نخستین بانکهای ایران
در روزگاری که هر روز تابلو یک بانک یا موسسه مالی جدید را در خیابانهای شهر میبینیم، جالب است بدانیم نخستین بانک ایرانی چهزمانی و به چه نامی تاسیس شده است. نخستین نکته اینکه قدمت بانک در ایران به حدود 120سال پیش میرسد و از این بابت سابقه طولانی ندارد.
تا قبل از آن تجارتخانهها و صرافیهای معتبر، عملیاتی مانند ارایه وام، نقل و انتقال پول را انجام میدادند که تجارتخانههای تومانیانس، برادران جهانیان، جمشیدیان و همچنین کمپانی فارس از معتبرترین تجارتخانههای ایرانی بودند.
اما نخستین بانکی که در ایران اقدام به تاسیس شعبه کرد، بانک شرق جدید بود که با لغو امتیاز صاحب آن در سال ۱۳۰۹، دوسال بعد از آن تعطیل شد.
همچنین در سال ۱۲۶۹ بانک استقراضی روس به صاحب امتیازی ژاک پولیاکف تاسیس شد و در سال ۱۲۹۹ به دولت ایران واگذار شد و در سال ۱۳۰۴ نخستین بانک ایرانی به نام بانک پهلوی یا اتوبانک با سرمایه ۴۰۰هزار تومان تاسیس و بعدها به بانک سپه تغییر نام داد. این بانک برای سامان دادن به امور مالی ارتش، با بهرهگیری مالی از محل وجوه بازنشستگی نظامیان، فعالیت محدود خود را در قالب نخستین بانک با فکر و سرمایه ایرانی آغاز کرد.
در سال ۱۳۰۵ بانک شوروی با سرمایهیی حدود ۲۰۰میلیون ریال تاسیس شد که همزمان شعبهیی از بانک انگلیسی عثمانی نیز در ایران شعبه دایر کرد. اما بانک ملی ایران نیز در سال ۱۳۰۶ و به دستور رضاشاه تشکیل شد که کار چاپ و نشر اسکناس را هم برعهده گرفت و 5 سال بعد از آن بانک کشاورزی با سرمایهیی معادل ۶۷۹ میلیون ریال تاسیس شد. گفتنی است بانک کارگشایی نیز در همین سال تاسیس شد. بانک رهنی نیز در سال ۱۳۱۷ با سرمایه ۲۰۰میلیون ریال و با مشارکت وزارت دارایی و بانک ملی تاسیس شد که پس از انقلاب اسلامی ایران، اساس بانک مسکن را با انضمام چند بانک و شرکت دیگر تشکیل داد.
