برابری ریال و دلار در ایران
تا قبل از اردیبهشت سال 1336 نرخ ارز رسمی ایران معادل 5/32 ریال به ازای هر دلار امریکا بود. اواخر اردیبهشت 1336 نرخ ارز رسمی به 75/75 ریال به ازای هر دلار امریکا افزایش یافت و تا پیروزی انقلاب ادامه داشت. در بدو انقلاب، نظام تثبیت به دلار امریکا به نظام تثبیت به SDR تبدیل شد. نظام تکنرخی ارز در سالهای پس از انقلاب ادامه یافت و در اواخر سالهای جنگ در کنار نرخ ارز عمده چند نرخ ارز دیگر مانند نرخهای رقابتی، ترجیحی و مسافرتی برقرار شد. در فروردین سال 1372 بانک مرکزی سیاست تکنرخی کردن ارز را اتخاذ کرد و نظام چندنرخی را با یک نظام تکنرخی نسبتا انعطافپذیر جایگزین کرد. این سیاست در بدو امر موفق بود، اما بهدلیل عدم هماهنگی آن با سیاستهای لجامگسیخته پولی و مالی و نیز شوکهای منفی نفت و بحران بدهیهای خارجی با شکست مواجه شد. فشارهای شدید بودجه و تورم نیز از عواقب بعدی سیاست نرخ ارز انعطافپذیر طی این دوره بود.
در برخورد با این شرایط مجددا سیاست نرخ ارز ثابت اتخاذ شد و دولت نرخ ارز را در سطح 1750 ریال در برابر دلار تثبیت کرد و مجموعهیی از مقررات کنترل صادرات و واردات را برقرار کرد که موقتا در ایجاد مازاد تجارت خارجی و ایجاد حاشیه ایمن ذخایر ارزی موثر بود. اما فشار تقاضای واردات، نرخ ارز را در بازار آزاد به سرعت افزایش داد و در برخورد با این نابسامانی، نرخ ارز دیگری تحت عنوان ارز صادراتی با نرخ 2345 ریال برای صادرات محصولات غیرنفتی و واردات کالاهای غیراساسی اعلام شد که نرخ اخیر در اواخر سال 1374 افزایش یافت و از سال 1375 معادل 3000 ریال در مقابل هر دلار امریکا تعیین شد. همچنین از خرداد 1374 تمام مبادلات ارزی تنها از طریق بانکها مجاز اعلام شد و بهطور کلی بازار آزاد ارز ممنوع و غیرقانونی اعلام شد. در ادامه این روند بهدلیل فشار تورمی داخلی نرخ واقعی ارز افزایش یافت و اختلال زیادی در اقتصاد داخلی از طریق تاثیر نامناسب در تخصیص منابع و فعالیتهای رانتجویانه ایجاد کرد.
از سال 1376 به صادرکنندگان اجازه داده شد تا اجازهنامه واردات را که در مقابل صادرات غیرنفتی دریافت میکنند در بازار بورس تهران به فروش برسانند. به این ترتیب نرخ صادراتی به قیمتهای واقعی نزدیکتر شد (مستندات برنامه سوم توسعه اقتصادی) .
در سال 1379 ارز صادراتی و در سال 1381 به تبع اجرای سیاست یکسانسازی، نرخ ارز رسمی حذف شد. با توجه به اهمیت یکسانسازی نرخ ارز بهویژه درخصوص حذف آثار نامطلوب نرخهای چندگانه ارز بر تخصیص منابع در کشور، روند اجرای سیاست یکسانسازی نرخ ارز در سال 1382 تداوم یافت.
