محدودیتهای «پت» صادرات ایران را کاهش داده است
اگرچه در ظاهر تولید دغدغه کنونی کشور برای توسعه چرخه اقتصادی بهشمار میرود اما این تولید نیازمند پیشنیازهای اساسی است. یکی از پیشنیازهای اساسی تولید، بستهبندی است که اکنون بهعنوان یک صنعت پشتیبان در جهان شاخهها و محصولات مختلفی را پوشش میدهد. در ایران بستهبندی یک چالش بزرگ و پرهزینه محسوب میشود که بهدلیل نقص فناوری و از سوی دیگر خلاقیت در طراحی صنایع را در تولید محصولات متنوع با مشکل مواجه کرده است. ضعف در صنعت بستهبندی، صادرات ایران و برندسازی شرکتهای ایرانی در بازارهای بینالمللی را نیز محدود میکند. پت یکی از ابزارهای صنعت بستهبندی برای بستهبندی بهویژه در صنایع غذایی و دارویی به شمار میرود و با وجود پتروشیمیهای متعدد ایران در تولید همین محصول که دیگر مورد پسند بازارهای جهانی نیست نیز کمبود دارد و باید خیلی زود بهدلیل مشکلات موجود در مصرف و بازیافت دنبال جایگزین آن نیز باشد. آن طور که در ادامه میخوانید تولید به نظر میرسد محدودیتهای پت صادرات ایران را کاهش داده است.
87درصد نیاز را واردات تامین میکند
پت یکی از پر مصرفترین محصولات پتروشیمیها برای بستهبندی است که اکنون در ایران بیشتر بهوسیله پتروشیمی رجال و شهید تندگویان تولید میشود. کمبود و افزایش قیمت این محصول اکنون صنایع غذایی و دارویی را ناگزیر به واردات و چالشهای فراوان در تامین کرده است. پیمان فروهر، دبیر انجمن تولیدکنندگان آب معدنی در این رابطه گفت: درحال حاضر کمبود عرضه «پت» در بورس کالا یکی از مشکلات اساسی کارخانههای آب معدنی است. وی افزود: بنابراین بخش اعظم از نیاز کارخانههای تولید آب معدنی (حدود 87 درصد) باید از خارج کشور تامین شود. این درحالی است که قیمت این محصول نیز افزایش داشته است. وی افزود: درحال حاضر برخی از واحدهای پتروشیمی به جای عرضه پت در بورس کالا، این ماده را در اختیار تجار میگذارند تا آن را صادر کنند. یک تولیدکننده دارو درباره واردات این محصول نیز گفت: تقریبا بیشتر حجم نیاز دارویی کشور به پت بهدلیل کیفیت بالای مورد نیاز از طریق واردات تامین میشود اما موضوع این است که اکنون تشخیص محصول چینی از محصول تولید آلمان یا کشورهای اروپایی بسیار دشوار است و گاه همین مشکل منجر به افزایش هزینههای ساخت و بستهبندی دارو میشود.
مهران مهدوی افزود: دولت باید برای ارتقای کیفیت و تامین نیاز داخل اقدام موثری انجام دهد در غیر این صورت هزینههای صنایع دارویی افزایش مییابد و این برخلاف سیاستهای دولت در حوزه سلامت خواهد بود.
100سال زمان برای بازگشت «پت»
به محیطزیست
ازجمله مواد اولیهیی که امروزه کاربرد فراوانی در بستهبندی مواد غذایی دارد، پلیاتیلن ترفتالات است که به صورت مخفف پت نامیده میشود. پلیمر پت از اواخر دهه ۱۹۷۰ وارد بازار بستهبندی مواد غذایی به ویژه نوشیدنیها شد و توانست با رشد قابل ملاحظهیی این بازار را تسخیر کند. بهطوری که امروزه این نوع پلیمر نقش عمدهیی در بازار بستهبندی موادغذایی ایفا میکند. زهرا عباسی، کارشناس بستهبندی در این باره اظهار داشت: ویژگیهای پت نسبت به سایر انواع بستهبندی موجود در بازار قابل توجه است. عدم شکنندگی و پارگی، عدم آسیبپذیری در حمل و نقل، هزینه تمام شده پایین و غیره سبب برتری آن نسبت به ظروف ساختهشده از جنس شیشه و کاغذ شده است. لیکن با وجود تمام مزایا و برتریهای پت نسبت به رقبای موجود، معایب و ضررهای ناشی از آن سبب عدم رشد پایدار این محصول در بازارهای جهانی شده است و حداقل ۱۰۰سال طول میکشد تا پت به صورت طبیعی به چرخه محیطزیست بازگردد. همچنین بازیافت آن بهدلیل هزینههای بالای اقتصادی نسبت به ارزش محصول بازیافت شده، توجیه پذیر نیست.
کاهش صادرات با ممنوعیت
بستهبندی پلاستیکی
با وجود آنکه پلاستیکها نقش عمدهیی در صنعت بستهبندی جهانی بهویژه بستهبندی مواد غذایی ایفا میکنند، در سالهای اخیر کاربرد آنها بهدلیل عدم امکان بازگشت به چرخه محیطزیست با مقاومتهای بینالمللی روبهرو شده است بهطوری که از سال ۲۰۱۰ در اتحادیه اروپا ورود انواع کالاهایی که از بستهبندی پلاستیکی استفاده میکنند، ممنوع اعلام شده است. درحالی که این موضوع خطری جدی برای صادرات کالاهای ایرانی بهویژه محصولات غذایی محسوب میشود، استفاده از بیوپلاستیکها که قابلیت زیست تخریبپذیری فوقالعادهیی دارند میتواند راهحلی مطلوب برای حل این چالش باشد. علی صفامهر، محقق حوزه بازرگانی در این باره به «تعادل» گفت: یکی از عوامل موثر در استفاده از انواع بستهبندی قیمت تمام شده جنس بستهبندی است. ماده پایه و اولیه در تولید پت، نفت است.
بنابراین افزایش قیمت نفت تاثیر بسزایی در افزایش قیمت تمام شده پت و به صرفه شدن استفاده از جایگزینهای آن ایفا میکند. وی ادامه داد: براساس برآوردها منابع نفتی زمین تا ۸۰ سال دیگر، منابع گاز تا ۷۰ سال دیگر و منابع زغالسنگ تا ۷۰۰ سال دیگر تمام میشوند. پیشبینیها براساس شرایط فعلی است. درحالی که رشد اقتصاد جهانی بر افزایش روند مصرف و نزدیکتر کردن زمان کاهش آنها تاثیر بسزایی دارد. صفامهر تاکید کرد: همچنین با نزدیک شدن به زمان اتمام منابع، قیمت به صورت تصاعدی افزایش خواهد یافت. درحال حاضر ۲۰درصد حجم زبالهها در امریکا از ضایعات پلاستیکی تشکیل شده است که حجمی کم و قابل چشمپوشی نیست. بنابراین عقلایی به نظر میرسد دانشمندان کشورهای صنعتی بهدنبال جایگزینهای مناسب و قابل بازگشت به طبیعت به جای منابع فسیلی باشند.
کمبود فناوری و محدودیت در طراحی
فناوریهای جدید میتوانند جایگزینهای کمهزینه و پرکاربردی به جای پت در صنعت بستهبندی باشند. محمد خرمیان، کارشناس حوزه طراحی و بستهبندی در این باره به «تعادل» گفت: بهدلیل چالشهای متعددی که در تولید و کاربرد انواع پلاستیک وجود دارد، در سالهای اخیر تحقیقات متعددی درخصوص تولید پلاستیک از منابع تجدیدپذیر صورت گرفته است که منجر به تولید انواع بیوپلیمر شده است. بیوپلیمر از نظر بیوشیمیدانها عبارت است از ماکرومولکولهای بیولوژی که از تعداد زیادی زیر واحد کوچک و شبیه به هم که با اتصال کووالانسی به هم متصل شدهاند و یک زنجیره طولانی را ایجاد میکنند، ساخته شدهاند. در روند طبیعی، بیوپلیمرها یا همان ماکرومولکولها، ترکیبات داخل سلولی هستند که قابلیت زنده ماندن را به ارگانیسم در شرایط سخت محیطی میدهند. وی ادامه داد: بیوپلیمرهای زیست تخریبپذیر پلیمرهای تولید شده از محصولات کشاورزی هستند و با قرار گرفتن در مجاورت خاک به مرور زمان تجزیه شده و به طبیعت باز میگردند. خرمیان تاکید کرد: کشور باید برای سرمایهگذاری جهت توسعه صنعت بستهبندی با هدف افزایش صادرات غیر نفتی گام بردارد زیرا تجهیزات کنونی صنعت بستهبندی مناسب توسعه صادرات نیست کمااینکه با امکانات موجود ظرفیت مناسبی برای اجرای طرحهای خلاقانه در حوزه بستهبندی وجود ندارد. این کارشناس ادامه داد: طراحان بهدلیل کمبودهای این صنعت باید به طرحهای تکراری و محدود قانع شوند این درحالی است که بستهبندی در تمام دنیا صنعتی است که به صورت مستمر در حال خلق ایدهها و طرحهای جدید است.
