اکونومیست: یارانه انرژی را حذف کنید
مترجم : امیررضا قطبی در سراسر جهان کشورهای مختلف در حال انجام اقداماتی برای حذف یارانههای انرژی هستند. این مقاله در پی ارائه راهکاری خوب برای نیل به این مقصود است.
سالهاست که دولتهای مختلف از مصر تا اندونزی، قیمت سوخت را در کشورشان یارانهای کردهاند. چنین برنامههایی اکثرا با نیت خیرخواهانه آغاز میشوند (برای پایینبردن مخارج زندگی فقرا، یا درمورد کشورهای نفتخیز، برای بهنمایشگذاشتن بهرههای ثروت نفت) اما یارانههای انرژی نتایج فاجعهآمیزی به وجود میآورند، بودجه کشور را دچار تخریب میکنند، اقتصاد را دستخوش تحریف میسازند، به محیطزیست آسیب میرسانند و در مساوات، آسیبی که به فقرا وارد میسازند بیشتر از کمکی است که به آنان میکنند.
فقط کشورهای درحالتوسعه نیستند که بازارهای انرژی را تحریف میکنند. امریکا، بهعنوان یک نمونه، با محدودکردن صادرات، قیمتها را پایین نگهمیدارد. اما در کشورهای فقیرتر، مقدار یارانهها بیشتر است. طبق گزارش صندوق بینالمللی پول، از ۵۰۰میلیون دلار یارانه جهانی (معدل چهاربرابر مجموع کمک مالی خارجی کشورها) نیمی توسط دولتهای خاورمیانه و شمال آفریقا خرج میشود، بهطور متوسط ۲۰درصد مخارج دولتهای این مناطق. بیشتر این یارانهها صرف شهرنشینان ثروتمند اتومبیلدار میشود. بهطور میانگین در کشورهای درحالتوسعه، ۴۰درصد یارانههای سوخت توسط یکپنجم قشر ثروتمندتر جامعه استفاده میشود؛ یکپنجم فقیرترین قشر جامعه تنها از هفتدرصد یارانهها بهرهمند میشوند. اما فقیرترین افراد جامعه بهطور نامتناسبی از این دخالتهای دولتی صدمه میبینند. یارانههای سوخت در مصر هفتبرابر یارانهای است که صرف بهداشت میشود. سوخت ارزان صنایع سنگین را تشویق میکند، درحالیکه صنایع سبک اشتغالزایی بیشتری دارند و بدینترتیب راه گریزی از فقر هستند. بهخاطر همه این دلایل فواید حذف یارانهها عظیم است. کشورهای درحالتوسعه میتوانند بهراحتی
با پرداخت پول ماهانه، که ارزش بیشتری از یارانهها دارد، برای فقرا جبران خسارت کنند، و در عینحال در هزینههای خود صرفهجویی کنند. در ضمن، کره زمین را هم نجات خواهند داد. طبق گفتار آژانس انرژی بینالملل، حذف یارانههای سوخت باعث کاهش ۶درصد گازهای کربن جهان تا سال۲۰۲۰ خواهد شد.
چگونه زمین و ۵۰۰ بیلیون دلار را حفظ کنیم؟
بعضی از کشورهای درحالتوسعه تحت تاثیر این نظرات قرار گرفتهاند، و بهطور جدی در فکر اصلاح هستند. اندونزی سال گذشته قیمت بنزین را ۴۰درصد بالا برد، و برنده احتمالی انتخابات ریاستجمهوری امسال این کشور گفته است که اگر انتخاب شود، بهصورت جدیتری یارانههای سوخت را اصلاح خواهد کرد. ایران بهتازگی دوره دوم برنامه اصلاح یارانهها را آغاز کرده و قیمت بنزین، برق و گاز را افزایش داده است. بدهی بالای دولت مصر باعث شده است که رییسجمهور جدید آن کشور به فکر اصلاح یارانههای انرژی بیفتد. مراکش و اردن در دو سال گذشته یارانهها را کاهش دادهاند. حتی کویت اعلام کرده که قصد دارد یارانههای دیزل را حذف کند.
اما اصلاح یارانههای انرژی از نظر سیاسی خیلی دشوار خواهد بود. سیاستمداران از ناراحتکردن شهرنشینان ثروتمند واهمه دارند؛ آنهایی که معمولا از فروش ارزان سوخت بهره میبرند (اغلب از راه فساد). شهروندان عادی بر این تصورند که خسارت آنان بهدرستی جبران نمیشود. در گذشته، خیلی از تلاشها برای برداشتن یارانهها، بهدلایل تظاهرات مردمی و افزایش قیمت جهانی نفت، رها شدند. تجربه نشان میدهد که هر تلاشی برای حذف یارانهها باید با آموزش و اطلاعرسانی به مردم در مورد هزینهها و بیعدالتیهای یارانه، یک برنامه معین برای افزایش تدریجی قیمتها و کمکهای مالی به فقرا برای کاهش تبعات منفی آن بر آحاد جامعه توأم باشد.
حتی با روشهای مدبّرانه و بهترین برنامهها، اشتباه است که توقع زیاد در کوتاهمدت داشته باشیم. حذف یارانههای ریشهدار، در هر کجا که باشد، بسیار دشوار است. اگر قیمت نفت افزایش یابد، فشار روی کشورهای درحالتوسعه برای «محافظت» شهروندان خود دربرابر اثرات افزایش قیمت سوخت، بیشتر خواهد شد. اما هماکنون فرصت برای تسریع اصلاحات فراهم است. این فرصتی است که نباید از دست داد.
