دلزدگی از جراحی اقتصاد
گروه تجارت|
سال جاری در شرایطی رو به اتمام است که در عرصه اقتصادی، همچنان نگرانیهای ویژهیی وجود دارد؛ نرخ بیکاری در کشور بالاست و تبدیل آن به بحران اجتماعی، یک تهدید جدی است. ضمن اینکه رشد نقدینگی و مشکلات صندوقهای بازنشستگی، وضعیت نامطلوبی را به وجود آورده است. در این شرایط تنها یک «گفتمان ملی» میتواند به اقتصاد کشور کمک کند و این گفتمان فراتر از تعامل بین دولت و بخش خصوصی است.
بر اساس پژوهشها، چهار عامل در سال 1395 به داشتن تولید ناخالص بالا کمک کرد؛ ثبات در اقتصاد کلان کشور، فعال شدن ظرفیتهای خالی، نهایی شدن برجام و تحولات اقتصاد جهانی. در این بین، اگرچه بخش زیادی از رشد اقتصادی سال 95 تحت تاثیر سیاستگذاری خارجی بوده اما رشد اقتصادی سال 96 تابع کیفیت سیاستگذاری خواهد بود. البته به گفته مشاور رییسجمهور، در سال 96 با دو عدم قطعیت مواجه هستیم و عدم قطعیتها آثار مثبتی بر فعالیتهای اقتصادی ندارد. تمام شدن کار دولت یازدهم و شروع به کار دولت دوازدهم عدم قطعیت اول و در بعد بینالمللی هم بهتزدگی از تحولات ناشناخته، عدم قطعیت دوم است. همچنین بحران منابع آب کشور، مسائل زیست محیطی، صندوق بازنشستگی، بودجه دولت، نظام بانکی و بیکاری 6 ابرچالش اقتصاد ایران هستند که دولت باید آنها را دریابد.
در همین راستا، نشست چشمانداز اقتصاد ایران در سال 1396 به همت دبیرخانه شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی با حضور مشاور اقتصادی رییسجمهور و جمعی از فعالان اقتصادی برگزار شد. مسعود نیلی، مشاور اقتصادی رییسجمهور در این نشست با بیان اینکه اطلاعات اقتصادی کشور از سال 1338 تاکنون به ثبت رسیده است و بنابراین در بررسیهای خود، اقتصاد کشور را از این سال مورد توجه قرار دادهایم، تشریح کرد: تولید ناخالص داخلی بدون نفت در 40سال گذشته در سالهای 1355، 1367 و 1388 سه نقطه چرخش و در سالهای 1373 تا 1374 و 1390 تا 1391 گرفتار شرایط بحرانی بوده است. مشاور رییسجمهور در امور اقتصادی افزود: درآمد سرانه غیرنفتی کشور در فاصله سالهای 1355 تا 1367، 60درصد کاهش یافته و دلایل این افت مربوط به کاهش تولید ناخالص داخلی و افزایش قابل توجه جمعیت بوده است. وی ادامه داد: از سال 1368 تا 1386 هم تولید ناخالص داخلی یک مسیر رشد به نسبت ناهموار را جز در فاصله سالهای 1380 تا 1386 که درآمد سرانه دوبرابر شده است، طی کرده است. از سال 1386 تاکنون نیز حرکت رشد متوقف شده و برآیند درآمد سرانه ثابت باقی مانده است.
سال 94 بدترین سال درآمدهای نفتی
مشاور اقتصادی رییسجمهور با بیان اینکه سال 94 بدترین شرایط در صادرات نفت را سپری کردیم و کل صادرات نفتی کشور 24 میلیارد دلار بود، گفت: در این سال هم میزان صادرات کم شد و هم قیمت نفت بهشدت کاهش یافت اما وزارت نفت پس از برجام خودش را برای افزایش صادرات آماده کرد و در راستای افزایش صادرات نفت اقدامات خوبی را انجام داد. وی با اشاره به اینکه اگر اقتصاد سال 95 از نظر شاخصهای اصلی اقتصاد کلان مورد ارزیابی قرار گیرد، شاخصهای منحصر بهفردی را نشان میدهد، گفت: رشد اقتصادی بالای 7درصد و تک رقمی شدن حتمی تورم تا پایان سال، تصویری جذاب از اقتصاد را نشان میدهد.
ادامه قطعی افزایش شمار بیکاران
نیلی با بیان اینکه اقتصاد دارای یک چهره نگرانکننده و زشت هم هست، گفت: متوسط ورود سالانه به بازار کار تا پاییز 1393 کمتر از 60هزار نفر بوده اما از پاییز 93 به این طرف به تفکیک هر فصل نسبت به مدت مشابه سال قبل ورود متقاضی به بازار کار بهطور متوسط یکمیلیون و 70هزار نفر بود و در فصل اول و دوم سال 1395 (سالانه فصلی) متقاضی شغل به بازار کار یکمیلیون و 200هزار نفر بوده است. مشاور رییسجمهور در امور اقتصادی تشریح کرد: بنابراین همین موضوع باعث شده با وجود میزان اشتغال 700هزار نفری که در بازار کار طی سال 95 ایجاد شد اما 500هزار نفر به تعداد بیکاران اضافه شود. وی با بیان اینکه دلایل زیادی وجود دارد که نشان میدهد این اتفاق موقتی نیست، تصریح کرد: این موضوع ادامه دارد و یکی از دلایل آن توسعه آموزش عالی بدون ارتباط با توسعه کشور است.
نگرانی از تشدید مصرف داراییها
نیلی با بیان اینکه اقتصاد حافظه بلندمدت دارد و آثار هر اتفاقی بعدها خود را نشان میدهد، افزود: با وجود کاهش 30درصدی درآمد سرانه نسبت به سال 55 مصرف نسبت به آن سال 1.5برابر افزایش یافت؛ تولید ناخالص داخلی کاهش پیدا کرد اما همزمان با تداوم مصرف مواجه بوده و داراییهایمان یعنی آب، هوا، صندوق بازنشستگی، نظام بانکی و داراییهای دولت را مصرف کردهایم. مشاور رییسجمهور در امور اقتصادی تاکید کرد: دارایی آب را بدون اعمال کنترل مصرف کردهایم و هماکنون با کمبود آب مواجه شدهایم، منابع انرژی را به قیمت ارزان در اختیار مردم قرار دادهایم و امروز هوای قابل تنفس نداریم.
حذف بازیهای سیاسی از اقتصاد
وی با بیان اینکه مشکلات نظام بانکی، بودجه و منابع آبی در دهههای گذشته ایجاد شده است، عنوان کرد: همه در به وجود آمدن این شرایط نقش داشتهاند و بنابراین همه باید در حل این مشکل نقش ایفا کنند. البته نباید در این شرایط به حل تمام این چالشها امیدوار بود. خواهش من از سیاسیون، اقتصاددانان و جامعه کارآفرین این است تا با تشکیل گفتمان ملی از سر آگاهی و به دور از هیجانات سیاسی این مسائل را حل
کنند.
نیلی افزود: حل این مسائل جای بازی سیاسی ندارد و انسجام ملی را میطلبد. همه در کشور راجع به مصارف و مخارج صحبت میکنند ولی هیچ کس راجع به منابع صحبتی نمیکند. مشاور رییسجمهور در امور اقتصادی خاطرنشان کرد: اقتصاد ایران ظرفیت مزایده سیاسی را ندارد و باید با گفتمان ملی آنها را حل کرد. فراموش نکنیم که گفتمان ملی فراتر از تعامل دولت و بخش خصوصی است.
دستور کار تغییر در نظام بانکی کشور
وی با اشاره به چشمانداز رشد 7.5درصدی اقتصاد ایران تصریح کرد: توجه داشته باشیم که با این رشد اقتصادی، قدرت خرید مردم تازه به سال 1380 میرسد و این رشد تنها بیانگر تغییر نسبی نسبت به سال گذشته است و افزایش قدرت خرید مردم را منجر نمیشود. نیلی همچنین در مورد طولانی بودن روند اصلاحات در قوانین و بخشنامهها تصریح کرد: اصلاح و تغییر در روند برنامهها احتیاج به بودجه و صرف منابع بیشتر دارد؛ در وضعیتی که دولت با کمبود بودجه دست و پنجه نرم میکند بهطور حتم اصلاحات هم زمان بیشتری را طلب میکند.
مشاور اقتصادی رییسجمهور در پاسخ به پرسشهایی درباره چرایی بیتوجهی دولت نسبت به نظام بانکی کشور نیز تاکید کرد: تغییر در سیستم بانکی کشور در برنامه کاری دولت قرار گرفته
است.
طی یکسال اخیر بیشتر زمان خود را روی مباحث بانکی صرف کردیم و در نهایت برنامهیی را تدوین کردیم که نکات قابل توجهی را دربرمیگرفت هرچند در نهایت با کاهش درآمدهای نفتی و برخی اتفاقات دیگر روبهرو شدیم که مانع اجرایی شدن این برنامه شد و ما را از مسیر اصلی دور کرد. نیلی همچنین تاکید کرد: اینکه رشد صنعت خودرو طی یکسال گذشته در کشور اثرگذار بوده است به معنای تایید اینجانب از کیفیت خودروهای تولیدی نیست. نقطه نظرات من در این سالها تغییری نکرده است اما باید اذعان داشت که این صنعت رشد کرده و در رشد کلی اقتصاد اثرگذار بوده است.
گفتمان ملی با تصمیمگیریهای پنهان
محمدرضا انصاری، نایبرییس اتاق ایران نیز در این نشست با بیان این نکته که اگر قرار باشد گفتمان ملی در کشور شکل بگیرد، لازم نیست پشت درهای بسته تصمیمگیری کنیم و باید اجازه دهیم مردم و بخش خصوصی نیز حضور جدی داشته باشند، تصریح کرد: همیشه بخشخصوصی از دولت مطالبهگر بوده و هست در حالی که اگر قرار باشد گقتمان ملی ایجاد شود، باید رویههای خود را تغییر دهیم. البته همیشه این نکته را تایید کردهایم ولی ممکن نشده است.
از جراحی اقتصاد خاطره خوش نداریم
سلاحورزی، نایبرییس اتاق ایران نیز ادامه داد: همین الان هم دولت در حال فربه شدن است و به هیچوجه تمایلی به واگذاری مسوولیتها و فعالیتهای خود ندارد. این درحالی است که باید از ظرفیت مردم بهره برد، مطالبه صرف از بخش دولتی کافی نبوده و به بهبود شرایط کمک نمیکند. وی ادامه داد: آقای نیلی جراحی اقتصادی را اقدامی لازم برآورد کرد اما متاسفانه مردم از این جراحیها خاطره خوبی به یاد ندارند.
سلاحورزی همچنین از لزوم بهبود فضای کسب وکار سخن گفت و یادآور شد: با وجود شعارهایی که دولت در مورد بهبود محیط کسب وکار میدهد، همچنان که به پایان دوره دولت یازدهم نزدیک میشویم، اتفاق خوبی در این وادی رخ نداده و تغییری در شاخصهای مرتبط نمیبینیم. قائممقام دبیر شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی به موضوع مالیاتها نیز اشاره و تاکید کرد: بر اساس لایحه بودجه 96 درآمدهای مالیاتی 21 درصد نسبت به عملکرد قابل برآورد سال جاری بیشتر بوده و این یعنی فشار مضاعف بر فعالان اقتصادی.
عملکرد خلاف در صندوق توسعه ملی
نایبرییس اتاق ایران همچنین از وعدههای عملیاتی نشده رییس کل بانک مرکزی در مورد یکسانسازی نرخ ارز انتقاد کرد و افزود: تا زمانی که این اتفاق رخ ندهد، زمینه رانت و فساد در کشور برچیده نخواهد شد. سلاحورزی در پایان عملکرد دولت نسبت به صندوق توسعه ملی را نیز خلاف قانون دانست و تشریح کرد: منابع صندوق توسعه ملی نباید توسط دولت مورد استفاده قرار گیرد. در واقع 30درصد از منابع حاصل از فروش نفت و میعانات به حساب این صندوق واریز میشود و طبق قانون منابع آن نباید توسط دولتها مورد بهرهبرداری قرار گیرد.
