افزايش 465 درصدي هزينه‌هاي درمان آنفلوآنزا طي 5 سال
با ورود به فصل سرد سال، موج ابتلا به بيماري‌هاي تنفسي بار ديگر نظام سلامت و خانوارها را با چالش مواجه كرده است.
آلودگي هوا افراد را در برابر آنفلوآنزا آسيب پذيرتر مي‌كند
گلي ماندگار|
با ورود به فصل سرد سال، موج ابتلا به بيماري‌هاي تنفسي بار ديگر نظام سلامت و خانوارها را با چالش مواجه كرده است. افزايش موارد ابتلا به آنفلوآنزا و عبور شاخص‌هاي بيماري از مرز هشدار، در شرايطي اتفاق مي‌افتد كه بخش قابل توجهي از مبتلايان را كودكان تشكيل مي‌دهند؛ گروهي كه به دليل حضور در مدارس و مهدكودك‌ها، تماس نزديك با يكديگر و آسيب‌پذيري بيشتر در برابر برخي عوارض بيماري، در معرض ابتلاي گسترده قرار دارند. گزارش‌هاي منتشرشده از وضعيت بيماري در آبان ۱۴۰۵ حاكي از آن است كه سهم كودكان از موارد ابتلا به آنفلوآنزا به حدود نيمي از مبتلايان رسيده است. اين موضوع علاوه بر نگراني‌هاي بهداشتي، هزينه‌هاي جديدي را به سبد مخارج خانوارها تحميل مي‌كند؛ به‌ويژه خانواده‌هايي كه چند فرزند دارند يا همزمان با ابتلاي اعضاي خانواده، ناچار به مراجعه به پزشك و تهيه دارو هستند. مساله فقط افزايش تعداد بيماران نيست. هزينه مراجعه به پزشك، خريد داروهاي تب‌بر، مسكن، كپسول‌هاي سرماخوردگي و در موارد خاص داروهاي ضدويروس، مجموع مخارج درمان را افزايش داده است. در چنين شرايطي، حتي يك دوره بيماري نسبتاً ساده نيز مي‌تواند براي خانوارهايي كه با كاهش قدرت خريد مواجه‌اند، به هزينه‌اي قابل توجه تبديل شود.
هزينه ويزيت؛ نخستين فشار بر بيمار
يكي از نخستين هزينه‌هايي كه بيمار هنگام ابتلا به آنفلوآنزا با آن مواجه مي‌شود، مراجعه به پزشك است. مقايسه تعرفه ويزيت پزشكان در بخش خصوصي نشان مي‌دهد هزينه دريافت خدمات پزشكي طي سال‌هاي گذشته افزايش قابل توجهي داشته است. تعرفه ويزيت پزشك عمومي در سال ۱۴۰۱ حدود ۲۳ هزار و ۳۰۰ تومان بود. اين رقم در سال ۱۴۰۲ به ۹۰ هزار تومان و در سال ۱۴۰۳ به ۱۲۶ هزار تومان رسيد. در سال ۱۴۰۴ نيز تعرفه ويزيت پزشك عمومي ۲۳۰ هزار و ۱۰۰ تومان اعلام شد. در سال ۱۴۰۵، با افزايش مجدد تعرفه‌ها، هزينه ويزيت پزشك عمومي در بخش خصوصي به حدود ۳۵۸ هزار تومان رسيده است. اين افزايش به معناي آن است كه حتي پيش از تهيه دارو، بيمار بايد مبلغ قابل توجهي براي دريافت خدمات پزشكي پرداخت كند. البته همه بيماران به پزشك متخصص يا فوق‌تخصص مراجعه نمي‌كنند، اما در مواردي كه بيماري با عوارض جدي‌تر همراه باشد يا بيمار در گروه‌هاي پرخطر قرار بگيرد، هزينه مراجعه به پزشك متخصص نيز به مخارج درمان اضافه خواهد شد.
داروهاي پرمصرف؛ از استامينوفن تا داروهاي ضدويروس
بخش ديگري از هزينه درمان آنفلوآنزا به تهيه دارو اختصاص دارد. استامينوفن، ايبوپروفن و در برخي موارد ناپروكسن از داروهايي هستند كه براي كنترل تب و درد مورد استفاده قرار مي‌گيرند. كپسول‌هاي سرماخوردگي بزرگسالان نيز براي كاهش برخي علائم بيماري مصرف مي‌شوند. در كودكان، شربت يا قطره استامينوفن از داروهاي رايج براي كنترل تب است. با اين حال، مصرف دارو در كودكان بايد متناسب با سن و وزن و با رعايت دستورالعمل پزشكي انجام شود. در موارد خاص نيز ممكن است پزشك اوسلتاميوير را براي بيمار تجويز كند. اين دارو برخلاف داروهاي معمول تب‌بر، يك داروي ضدويروس است و براي تمام مبتلايان به آنفلوآنزا ضرورت ندارد. تجويز آن به شرايط بيمار، زمان شروع علائم و تشخيص پزشك بستگي دارد. نكته مهم آن است كه افزايش قيمت داروها را نمي‌توان صرفاً با افزايش تعداد اقلام مصرفي توضيح داد. تغيير قيمت مواد اوليه، هزينه توليد، بسته‌بندي، واردات و توزيع نيز در افزايش قيمت تمام‌شده دارو نقش دارند.
هزينه درمان بزرگسالان؛ از ۳۵۴ هزار تا ۲ ميليون تومان
برآورد هزينه يك دوره درمان معمول آنفلوآنزا نشان مي‌دهد مجموع هزينه ويزيت پزشك عمومي و تهيه داروهاي علامتي در سال‌هاي گذشته افزايش قابل توجهي داشته است. براي محاسبه اين هزينه، يك سبد درماني شامل ويزيت پزشك عمومي، داروي تب‌بر و مسكن، كپسول سرماخوردگي و داروهاي كمكي متناسب با علائم در نظر گرفته شده است. بر اساس اين برآورد، هزينه يك دوره درمان بزرگسالان از سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۵ حدود ۴۶۵ درصد افزايش يافته است. به بيان ديگر، هزينه‌اي كه يك خانوار براي درمان يك بيمار بزرگسال در سال ۱۴۰۰ پرداخت مي‌كرد، در سال ۱۴۰۵ به حدود پنج‌ونيم برابر رسيده است. اين ارقام شامل هزينه آزمايش‌هاي تشخيصي، تصويربرداري، بستري يا درمان عوارض بيماري نيست و صرفاً هزينه يك دوره درمان معمول را نشان مي‌دهد.
درمان كودكان؛ هزينه‌اي جداگانه براي خانواده‌ها
در سوي ديگر، خانواده‌هايي قرار دارند كه فرزندانشان به آنفلوآنزا مبتلا مي‌شوند. هزينه درمان كودكان به دليل تفاوت در نوع دارو، شكل مصرف و نياز به مراجعه پزشكي، با بزرگسالان متفاوت است. در اين گروه، شربت يا قطره استامينوفن، داروهاي كمكي متناسب با علائم و ويزيت پزشك عمومي در محاسبات لحاظ شده است. برآوردها نشان مي‌دهد هزينه درمان يك دوره بيماري در كودكان در سال ۱۴۰۵ به حدود يك ميليون و ۲۰۰ هزار تا يك ميليون و ۵۰۰ هزار تومان مي‌رسد. اين برآورد نشان مي‌دهد هزينه درمان كودكان نيز در فاصله سال‌هاي ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۵ حدود ۴۶۵ درصد افزايش يافته است. البته اين محاسبه بر اساس نسبت فرضي هزينه درمان كودكان به بزرگسالان انجام شده و آمار رسمي ميانگين هزينه درمان كودكان نيست.
بررسي دلايل افزايش ابتلا به آنفلوآنزا در كشور
افزايش تعداد مبتلايان به آنفلوآنزا در هفته‌هاي اخير، بار ديگر موضوع پيشگيري از بيماري‌هاي تنفسي را به يكي از دغدغه‌هاي جدي خانواده‌ها تبديل كرده است. همزماني گردش ويروس‌هاي تنفسي با سرد شدن هوا، افزايش حضور افراد در فضاهاي بسته، كاهش تهويه و آلودگي هوا، شرايطي ايجاد مي‌كند كه مي‌تواند زمينه انتقال و تشديد عوارض بيماري را فراهم كند. در اين ميان، كودكان، سالمندان، زنان باردار و افرادي كه بيماري‌هاي زمينه‌اي دارند، بيش از ديگران در معرض خطر قرار مي‌گيرند. دكتر هدي معتمدي، متخصص بيماري‌هاي عفوني در تحليل دلايل افزايش ابتلا به آنفلوآنزا به تعادل مي‌گويد: افزايش تعداد مبتلايان را نمي‌توان صرفاً به يك عامل نسبت داد. آنچه در فصل سرد اتفاق مي‌افتد، مجموعه‌اي از عوامل محيطي، رفتاري و زيستي است كه در كنار يكديگر فرصت بيشتري براي انتقال ويروس فراهم مي‌كنند. او مي‌افزايد: يكي از مهم‌ترين دلايل افزايش موارد ابتلا، تغيير الگوي رفت‌وآمد و تجمع افراد در محيط‌هاي بسته است. با سرد شدن هوا، بسياري از فعاليت‌هاي روزمره به فضاهاي سرپوشيده منتقل مي‌شود و افراد مدت بيشتري در كلاس‌هاي درس، محيط‌هاي كاري، وسايل حمل‌ونقل عمومي و مراكز خريد حضور دارند. اگر تهويه اين محيط‌ها مناسب نباشد، ذرات تنفسي حاوي ويروس مي‌توانند در فضاي مشترك باقي بمانند و احتمال انتقال بيماري افزايش پيدا كند. اين متخصص بيماري‌هاي عفوني توضيح مي‌دهد: آنفلوآنزا بيماري‌اي ويروسي است كه عمدتاً از طريق ذرات تنفسي منتقل مي‌شود. هنگام سرفه، عطسه، صحبت كردن و حتي تنفس، ذراتي وارد محيط مي‌شوند كه در صورت حضور فرد سالم در فاصله نزديك يا در فضاي بسته و كم‌تهويه، مي‌توانند او را در معرض آلودگي قرار دهند. به همين دليل، باز گذاشتن پنجره‌ها در صورت امكان، بهبود جريان هوا و پرهيز از حضور طولاني‌مدت در محيط‌هاي شلوغ اهميت زيادي دارد.
شرايط محيطي مي‌تواند بر عملكرد طبيعي دستگاه تنفسي تأثير بگذارد
هدي معتمدي با اشاره به نقش تغييرات ايمني بدن در فصل سرد مي‌افزايد: در ماه‌هاي سرد سال، شرايط محيطي مي‌تواند بر عملكرد طبيعي دستگاه تنفسي تأثير بگذارد. خشكي هوا و تحريك مخاط بيني و گلو ممكن است توان دفاعي اين بخش‌ها را در برابر عوامل بيماري‌زا كاهش دهد. از سوي ديگر، گردش همزمان چند ويروس تنفسي باعث مي‌شود افراد در معرض ابتلا به بيش از يك عفونت قرار بگيرند.
آلودگي هوا و افزايش آسيب‌پذيري در برابر آنفلوآنزا
اين پزشك متخصص تاكيد مي‌كند: يكي از موضوعات مهم در بررسي افزايش بيماري‌هاي تنفسي، همزماني شيوع آنفلوآنزا با روزهاي آلوده سال است. اين پزشك درباره ارتباط آلودگي هوا و ابتلا به آنفلوآنزا توضيح مي‌دهد: آلودگي هوا به‌خودي‌خود عامل ايجاد آنفلوآنزا نيست، زيرا اين بيماري در اثر ورود ويروس آنفلوآنزا به بدن ايجاد مي‌شود؛ با اين حال نمي‌توان تأثير آلاينده‌ها بر سلامت دستگاه تنفسي را ناديده گرفت. او مي‌افزايد: قرار گرفتن طولاني‌مدت در معرض ذرات معلق و آلاينده‌هايي مانند ازن و دي‌اكسيد نيتروژن مي‌تواند موجب التهاب و تحريك مجاري تنفسي شود. در چنين شرايطي، عملكرد طبيعي پوشش مخاطي دستگاه تنفس كه يكي از نخستين سدهاي دفاعي بدن در برابر عوامل بيماري‌زاست، ممكن است دچار اختلال شود. همچنين آلودگي هوا مي‌تواند بيماري‌هاي زمينه‌اي مانند آسم و بيماري‌هاي مزمن ريوي را تشديد كند و در صورت ابتلا به آنفلوآنزا، احتمال بروز علائم شديدتر و عوارض تنفسي را افزايش دهد.
معتمدي تأكيد مي‌كند: بايد ميان افزايش احتمال ابتلا و افزايش شدت بيماري تفاوت قائل شد. شواهد علمي از ارتباط آلودگي هوا با مشكلات تنفسي و افزايش آسيب‌پذيري در برابر برخي عفونت‌هاي تنفسي حمايت مي‌كنند، اما نمي‌توان گفت هر زمان شاخص آلودگي هوا بالا مي‌رود، الزاماً تعداد مبتلايان به آنفلوآنزا نيز افزايش پيدا مي‌كند. اين پزشك همچنين واكسيناسيون سالانه را يكي از مهم‌ترين راهكارهاي كاهش خطر ابتلا به موارد شديد آنفلوآنزا مي‌داند و مي‌گويد: واكسن ممكن است به‌طور كامل مانع ابتلا نشود، اما مي‌تواند احتمال بستري شدن و بروز عوارض خطرناك را كاهش دهد. افراد بالاي ۶۵ سال، كودكان خردسال، زنان باردار، بيماران قلبي و ريوي، مبتلايان به ديابت و افرادي كه سيستم ايمني ضعيفي دارند، بايد درباره تزريق واكسن با پزشك مشورت كنند.
