مهمل
انتشار گزارشي جنجالي در «نيويوركتايمز» پيرامون ادعاي استفاده نظامي از سدهاي ايران، موجي از پرسشها را برانگيخته است. معتقدم اين ادعا از منظر مهندسي و منطق نظامي غيرمنطقي و غيرقابل قبول است، ضمن اينكه هرگونه آسيب به زيرساختهاي حياتي و مخازن آب كشور از منظر اكولوژيكي جنايت جنگي و فاجعهآفرين براي ايران، منطقه و جهان خواهد بود.
سدهاي ايران پروپاگاندا يا فاجعه زيستمحيطي؟
انتشار گزارشي جنجالي در «نيويوركتايمز» پيرامون ادعاي استفاده نظامي از سدهاي ايران، موجي از پرسشها را برانگيخته است. معتقدم اين ادعا از منظر مهندسي و منطق نظامي غيرمنطقي و غيرقابل قبول است، ضمن اينكه هرگونه آسيب به زيرساختهاي حياتي و مخازن آب كشور از منظر اكولوژيكي جنايت جنگي و فاجعهآفرين براي ايران، منطقه و جهان خواهد بود.
مباحثي كه در خصوص سدهاي ايران مطرح شده و بازخوردهاي زيادي هم داشته، اين پرسش بنيادين را پيش كشيده است كه آيا اساسا سازههاي سدي امكان دارد ميزبان اهداف و تسليحات نظامي باشند؟ به نظر ميرسد گزارشي كه نيويوركتايمز در اين زمينه منتشر كرده، بيش از آنكه بخواهد پرسشهاي جدي ايجاد كند، مخاطب بيغرض را نسبت به اعتبار گزارشهاي اين نشريه معتبر دچار ترديد ميسازد. واقعيت اين است كه اغلب موضوعات مطرح شده در اين گزارش، در خوشبينانهترين حالت، «مهمل» بوده و فاقد هرگونه پايه علمي و منطقي است. اصولا مگر شهرهاي موشكي چقدر نياز به آب دارند كه به خاطر آن يك سد عظيم ساخته شود؟ بسيار محتمل به نظر ميرسد كه طراحان اينگونه ادعاها به دنبال فراهم كردن بهانههايي هستند تا اگر روزي ساختارهاي زيربنايي كشور هدف قرار گرفت، مدعي شوند اين زيرساختهاي غيرنظامي داراي كاربري نظامي بودهاند وگرنه در هيچ جاي دنيا مرسوم نيست كه تاسيسات نظامي حساس را در كنار سازههاي آبي و حياتي مستقر كنند، چراكه خود اين سازهها در صورت بروز حمله ميتوانند بحرانهاي بيسابقهاي خلق كنند.
حتي در دوران جنگ تحميلي ايران و عراق نيز شاهد چنين جنايات و اقداماتي نبوديم و كشورهاي متخاصم نيز معمولا اصول مهار و صانت از زيرساختهاي حياتي بقا را رعايت ميكردند.
در بخش ديگري از گزارش ادعا شده كه دليل ساخت اين حجم از سد در ايران نامعلوم است. پاسخ به اين ادعا با تكيه بر آمار بسيار ساده است: كل سدهايي كه ايران تاكنون ساخته، روي هم رفته گنجايشي در حدود ۵۸ ميليارد مترمكعب مخزن دارند؛ رقمي كه حتي به اندازه حجم مخازن سدهاي يك كشور همسايه چون تركيه نيست. با همين استدلال ساده بايد نتيجه گرفت كه تركيه نيز اكنون پر از انبارهاي مهمات در زير سقف سدهايش است، چرا كه اين كشور بيش از ۲۴۰ ميليارد مترمكعب مخزن آبي ايجاد كرده است! بنابراين هر ناظر مستقل و بيطرفي كه به اين گزارش نگاه كند، از افول اعتبار نشريهاي چون نيويوركتايمز متاسف ميشود. اين رويداد زنگ خطري جدي براي جامعه رسانهاي مستقل در سراسر جهان است تا مراقب اعتبار خود باشند و تحت تاثير پروپاگانداي قدرتهاي سياسي قرار نگيرند. مسوولان اين نشريه نيز اگر بابت انتشار چنين شبهعلم زرد و خطرناكي عذرخواهي نكنند، هرگز نبايد خود را ببخشند؛ بهويژه كه انتشار چنين مقالاتي ميتواند بهانهتراشي براي حمله به زيرساختهاي حياتي يك ملت باشد. درشتنمايي اين ادعاها زماني ابعاد هولناكتري به خود ميگيرد كه اثرات احتمالي هرگونه صدمه به اين سازهها را از منظر اكولوژيكي بررسي كنيم.
در بحث «اثر پروانهاي» گفته ميشود بال زدن پروانهاي در يك نقطه ميتواند تحولات جوي و محيطزيستي بزرگي در نقطهاي ديگر به بار آورد. اگر خداي نكرده خدشهاي به سدهاي ايران وارد شود، تبعات زيستمحيطي آن ابتدا براي ايران و سپس براي كل منطقه و حتي جهان فاجعهبار خواهد بود.
انفجار يا تخريب اين سدها باعث ميشود مناطق بسيار وسيعي در پاييندست دچار سيلابهاي مصنوعي ويرانگر شوند. دهها هزار خانه، آبادي و جاده زير آب رفته و خسارتهاي سنگين و جبرانناپذيري به جوامع محلي و ساكنان پاياب سدها وارد خواهد شد. حجم عظيم رسوب جابهجا شده و تخريب همهجانبه اكوسيستم، بحراني را خلق ميكند كه جبران آن سالها زمان ميبرد.
بايد به خاطر داشت كه شكسته شدن سدها همواره در زمره بدترين فجايع بشري در تاريخ تلقي ميشود. اين پديده، ذخاير آب شيرين كشور را به شدت به مخاطره مياندازد؛ در حالي كه آب شيرين، مهمترين و حياتيترين عامل استراتژيك براي بقا، شرب و امنيت زيستي مردمان يك سرزمين است. بر همين اساس است كه نابودي عمدي منابع آب و سدها در حقوق بينرسانهاي و بشردوستانه، در شمار «جنايتهاي جنگي» ردهبندي ميشود و عاملان و مروجان آن بايد در دادگاههاي وجدان عمومي و حقوقي پاسخگو باشند.