زلزله‌هاي پياپي در شرق تهران
ثبت سه زمين‌لرزه در كمتر از ۲۴ ساعت در مناطق شرقي تهران، بار ديگر نگراني‌ها درباره وضعيت لرزه‌اي پايتخت و احتمال وقوع زمين‌لرزه‌اي بزرگ‌تر را افزايش داده است.
ثبت سه زمين‌لرزه در كمتر از ۲۴ ساعت در مناطق شرقي تهران، بار ديگر نگراني‌ها درباره وضعيت لرزه‌اي پايتخت و احتمال وقوع زمين‌لرزه‌اي بزرگ‌تر را افزايش داده است. اگرچه بزرگي اين لرزه‌ها بين ۲,۶ تا ۳ ريشتر بوده و در دسته زمين‌لرزه‌هاي خفيف قرار مي‌گيرند، اما وقوع آنها در محدوده‌اي با تراكم بالاي گسل‌هاي فعال، اهميت بررسي دقيق‌تر اين رخدادها را دوچندان كرده است.
در همين حال، انتشار برخي شايعات درباره ارتباط اين زمين‌لرزه‌ها با انفجار، واكنش كارشناسان را به دنبال داشته ؛ شايعاتي كه به گفته رييس بخش زلزله‌شناسي و خطرپذيري مركز تحقيقات راه، مسكن و شهرسازي، از اساس صحت ندارند.
علي بيت‌اللهي، رييس بخش زلزله‌شناسي و خطرپذيري مركز تحقيقات راه، مسكن و شهرسازي، در گفت‌وگو با مهر، درباره احتمال وقوع زمين‌لرزه‌هاي بزرگ‌تر در تهران پس از ثبت سه لرزه در كمتر از ۲۴ ساعت اظهار كرد: از عصر روز شنبه، ساعت 43: 17، سه زمين‌لرزه كوچك در شرق تهران و در امتداد شمال به جنوب اين منطقه رخ داده است. اين زمين‌لرزه‌ها در ساعت‌هاي 28: 7 و ۱۴: ۰۲ يكشنبه نيز ادامه داشته‌اند.
سه زمين‌لرزه اخير روي يك گسل واحد رخ نداده‌اند
يكي از نكات مهم در بررسي زمين‌لرزه‌هاي اخير تهران، پراكندگي كانون آنها در امتداد شرقي پايتخت است. برخلاف برخي برداشت‌ها، اين سه رخداد لرزه‌اي به يك گسل مشخص مربوط نيستند و در محدوده‌هاي متفاوتي به وقوع پيوسته‌اند. بيت‌اللهي با استناد به گزارش مركز لرزه‌نگاري كشور گفت: اين سه زمين‌لرزه در امتداد شمال به جنوب، از محدوده لواسان تا مناطق جنوبي‌تر از جمله پارك سرخه‌حصار مكان‌يابي شده‌اند. نكته مهم اين است كه اين سه زمين‌لرزه روي يك گسل واحد قرار ندارند و به گسل‌هاي متفاوتي منتسب هستند. او در تشريح موقعيت اين رخدادها افزود: زمين‌لرزه‌اي كه در محدوده لواسان اتفاق افتاده، روي گسل شمال تهران قرار دارد؛ اما دو زمين‌لرزه ديگر در بخش‌هاي جنوبي‌تر شرق تهران، در شمال و جنوب گسل قصر فيروزه مكان‌يابي شده‌اند. به گفته رييس بخش زلزله‌شناسي و خطرپذيري مركز تحقيقات راه، مسكن و شهرسازي، در محدوده جنوب بومهن و پرديس نيز گسل نسبتا بزرگي وجود دارد كه دو زمين‌لرزه جنوبي‌تر با امتداد آن انطباق دارند و به نظر مي‌رسد فعاليت اين گسل موجب وقوع اين دو لرزه شده باشد. بيت‌اللهي تأكيد كرد: بنابراين، براساس گزارش مركز لرزه‌نگاري كشور، نمي‌توان هر سه زمين‌لرزه را به فعاليت يك گسل مشخص نسبت داد.
آيا زمين‌لرزه‌هاي كوچك
مقدمه زلزله بزرگ‌تر هستند؟
مهم‌ترين نگراني پس از ثبت لرزه‌هاي اخير، احتمال تبديل اين توالي به يك زمين‌لرزه بزرگ‌تر است. تجربه‌هاي لرزه‌اي در نقاط مختلف جهان نشان داده است كه در برخي موارد، پيش از وقوع زمين‌لرزه‌هاي بزرگ، لرزه‌هاي كوچك‌تري ثبت مي‌شوند؛ رخدادهايي كه ممكن است بخشي از يك توالي لرزه‌اي باشند.بيت‌اللهي با اشاره به همين موضوع تصريح كرد: تجربيات گذشته نشان داده است كه در برخي موارد، پيش از وقوع زمين‌لرزه‌هاي بزرگ، لرزه‌هاي كوچك‌تري رخ مي‌دهند و نوعي توالي لرزه‌اي شكل مي‌گيرد كه در نهايت ممكن است به وقوع يك زمين‌لرزه بزرگ منجر شود.با اين حال، اويادآور شد كه در اغلب موارد، زمين‌لرزه‌هايي با بزرگي كمتر از ۳ ريشتر، لرزه‌هايي خفيف محسوب مي‌شوند. سه زمين‌لرزه اخير تهران نيز به ترتيب بزرگاي ۲.۶، ۲,۸ و ۳ داشته‌اند و ممكن است بسياري از ساكنان، حتي در مناطق نزديك به كانون اين زمين‌لرزه‌ها، آنها را احساس نكرده باشند.نكته قابل توجه آن است كه كوچك بودن بزرگي زمين‌لرزه‌ها به‌تنهايي براي كنار گذاشتن احتمال رخدادهاي بعدي كافي نيست؛ همان‌طور كه افزايش تعداد لرزه‌ها نيز لزوما به معناي وقوع قريب‌الوقوع زلزله‌اي بزرگ نخواهد بود.
احتمال زلزله بزرگ‌تر كمتر مي‌شود اما منتفي نيست
بيت‌اللهي درباره احتمال وقوع زمين‌لرزه بزرگ‌تر پس از سه رخداد اخير تهران، بر ضرورت توجه به روند تغييرات بزرگي لرزه‌ها تأكيد كرد.
او در اين باره بيان كرد: با توجه به بزرگي زمين‌لرزه‌هاي ثبت‌شده، اگر خداي‌نكرده زمين‌لرزه بزرگ‌تري با بزرگاي كمي بيشتر از اين لرزه‌ها به سمت بالا رخ ندهد، مي‌توان گفت احتمال وقوع زمين‌لرزه بزرگ‌تر كمتر خواهد بود.
اين كارشناس ادامه داد: معمولا اگر تنش بسيار بزرگي در يك منطقه شروع به آزاد شدن كند، توالي زمين‌لرزه‌ها ادامه پيدا مي‌كند و در چنين شرايطي بايد حساسيت و هوشياري بيشتري داشت. البته در شرايط فعلي نيز بايد هوشياري كامل وجود داشته باشد؛ زيرا تجربه نشان داده است كه گاهي همين لرزه‌هاي كوچك مي‌توانند به وقوع يك سلسله زمين‌لرزه بزرگ‌تر منجر شوند.
با وجود اين بيت‌اللهي، تأكيد كرد: هيچ‌كس در هيچ نقطه‌اي از جهان نمي‌تواند با قطعيت پيش‌بيني كند كه در آينده چه اتفاقي رخ خواهد داد. بنابراين، رويكرد منطقي اين است كه ضمن حفظ هوشياري، از هرگونه پيش‌بيني قطعي درباره وقوع زمين‌لرزه خودداري كنيم.
شايعات انفجار صحت ندارد
همزمان با انتشار اخبار زمين‌لرزه‌هاي اخير، برخي گمانه‌زني‌ها درباره ارتباط اين رخدادها با موج انفجار نيز در فضاي مجازي مطرح شده است؛ موضوعي كه به دليل حساسيت شرايط، موجب افزايش نگراني بخشي از شهروندان شده است.بيت‌اللهي در پاسخ به اين شايعات گفت: در ركوردهاي ثبت‌شده از زمين‌لرزه‌هاي طبيعي، كه ايستگاه‌هاي لرزه‌نگاري جهاني نيز آنها را ثبت مي‌كنند، شكل موج زمين‌لرزه با شكل موج انفجار كاملا قابل تشخيص است.او در توضيح تفاوت اين دو پديده يادآور شد كه از نظر ويژگي‌هاي امواج لرزه‌اي، از جمله امواج P و S كه بخشي از ماهيت زمين‌لرزه‌هاي طبيعي هستند، در انفجارها چنين ركوردهايي مشاهده نمي‌شود.به گفته رييس بخش زلزله‌شناسي و خطرپذيري مركز تحقيقات راه، مسكن و شهرسازي، موج‌هاي ناشي از انفجار علاوه بر ثبت توسط دستگاه‌ها، معمولا در محيط پيراموني با صداهاي بسيار شديدي همراه هستند.
ضرورت آمادگي تهران به جاي پيش‌بيني‌هاي قطعي
مجموع رخدادهاي اخير بار ديگر مساله آمادگي پايتخت در برابر زلزله را به صدر توجهات بازگردانده است. تهران در مجاورت چند گسل فعال قرار دارد و همين مساله، مديريت خطر زلزله را به يكي از مهم‌ترين موضوعات مرتبط با ايمني شهري تبديل مي‌كند.از سوي ديگر، تجربه زمين‌لرزه‌هاي گذشته نشان مي‌دهد كه نمي‌توان صرفا با مشاهده چند لرزه كوچك درباره آينده لرزه‌اي‌يك منطقه قضاوت قطعي كرد. نه وقوع زلزله بزرگ‌تر را مي‌توان از روي اين رخدادها حتمي دانست و نه مي‌توان احتمال آن را به طور كامل كنار گذاشت.
در چنين شرايطي، آنچه اهميت بيشتري دارد، پايش مستمر فعاليت گسل‌ها، اطلاع‌رساني دقيق و پرهيز از انتشار اخبار تأييدنشده. همچنين توجه به كيفيت ساخت‌وساز، مقاوم‌سازي ساختمان‌هاي آسيب‌پذير و آمادگي دستگاه‌هاي امدادي بايد مستقل از وقوع يا عدم وقوع لرزه‌هاي اخير دنبال شود.پيام اصلي اظهارات بيت‌اللهي نيز همين است: زمين‌لرزه‌هاي اخير در شرق تهران منشأ طبيعي دارند و شايعات انفجار صحت ندارند؛ اما به دليل موقعيت لرزه‌اي تهران، هوشياري و آمادگي در برابر زلزله بايد همواره حفظ شود.
