (EU) دومین خریدار بزرگ نفت ایران در سال 2011 بود که در آن سال 600هزار بشکه در روز نفت و میعانات گازی از این کشور خریداری کرده است. ترکیه با خرید 185 هزار بشکه در روز، آفریقای جنوبی با خرید 75هزار بشکه در روز و امارات متحده عربی با خرید 95هزار بشکه در روز جزو خریداران مهم و اصلی نفت ایران در آن مقطع بودند. در سال 2012 با تحریمهایی که توسط ایالات متحده امریکا و اتحادیه اروپا علیه ایران وضع شد، تقریبا تمامی خریداران نفت ایران، یا خرید خود را کاهش دادند یا آن را متوقف کردند تا سال 2013 صادرات نفت خام و میعانات گازی ایران به زیر 1.3میلیون بشکه در روز رسیده بود و واردکنندگان اصلی نفت ایران نیز چین، هند، ژاپن، کره جنوبی، ترکیه، امارات متحده عربی و سوریه بودند. صادرات
نفت ایران در سال 2014 به میزان 150هزار بشکه در روز افزایش داشت که بیشتر ناشی از افزایش واردات چین و هند بوده است.
نفتهای بیکیفیت جای نفت ایران را گرفتند
نفت سنگین و نفت سبک 2 قسمت اصلی صادرات نفتی کشور ایران را تشکیل میدهد. کشورهایی که واردات نفت خود از ایران را کاهش داده بودند یا آن را متوقف کرده بودند، جای خالی آن را با نفت مشابه آن در کشورهای عربستانسعودی، کویت، نیجریه، آنگولا و عراق پر کردند. کشورهای آسیایی نیز از سال 2012 میزان واردات خود از ایران را متوقف کردند و همان میزان را از عربستانسعودی و کویت دریافت میکنند. چین بهطور خاص، خرید نفت خود از آنگولا و عراق را افزایش داد، در حالی که دیگر کشورهای آسیایی، اغلب از نیجریه وارد میکردند. امارات متحده عربی که تا پیش از تحریمهای سال 2012 نفت سبک ایران را وارد میکرد، مجبور شد میزان واردات خود از نیجریه و عربستانسعودی را افزایش دهد. آفریقای جنوبی نیز که میزان واردات خود از ایران را از سال 2012 متوقف کردهبود، همان میزان نفت را از طریق عربستانسعودی، نیجریه و آنگولا تامین کرد.
هر چند کشورهای واردکننده جای خالی نفت ایران را با نفت دیگر کشورها پر کردند اما این یک جابهجایی برابر نبود. ویژگیهای کیفیتی نفتهای خام (غلظت و میزان سولفور) با هم تفاوتهایی دارند که میتواند روی رویههای پالایشی در پالایشگاهها و پتروشیمیها تاثیر بگذارد و در نهایت روی محصولات و فرآوردههای نهایی اثرات قطعی خواهد داشت. نفت خامی که سبک و شیرین باشد به راحتی و با هزینه بسیار کمی فرآوردههای مطلوب پتروشیمی نظیر گازوئیل و بنزین را به دست میدهد. اما در مقابل نفت سنگین ترش، هزینه بیشتری به همراه خواهد داشت. هر چند عواملی نظیر هزینه حملونقل نیز در عملیات پالایشی دخیل است اما مهمترین و موثرترین امر در این زمینه کیفیت و ویژگی نفتخام است. حالا اینکه نفت سبک شیرین اما گران را وارد کنند یا نفت سنگین ترش ارزان، به پتروشیمیها ارتباط پیدا میکند چرا که آنها تعیین میکنند که چقدر قابلیت و توانایی تبدیل این نفتها را به فرآوردههای مطلوب پتروشیمی دارند.
شاید یکی از دلایل اصلی ادعای موسسه وود مکنزی، همین کیفیت نفت ایران باشد. به گزارش «تعادل» به نقل از موسسه وود مکنزی، از زمان تحریمها تاکنون، صادرات نفت خام ایران نصف شده است. این در حالی است که ایران سومین دارنده بزرگ ذخایر جهان به شمار میرود و در نتیجه میتواند بعد از سال 2020 یک منبع کلیدی برای تامین عرضه نفت جهانی باشد. تحلیلهای این موسسه نشان میدهد که اگر ایران و 1+5 به توافق دست پیدا کنند و تحریمهای نفتی علیه این کشور تا اواسط سال 2016 برداشته شود، ایران میتواند به صورت تدریجی و تا پایان سال 2017 قریب به 600هزار بشکه در روز به تولید نفت خود برای عرضه جهانی اضافه کند البته انتظار میرود این روند، قیمتهای نفت را تحت فشار چندانی قرار ندهد. به گزارش «تعادل» به نقل از بلومبرگ، لیندزی گرنت یکی از تحلیلگران موسسه وود مکنزی در مصاحبهیی در لندن گفته است: «ما در مورد سرعت بازگشت نفت ایران به بازار جهانی نفت در صورت برداشته شدن تحریمها دیدگاهی محافظهکارانه داشتیم.» وی دلیل این امر را اینگونه تشریح کرده است که توانایی میدانهای نفتی برای افزایش تولید قابل پیشبینی نیست و معلوم نیست ذخایر تا چه میزان
است. اهمیت پیشبینی موسسه مشاوره انرژی وود مکنزی به واسطه اعتبار این موسسه بالاست. به گزارش «تعادل» موسسه وود مکنزی یکی از باسابقهترین موسسات اطلاعاتی فعال در زمینه صنایع انرژی، فلزات و معدنی است. وود مکنزی با سابقه فعالیت 40ساله و همچنین تحلیلهای دقیق خود در این زمینه به یکی از قابل اعتمادترین منابع تحلیلهای آیندهنگر تبدیل شده است. همچنین وود مکنزی با ارائه خدمات مشاورهیی به گستره وسیعی از مشتریانش از جمله موسسات ملی و بینالمللی انرژی و فلزات، موسسات مالی و دولتی به آنها در اتخاذ استراتژیهای کارآمدتر کمک میکند. در واقع مشتریان این موسسه گروهی گسترده از استراتژیستها و تحلیلگران بازار تا متخصصان مالی و سرمایهگذاری هستند که از خدمات پژوهشی و مشاورهیی وود مکنزی برای فهم بازارها، ارزشگذاری داراییها، کاهش ریسک، شناسایی فرصتها و... بهره میبرند.
ظرفیت 3میلیون و 400هزار بشکهای ایران در سال 2020
وود مکنزی در ادامه پیشبینی میکند، ظرفیت تولید نفت ایران از 2میلیون و 700هزار بشکه در روز در سال 2015 به 3میلیون و 400هزار بشکه در روز در سال 2020 برسد؛ البته این احتمال وجود دارد که با سرمایهگذاریهای شرکتهای نفتی بینالمللی (IOC) این میزان به رقم بیشتری نیز برسد. سرمایهگذاریهای خارجی نقش حیاتی در افزایش میزان تولید نفت دارند. البته این امر کاملا به این بستگی دارد که ایران بتواند با وضع قراردادهای جدید این شرکتهای خارجی و سرمایه آنها را جذب کند و با دیگر کشورها در این زمینه رقابت کند. وود مکنزی پیشبینی میکند این جریان در نیمه دوم سال 2015 روشن شود.
