فیلترینگ هوشمند برای دستیابی به محتوای فاخر
گروه دانشوفن
فیلترینگ از نظر مسوولان، بهترین راه برای مسدود کردن مطالب مغایر با ارزشهای کشور است؛ وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز همواره وعده هوشمند شدن آن را داده که نهایتا راهی است که باید طی شود تا فیلترینگ گریبان تمام محتوای یک سایت را نگیرد.
فیلترینگ هوشمند سامانهیی برای حذف خودکار محتوای نامناسب از اینترنت است که از سوی دولت به عنوان جایگزینی برای مسدودسازی کامل نرمافزارهای ارتباطی پیشنهاد شد و البته تا نخستین زمان موعود در سال ۱۳۹۴ نتوانست به بهرهبرداری برسد و نهایتا زمان آن به آذر ماه امسال موکول شده است.
ارزیابی محمدجواد آذریجهرمی مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت در ارتباط با فیتلرینگ هوشمند مثبت و او معتقد است؛ نتایج مربوط به فاز اول اجرای این طرح روی یک شبکه اجتماعی روند مثبتی داشته است، اما در نهایت تابستان سال جاری با بیان اینکه قرار بود اجرای این طرح تا اردیبهشت ماه به پایان برسد، به دلیل تغییراتی در نحوه اجرا زمان آن را به آذرماه موکول کرد.
به گفته جهرمی، فیلترینگ هوشمند برای سالمسازی فضای مجازی کشور صورت میگیرد و با وجود اینکه هیچگاه نمیتوان گفت درصد مشکلات در فضای مجازی به صفر رسیده، اما طی یکسال گذشته از ۱۲۰۰موردی که نیاز به حذف آنها دیده میشد، بیش از ۹۵درصد به واسطه فیلترینگ هوشمند برطرف شده است.
البته گاهی ممکن است، عدهیی مطلبی را پیدا کرده و با استناد به آن بگویند پالایش هوشمند موفق نبوده است، اما جهرمی این موضوع را نشانه عدم موفقیت اجرای این طرح نمیداند، بلکه معتقد است با اجرای این طرح فضای مجازی باید برای استفاده کاربران ایرانی سالمسازی شود و لزومی ندارد با محتوایی که در این فضا وجود دارد اما در جامعه منتشر نمیشود برخورد کرد و انتخاب چنین مواردی برای اجرای فیلترینگ هوشمند به نوعی دور ریختن منابع کشور به شمار میرود.
در این میان محمود واعظی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات بر ضرورت بازتعریف دسترسی آزاد اطلاعات، تاکید کرده و میگوید: دسترسی آزاد به اطلاعات بدان معنا نیست که هر آنچه در فضای مجازی وجود دارد باید برای همگان آزاد باشد و به محتوای غیراخلاقی و مطالبی علیه امنیت کشور یا اعتقادات دینی هم دسترسی باشد، بلکه بدین معناست که فعالیت سازمانهای مختلف بهطور یکسان در دسترس همه باشد و این موضوع در کشورهای دیگر نیز هست که با سیاستهای غیراخلاقی یا علیه امنیت ملی مخالف باشند.
واعظی در ارتباط با اجرای طرح فیلترینگ هوشمند و تاثیر آن در کاهش میزان سایتهای فیلترشده اظهار نظر میکند: در خصوص سایتهایی که بخشی از مطالب آنها غیرمناسب است، با اجرای فاز اول فیلترینگ هوشمند شرایطی دنبال شد که این سایتها بهطور کامل از دسترس خارج نشده و تنها محتوای نامناسب آنها حذف شود.
وی درباره چگونگی فیلتر شدن سایتها توضیح میدهد: سایتهایی که غیراخلاقی، مستهجن و ضد امنیت نظام هستند، کلا مسدود میشوند، اما برای سایتهایی که ۸۰درصد مطالب علمی داشته و در کنارش صفحات نامناسبی دارند، تلاش میکنیم درصدهای باقیمانده را مسدود کنیم.
واعظی نیز مانند جهرمی معتقد است در حال حاضر حدود 5درصد سایتها و محتواهایی که مردم به آن مراجعه میکنند چه به صورت مستقیم و چه با فیلترشکن نامناسب است. او همچنین ابراز امیدواری میکند فاز دوم فیلترینگ هوشمند تا دو ماه آینده تمام شده و وارد فاز سوم شویم و علاوه بر سایتها، شبکههای اجتماعی را نیز هدف قرار میدهد و میگوید: آن دسته از شبکههای اجتماعی که به مقررات داخل کشور ما احترام نگذارند، نمیتوانند ادامه حیات دهند.
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در عین حال به اجرای آزمایشی فیلترینگ هوشمند در یکی از شبکههای اجتماعی اشاره کرده و میگوید: در ابتدای کار حدود 5درصد مطالب این شبکه حالت نامناسب داشت که اکنون با پایان فاز اول این رقم به کمتر از یکدرصد رسیده، البته همچنان این رقم زیاد است و باید تلاش کنیم رقم تخلفات این حوزه به صفر برسد.
در نهایت واعظی از طراحی روباتی در شرکت ارتباطات زیرساخت خبر داد که به واسطه بهرهگیری از آن امکان فیلتر خودکار سایتهای مستهجن فراهم شده و روزانه تعداد زیادی از این سایتها پالایش میشوند.
وی همچنین علاوه بر طراحی روبات درباره فیلترینگ هوشمند میگوید: با فیلترینگ هوشمند درصدد هستیم دسترسی به سایتها بر اساس نیاز مخاطبان باشد تا به جای مسدود کردن سایتهایی که دارای مطالب علمی و پزشکی است، تنها مطالبی که با فرهنگ ما همخوانی ندارد از دسترس خارج شود و از سوی دیگر هر سایتی که دستگاههای نظارتی اعلام کنند به سرعت مسدود میشود.
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، سیاست دولت را حمایت از تولید محتوای داخلی میداند و با اشاره به حساسیت دولت نسبت به آسیبهای فضای مجازی میگوید: بر اساس خواست مردم جهت سالمسازی فضای مجازی حرکت کرده و معتقدیم در غیاب تولیدکنندگان محتوای داخلی عرصه برای دیگران باز میشود؛ از این رو با جدیت دنبال حمایت از تولیدکنندگان داخلی هستیم و دولت حامی تولیدکنندگان و ارائهدهندگان محتوای فاخر داخلی است.
سالمسازی فضای مجازی به نوعی با مشارکت همه آحاد جامعه امکانپذیر است، همانطور که وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز تاکید میکند: فضای مجازی نیز مانند فضای واقعی است و مردم باید مراقب باشند، زیرا این فضا هم به نوعی مراقبت نیاز دارد، بنابراین از مردم میخواهیم خودشان هم مراعات کنند. همچنین ما مسوول شبکه هستیم و با همکاری نزدیک با دستگاههایی که مسوولیت محتوا را دارند، باید فضای مجازی را سالم کنیم.
طبق تعاریف موجود و نمونههای تطبیقی سایر کشورها، یکی از مواردی که قرار است در فیلترینگ هوشمند مورد توجه قرار گیرد، این است که در برخورد با یک صفحه به جای فیلتر کردن تمام آدرس بخشی از آن مسدود شود. در نتیجه چنین روندی در یک سایت هم چون فیسبوک، تنها برخی صفحات مسدود شده و دسترسی به سایر صفحات آزاد خواهد بود. از سوی دیگر در فیلترینگ هوشمند قرار است میان دسترسیهای افراد، تمایزاتی ایجاد شود و سطحی از دسترسی بیشتر یا دسترسی کمتر، برای افراد متناسب با سن، شغل و تخصصشان در نظر گرفته شود. برای مثال سطح دسترسی به اینترنت برای یک پژوهشگر در مقایسه با یک دانشآموز متفاوت خواهد بود که البته با توجه به اینکه اجرای این عملکرد، به تشخیص هویت افراد نیاز دارد، ابعاد اجرایی این بخش از پیشنهاد، همچنان در مرکز ملی فضای مجازی در دست بررسی است.
از دیگر الزامات فیلترینگ هوشمند، امکان درک و پردازش تصویر است که در نتیجه آن میتوان امیدوار بود که تنها برخی تصاویر مغایر با اخلاق سایتها فیلتر شوند، بیآنکه قرار باشد تمام آدرس آن سایت مسدود شود. نرمافزار فیلترینگ همچنین باید قادر باشد که بر اساس محتوا مسدودسازی را انجام دهد. برای مثال باید بتواند میان یک مطلب پزشکی که در آن از برخی کلمات خاص استفاده شده است و مطالب دیگری که از همان کلمات استفاده میکنند، تمایز قائل شود.
پیچیدگیهای فیلترینگ شبکههای تلفن همراه
در خصوص استفاده از فیلترینگ هوشمند برای شبکههای اجتماعی موبایل، کار تا حدی پیچیده میشود؛ چرا که امکانات خاصی لازم است تا دولتها بتوانند در میان محتواهای منتشر شده در این شبکهها، محتواهای غیراخلاقی و مجرمانه را شناسایی کنند. به گفته کارشناسان در حال حاضر توان فنی برای این کار نه تنها در کشور ما بلکه در بسیاری از کشورهای دیگر وجود ندارد.
در حال حاضر فیلترینگ هوشمند در کشورهای پیشرفته رایج بوده و به سه حالت انجام میشود. در حالت اول شرکتهای اینترنتی به کاربران خود این امکان را میدهند که قابلیت دسترسی به برخی سایتها و شبکهها برای آنها محدود شود. حالت دوم که تا حدی نیمههوشمند است، از سوی شرکتها و نهادهای یک کشور اعمال میشود و حالت سوم آن فیلترینگ هوشمندی است که در اختیار دولتهاست و آنها میتوانند دسترسی به سایتها و شبکههایی را که برای امنیت داخلی یک کشور مشکلساز است را محدود کنند.
هماکنون کنترلهای معنایی در فیلترینگهای هوشمند بسیاری از کشورها انجام میشود. برای مثال در آمریکا از فیلترینگ معنایی هوشمند برای جلوگیری از ارسال اطلاعات نظامی استفاده میشود و حتی قدرت ترجمه به زبانهای دیگر نیز برای آن وجود دارد. یعنی اگر شخصی بخواهد اطلاعات نظامی را به زبانهای دیگر به خارج از کشور ارسال کند، با فیلترینگ معنایی هوشمند مواجه میشود.
بنا بر گفته وزیر ارتباطات قرار است نرمافزار فیلترینگ هوشمند 100درصد بومی باشد و طراحی آن در داخل انجام گیرد. یکی از دلایلی نیز که تاکنون این طرح اجرایی نشده است، دشواری طراحی بومی آن بوده است. دکتر واعظی چندی پیش اعلام کرد که همزمان با سه گروه از دانشگاههای مختلف برای ایجاد فیلترینگ هوشمند و طراحی این سامانه، قرارداد بسته شده و هریک که زودتر به نتیجه برسند، مورد استفاده قرار خواهند گرفت. همچنین به گفته ایشان قرار است تا حدود 6ماه دیگر خروجی این طرح مشخص شود.
