شاخص پیچیدگی نلسون چگونه محاسبه میشود؟
طبق بررسی«تعادل» از منابع علمی بینالمللی صنعت نفت ازجمله ژورنال اویل اندگس و مرکز پژوهش و فناوری دانشگاه علم و صنعت، سایز پالایشگاهها معمولا با توجه به ظرفیت تقطیر آنها مشخص میشود. هر چند این موضوع میتواند با استفاده از شاخصی که دکتر ویلبور لانداین نلسون در سال 1960 معرفی کرد و به شاخص پیچیدگی نلسون Nelson Complexity Index مشهور است، محاسبه شود. نلسون این شاخص را برای تعیین کمیت هزینههای مرتبط با اجزای تشکیل دهنده یک پالایشگاه به وجود آورد. شاخص نلسون یک شاخص هزینهیی بدون واحد است که به عنوان ابزار مقایسهیی برای هزینههای ساخت یک پالایشگاه مشخص براساس ظرفیت فرآورش نفتخام و ظرفیت ارتقای آن استفاده میشود. در برخی از پالایشگاهها جهت دستیابی به محصولات با ارزشتر و در نتیجه کسب ارزش افزوده بیشتر اقدام به ارتقا مواد باقیمانده سنگین تولیدی آن پالایشگاه از طریق اضافه کردن سایر فرآیندها میشود.
شاخص NCI هزینههای واحدهای مختلف ارتقای پالایشگاهی نظیر واحد شکست کاتالیستی سیال FCC یا واحد تبدیل کاتالیستی را با هزینههای واحد تقطیر نفتخام مقایسه میکند. در واقع محاسبه این شاخص در جهت اندازهگیری هزینههای نسبی یک پالایشگاه بر مبنای هزینههای اضافی واحدهای ارتقای و ظرفیت آنهاست.
در این فرمول، شاخص پیچیدگی نلسون برای واحد تقطیر 1 در نظر گرفته میشود و بقیه واحدها نسبت به آن سنجیده میشوند. برای مثال اگر در یک پالایشگاه هزینه تقطیر معادل400دلار برای هر بشکه محصول در روز باشد یک واحد با ظرفیت تولید 50 هزار بشکه در روز هزینهیی معادل 20میلیون دلار خواهد داشت. اگر هزینههای یک واحد دیگر مثل هیدروپالایشی کاتالیستی معادل 1200دلار برای هر بشکه محصول در روز باشد چنین پالایشگاهی دارای فاکتور پیچیدگی F معادل 3 است که از تقسیم 1200بر 400 به دست آمده است. شاخص پیچیدگی نلسون از طریق ضرب فاکتور پیچیدگی برای هر واحد پاییندستی در درصد فرآوری نفتخام(توان عملیاتی) و جمع اعداد به دست آمده برای واحدهای مختلف حاصل میشود. به عنوان مثال توان عملیاتی یک برج تقطیر در خلأ حدود 60 درصد است. اگر فرض کنیم که شاخص پیچیدگی یا همان F برای این واحد معادل 2 باشد سهم واحد تقطیر در خلأ در پیچیدگی کلی پالایشگاه معادل 1.2 است. فرمول کلی شاخص پیچیدگی نلسون به صورت زیر است:
