سند ملی سالمندی، منتظر اقدام وزارت بهداشت
برای نخستینبار ردیف بودجهای 3میلیارد تومانی به سالمندان اختصاص داده شد
گروه اقتصاد اجتماعی|علی دانشیان|
اگر صبحها و در آغاز روز کاری، سوار اتوبوسهای شهری شده باشید، بدون شک متوجه حضور پررنگ سالمندانی بر صندلیهای اتوبوس شدهاید. البته حضور پرتعداد سالمندان منحصر به اتوبوس نیست، خیابانها، مغازهها، ادارات، محیط کار و در کل محیط شهری این روزها افزایش تعداد سالمندان حاضر را تجربه میکند. بیش از یک قرن از زمانی که در سال 1285 هجری شمسی امید به زندگی در ایران کمتر از 30سال بود میگذرد اما اکنون، پس از بیش از یک قرن، امید به زندگی در هنگام تولد، در میان زنان ایرانی به 74سال رسیده است و در میان مردان به 72سال. این در کنار کاهش نرخ جهانی بیماریهای عفونی، متناسب با بهبود کیفیت زندگی و وضعیت بهداشت، یعنی حرکت جامعه ایرانی به سمت سالمندی توام با افزایش عمر. اما آیا کشور برای افزایش تعداد سالمندان آماده است؟ آیا جامعه میتواند رفاه جمعیت مسن خود را تامین کند؟ رییس سازمان بهزیستی کشور به این سوالات پاسخ میدهد.
24 تیرماه 1359، تقریبا یک سال پیش از شهادت «محمدعلی فیاضبخش» در هفتم تیرماه 1360 و در انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی، سرانجام بررسیها و مطالعههای او در دولت محمدعلی رجایی، منجر به ادغام ۱۶ سازمان، نهاد، موسسه و انجمن برای تشکیل سازمان بهزیستی کشور شد. سازمانی که تشکیل شد برای ارائه خدمات حمایتی غیربیمهای، حفظ ارزشها و کرامت والای انسانی، گسترش خدمات توانبخشی، حمایتی، بازپروری و کمک به تامین حداقل نیازهای اساسی گروههای کم درآمد. به همین سبب هم باید برای رسیدن به سازمانی که در نهایت و در تیرماه 1383 از وزارت بهداشت جدا و به وزارت رفاه ملحق شد، خیابانی را تا نیمه رفت که به پاس خدمات بنیانگذارش، «فیاض بخش» نامگذاری شده است. برای رسیدن به طبقه دهم ساختمانی که نشست خبری 26مین هفته سالمند در آن برگزار میشود.
از هر 100 سالمند، 13 نفر تنها است
انوشیروان محسنی بندپی، رییس سازمان بهزیستی کشور، دیروز، یکشنبه 4مهرماه 1395، در نشستی خبری به مناسبت هفته ملی سالمند در این سازمان گفت: «در سال 1335، تنها سه درصد از جمعیت کشور سالمند بود که این رقم در سال 1390 به 2/8درصد رسید و پیش بینی میشود که جمعیت سالمندی کشور تا سال 1404، به 10درصد و تا سال 1430 به 21 تا 25درصد جمعیت کل کشور برسد و به این ترتیب، جمعیت سالمندان بالای 60سال با جمعیت افراد کمتر از 15سال برابر شود.»معاون وزیر کار، تعاون و رفاه اجتماعی تذکر داد: «سالمندی یک پدیده جهانی است. سن بالای 60سال یک تهدید نیست، بلکه نشاندهنده ارتقای شاخصهای رفاهی و اجتماعی و بهداشتی در کشور است. هماکنون نیز در کشور شرایطی فراهم شده که توجهها و حساسیتها متوجه این مساله به عنوان یک «جنبش سالمندی» است.
ما این را «سونامی» قلمداد نمیکنیم. اگر ما برای سالمندانمان برنامه علمی داشته باشیم میتوانیم از افزایش جمعیت سالمندی کشور به عنوان یک فرصت استفاده کنیم.» بندپی ادامه داد: «سالمندان امروز با سالمندان گذشته فرق دارند و از آموزش، توانمندی، استعداد و تجارب ارزندهیی برخوردار هستند که باید از این فرصت استفاده کرد. این سالمندان در برههیی از زمان عهدهدار مسوولیتی در جامعه بودهاند و اکنون در سالمندی نیازهایی دارند که باید در جامعه مورد توجه قرار گیرد و برنامهریزیهایی در این خصوص انجام پذیرد.»
او با یادآوری این نکته که یکپنجم طول زندگی افراد در مقطع سالمندی سپری میشود، گفت: «کشوری میتواند به شاخصهای توسعه پایدار دست یابد که به لحاظ اجتماعی و سیاسی بتواند از این فرصت بهرهبرداری مثبت کند. فراهم آوردن امکان اشتغال سالمندان در بنگاه و موسسات خیریه یکی از این فرصتها است.»
رییس سازمان بهزیستی کشور گفت: «این سازمان به عنوان متولی اصلی سالمندان برنامههای اجتماعی و رفاهی مختلفی برای آنان درنظر گرفته است؛ به عنوان مثال دو طرح حمایتی از سالمندان در استان سیستان و بلوچستان و استان ایلام در دست اجرا است؛ در استان مازندران نیز ایاب و ذهاب رایگان سالمندان در دستور کار است که فعلا در یک استان به صورت آزمایشی اجرا شده است.» و اضافه کرد: «همچنین بنیاد فرزانگان برای سالمندان در 12 استان کشور راهاندازی شده تا سالمندان دلگرم باشند که ارگانی در حاکمیت پیگیر مشکلات و مسائل سالمندان
است.
همین طور تفاهمنامههایی نیز با موسسات آموزشی برای برگزاری دورههای طب سالمندی و مراقبت سالمندی امضا شده است.»رییس بیمه سلامت گفت: «برای نخستینبار در سال 1395 یک ردیف اعتباری خاص برای سالمندی ایجاد شده است. جلسه شورای عالی سالمندان نیز سه شنبه این هفته برگزار میشود؛ همچنین نسبت به پیادهسازی شاخصهای سالمندی طی امسال برای نخستینبار در حال اقدام هستیم.» بند پی ادامه داد: «وزیر کار، تعاون و رفاه اجتماعی در رابطه با بازنشستگان اقداماتی انجام داده است که طبق آن تمام بازنشستگان کشوری و تامین اجتماعی مشمول طرح همگانی بیمه تکمیلی شدهاند. البته برخی از بازنشستگان دارای دفترچه بیمه تکمیلی نیستند، اما تمام آنها مشمول طرح بیمه سلامت و دارای دفترچه بیمه پایه هستند.»وی در ادامه به مساله تنهایی سالمندان اشاره کرد و گفت: «از هر 100 سالمند، 13 نفر تنهاست. تنهایی سالمندان پیامدهایی مانند اضطراب، نگرانی و دلمشغولی به همراه دارد و آرامش روحی آنان را تحت تاثیر قرار میدهد؛ همچنین سالمندان با افزایش سن مستعد ابتلا به انواع بیماریها به ویژه بیماریهای اسکلتی، گوارشی و روحی و روانی میشوند. اما خوشبختانه فرهنگ کلی جامعه
دارای احترام برای سالمندان است؛ در مراکز روزانه سالمندان، ظرفیت تکمیل شده است اما مراکز شبانهروزی دارای ظرفیت خالی هستند و این نشاندهنده تکریم سالمندان در خانواده است.»
نگرانی از افزایش زنان سالمند
در ادامه این نشست خبری، فرید براتی سده، رییس اداره سالمندان سازمان بهزیستی در تکمیل گفتههای رییس سازمان بهزیستی، مبنی بر اختصاص ردیف اعتباری خاص به سالمند گفت: «پیش از این ما تنها اعتباری برای امور توانبخشی داشتیم، اما امسال یک ردیف اعتباری در این سازمان و در وزارت رفاه برای سالمندان اختصاص یافته است. رقم ردیف اعتباری سالمندان، سه میلیارد و 350میلیون تومان است که تا امروز با وجود اعلام رقم 2میلیارد تومان، یکمیلیارد و 700میلیون تومان آن محقق شده است و امیدواریم این ارقام در سال آینده بیشتر شود.»
رییس اداره سالمندان سازمان بهزیستی با اشاره به نام نخستین روز هفته سالمند به «سالمند، رفاه اجتماعی و محیط توانمندساز»، گفت: «هماکنون برای مهیاسازی محیط مناسب برای سالمندان در شهر تبریز و استان اصفهان در شهر اصفهان در حال اقدام هستیم.» وی در توضیح دلیل انتخاب این دو شهر، گردشگرپذیری آنها از کشورهای خارجی دانست و اینکه بیشتر گردشگران خارجی که به ایران سفر میکنند، سالمند هستند. وی ادامه داد: «اجرای آزمایشی طرح حمایتی بهزیستی نیز در دو استان کم برخوردار ایلام و سیستان و بلوچستان، با هدف تامین حداقل بخشی از هزینههای درمانی سالمندان، در دست اقدام است و این طرح در آینده به استانهای دیگر کشور هم گسترش خواهد یافت.»
براتی سده اضافه کرد: «طرحی برای تغییر نگرش خیران به مساله سالمندی در دست اجرا است تا خیران فقط به فکر راهاندازی مراکز شبانهروزی سالمندان نباشند و به مسائلی مانند توانبخشی نیز توجه کنند.»
رییس اداره سالمندان سازمان بهزیستی کشور همچنین گفت: «نگرانی بعدی ما این است که طبق آمارهای موجود، افزایش زنان سالمندِ تنها در استانهای کمتر برخوردار بیشتر از سایر استانها است؛ مثلا در پیرترین استان ایران، گیلان، با بیش از 11درصد جمعیت سالمند، نسبت زنان سالمند به مردان، دو به یک است اما تعداد زنان سالمندِ تنها در استان ایلام با جمعیت هشت درصدی سالمند، چهار برابر مردان سالمند تنها است.». وی ادامه داد: «طبق طرحی با همکاری دانشگاه علمی کاربردی تامین اجتماعی و نهادهای غیر دولتی مانند سازمان نظام پرستاری و مددکاری اجتماعی، میخواهیم دورههای مراقبت از سالمندانِ تنها را برای تربیت نیروهایی برای رسیدگی به سالمندان در منازل برگزار کنیم و به این ترتیب، اگر خانوادهیی قصد داشته باشد، از سالمند مراقبت کند، به این خانواده یارانه کمک هزینه داده میشود و هزینهیی که قرار است به مراکز شبانه روزی سالمندان برای مراقبت از سالمندان پرداخت شود مستقیما به خود سالمندان پرداخت خواهد شد.»البته براتی تصریح کرد: «خانوادهها برای برخورداری از این خدمت باید بخشی از هزینههای مالی آن را پرداخت کنند.»
مشکلات پزشکی فقط 30 درصد
انوشیروان محسنی بند پی، که به سبب همزمانی جلسهیی کاری، به ناچار در میانه جلسه پاسخگوی سوالات خبرنگاران حاضر در جلسه شد و سپس جلسه را ترک کرد، در بخش دوم صحبتهای خود گفت: «ما برای سالمندان یک سند تهیه کردهایم که در آن جنبههای حمایتی و اجتماعی سالمندان را در نظر گرفتهایم و وزارت بهداشت نیز سند دیگری تهیه کرده که در آن به جنبههای پزشکی سالمندان پرداخته است.». او ادامه داد: «پیشنهاد ما این بود که این دو سند با هم ادغام شود تا اثربخشی بیشتری داشته باشد. این آمادگی ادغام همچنان در سازمان بهزیستی وجود دارد اما وزارت بهداشت متاسفانه به آن نپرداخته است.»
در سند تدوینی سازمان بهزیستی به مواردی چون تکریم و منزلت سالمندان، محیط دوستدار سالمند، نیازمندیهای سلامت سالمندان و استفاده از ظرفیتهای اجتماعی و تجربیات گران بهای سالمندان درمسائل مختلف اشاره شده است و به اعتقاد رییس این سازمان، «این سند جامع و کامل بوده و همه موارد مربوط به سالمندان را پوشش میدهد.»
