آسمان امریکا قفل شد
چه كسي فكرش را مي‌كرد جنگ با ايران و تصميمات احمقانه ترامپ در ايالات متحده كار را به جايي برساند كه به دليل مشكلات زيرساختي صنعت هوايي اين كشور، ده‌ها هزار شهروند امريكايي در فرودگاه‌ها اطراق كرده و شب را همانجا به صبح برسانند؟ اگر ۲سال قبل پس از پيروزي ترامپ، فردي ادعا مي‌كرد كه در سال ۲۰۲۶ وضع جامعه، اقتصاد، سياست و... ايالات متحده اينگونه بحراني مي‌شود، ديگران نگاه عاقل اندر سفيهي به او مي‌كردند و از كنارش مي‌گذشتند.
زهرا سليماني|
چه كسي فكرش را مي‌كرد جنگ با ايران و تصميمات احمقانه ترامپ در ايالات متحده كار را به جايي برساند كه به دليل مشكلات زيرساختي صنعت هوايي اين كشور، ده‌ها هزار شهروند امريكايي در فرودگاه‌ها اطراق كرده و شب را همانجا به صبح برسانند؟ اگر ۲سال قبل پس از پيروزي ترامپ، فردي ادعا مي‌كرد كه در سال ۲۰۲۶ وضع جامعه، اقتصاد، سياست و... ايالات متحده اينگونه بحراني مي‌شود، ديگران نگاه عاقل اندر سفيهي به او مي‌كردند و از كنارش مي‌گذشتند. اما روز شنبه ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶، اداره هوانوردي فدرال امريكا (FAA) براي نخستين‌بار در بيش از دو دهه، همه پروازهاي خروجي از خاك اين كشور را زمين‌گير كرد و جهاني را در بهت و حيرت فرو برد. علت، نه حمله سايبري و نه كمبود نيرو، بلكه خرابي تجهيزات مخابراتي فرسوده در چند مركز كنترل ترافيك هوايي بود. بسياري از شهروندان امريكايي در شبكه‌هاي اجتماعي از خود مي‌پرسيدند آيا بهتر نبود ترامپ به جاي صدها ميليارد دلار هزينه غير ضروري و جاهلانه در خاورميانه، سرمايه كشور را صرف بهبود اين ناترازي‌ها مي‌كرد؟ تا صبح ديروز و تا لحظه تنظيم اين گزارش بيش از ۱۲ هزار و ۵۰۰ پرواز در امريكا لغو شده و بيش از يك ميليون مسافر گرفتار مانده‌اند. حالا پرسش اصلي اين است: بازگشت به وضعيت عادي چند روز طول مي‌كشد و آيا دامنه‌هاي بحران سفرهاي مرتبط با جشن شكرگزاري امريكا به عنوان پيك سفري اين كشور را در برمي‌گيرد يا نه؟
ريشه خرابي‌هاي اقتصادي و ارتباطي
خرابي از جايي آغاز شد كه كمتر كسي فكرش را مي‌كرد. ساعت36 : ۱۲ بعدازظهر به وقت امريكا، سيستم‌هاي FAA (اداره هوايي امريكا) در چند مركز كنترل ترافيك هوايي داده‌هاي ناپايدار و ناسازگار دريافت كردند. شان دافي، وزير حمل‌ونقل، بعدتر توضيح داد كه سوئيچ‌ها و روترهاي قديمي مخابراتي «از داده پر شده بودند» و اطلاعات ناسازگار توليد مي‌كردند. به گفته او، سوئيچ‌هاي جديد IP سالم بودند و آنچه از كار افتاد، سخت‌افزار كهنه بود. به اين ترتيب، ساعت 54: 15 به وقت شرقي، سازمان هواپيمايي ايالات متحده يك توقف پروازي سراسري براي همه پروازهاي خروجي صادر كرد؛ تصميمي كه در تاريخ هوانوردي امريكا به جز ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ و خرابي سيستم هشدار خلبان در ژانويه ۲۰۲۳ سابقه نداشت. اين توقف دست‌كم چهار ساعت و بنا به برخي گزارش‌ها تا پنج ساعت ادامه يافت و طولاني‌ترين توقف از اين نوع در ۲۵ سال اخير توصيف شد. به گزارش ان بي‌سي و الجزيره پروازهاي ورودي بين‌المللي نيز مورد به مورد و با احتياط مديريت شدند.
آمار لغوها؛ عددي كه هر ساعت
بزرگ‌تر شد
مانيتورهاي پروازي، همانطور كه انتظار مي‌رفت، تصويري متغير ارايه دادند؛ اما همه آنها يك جهت را نشان مي‌دهند: ابعاد اختلال بزرگ بود. تا شب جمعه، نهادهاي مسوول حدود ۶ هزار و ۶۰۰ لغو پرواز ثبت كرده بودند؛ روزنامه نيويورك‌تايمز همين رقم را اعلام كرد. در ادامه، اين رقم به ۹ هزار و ۱۳۲ لغو و ۷ هزار و ۳۰ تأخير در روز جمعه رسيد. تا ساعت ۱۴ به وقت گرينويچ روز شنبه، مجموع لغوهاي جمعه و صبح شنبه به ۱۲ هزار و ۵۰۶ پرواز رسيد. برآورد شركت تحليلي سيريوم، ابعاد انساني اين اختلال را بهتر نشان مي‌دهد: حدود ۱۱ هزار پرواز با بيش از ۱.۵ ميليون مسافر هنوز براي خروج پس از ساعت ۴ بعدازظهر جمعه برنامه‌ريزي شده بود. به گزارش الجزيره به نقل از سيريوم، نزديك به ۸۲۷ پرواز نيز منحرف شد؛ ۶۷۰ پرواز به فرودگاه مبدأ بازگشتند و ۱۵۷ پرواز به فرودگاه ديگري هدايت شدند. بخشي از اين مسافران در فرودگاه‌ها ماندند و بخشي با رزرو بليت جديد يا اجاره خودرو به دنبال راه جايگزين رفتند.
بازگشت تدريجي
و دردسرهاي پس از توقف
لغو توقف سراسري، پايان ماجرا نبود.شان دافي در گفت‌وگو با گاردين جمعه شب اعلام كرد محدوديت برداشته شده، اما هشدار داد بازگشت آسمان به وضعيت عادي «چند ساعت» و شايد بيشتر طول بكشد. صبح شنبه گفت عمليات «به‌آرامي» در حال طبيعي‌شدن است، اما مسافران بايد منتظر تأخير و لغوهاي بيشتر باشند. شركت‌هاي هواپيمايي هم واكنش‌هاي متفاوتي نشان دادند. يونايتد ايرلاينز اعلام كرد عملياتش را از سر مي‌گيرد. جت‌بلو اما محتاط‌تر عمل كرد و همه پروازهاي باقي‌مانده جمعه، به‌جز مسيرهاي اروپايي، و شماري از پروازهاي شنبه را لغو كرد. به گزارش سي‌تي‌وي، تا صبح شنبه بيش از دو هزار پرواز در امريكا لغو شده بود؛ رقمي كه با پيشرفت روز افزايش يافت. بازگشت هواپيماها به برنامه عادي، در هوانوردي فرآيندي زمان‌بر است. هواپيماها و خدمه در فرودگاه‌هاي نامناسب گير كرده‌اند، نوبت‌هاي پروازي به هم خورده و صف انتظار براي تعمير و سوخت‌گيري طولاني شده است. به همين دليل، اختلال يك‌روزه معمولاً دو تا سه روز اثر باقي مي‌گذارد.
سايه جنگ و تعطيلي بر آسمان امريكا
توقف سراسري جمعه، در خلأ رخ نداد. آسمان امريكا از هفته‌هاي قبل زير فشار بود. در ۵ نوامبر ۲۰۲۶، سازمان هوايي ايالات متحده با استناد به كمبود شديد كنترلرهاي ترافيك هوايي، دستور كاهش ۱۰ درصدي پروازها در ۴۰ فرودگاه بزرگ را صادر كرد؛ تصميمي كه با هدف حفظ ايمني گرفته شد و در روزهاي پس از آن ادامه يافت. ريشه اين كمبود، سال‌ها كم‌كاري در استخدام و آموزش است. بر اساس برنامه نيروي انساني نهاد مسوول سفرهاي هوايي در امريكا (faa (براي سال‌هاي ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸، هدف استقرار ۱۲ هزار و ۵۶۳ كنترلر حرفه‌اي گواهي‌شده تعيين شده، در حالي كه تا آوريل ۲۰۲۶ حدود ۱۱ هزار كنترلر در بيش از ۳۰۰ مركز فعال بودند و گواهي‌نامه كامل يك كنترلر تازه‌وارد بيش از دو سال طول مي‌كشد. همين وضعيت باعث شده پيش از حادثه جمعه نيز خرابي‌هاي پراكنده رخ دهد؛ از جمله قطعي كابل فيبر در نيوآرك و فيلادلفيا در سپتامبر ۲۰۲۶ و قطع ارتباط با هواپيماها در نيوآرك در سال ۲۰۲۵.
اگر مشكل سايبري نبود، پس چه بود؟
يكي از پرسش‌هاي اصلي پس از حادثه اين بود كه آيا حمله سايبري در كار بوده است. مارك‌وين مولين، وزير امنيت داخلي، حمله سايبري را رد كرد و گفت شواهدي از تهديد امنيت ملي ديده نمي‌شود. دافي نيز با اطمينان بيشتري گفت مشكل «مكانيكي» بوده و به قطعي سرويس مايكروسافت ۳۶۵ در روز قبل هم ارتباطي ندارد. با اين حال، رد كامل همه فرضيه‌ها آسان نبود. مولين گفت احتمال نقش ابزار هوش مصنوعي جديد FAA، موسوم به SMART، در دست بررسي است و «هيچ چيز كاملاً قطعي نيست». اين احتياط نشان مي‌دهد كه حتي اگر علت فني مشخص شده باشد، ارزيابي نهايي درباره عوامل زمينه‌اي هنوز كامل نشده است.
۵۰ ميليارد دلار براي زيرساختي كهنه
دافي در واكنش به حادثه، از كنگره ۵۰ ميليارد دلار براي بازسازي كامل سيستم هوانوردي درخواست كرد؛ رقمي بالاتر از ۳۰ ميليارد دلاري كه پيش‌تر مطرح شده بود. او هشدار داد تا زماني كه سيستم ارتقا پيدا نكند، اختلال‌هايي از اين دست تكرار خواهند شد. اين در حالي است كه ترامپ به جاي تامين اين نياز زيرساختي صدها ميليارددلار هزينه براي امريكايي در جنگ خاورميانه صورت حساب صادر كرده است! اين درخواست، در فضايي مطرح مي‌شود كه كنگره امريكا در آستانه تغيير توازن قدرت است. دموكرات‌ها در انتخابات ميان‌دوره‌اي سوم نوامبر اكثريت هر دو مجلس را به دست آورده‌اند، اما كنگره جديد از سوم ژانويه ۲۰۲۷ كار خود را آغاز مي‌كند. تا آن زمان، تصويب بودجه‌اي به اين بزرگي در كنگره فعلي دشوار خواهد بود. بنابراين، پرونده نوسازي زيرساخت هوانوردي به يكي از نخستين آزمون‌هاي همكاري دو حزب در سال آينده تبديل شده است. دو هفته ديگر، امريكا يكي از پرترافيك‌ترين دوره‌هاي سفر سالانه خود را به دليل جشن‌هاي شكرگزاري آغاز مي‌كند. دافي گفت انتظار ندارد سفرهاي شكرگزاري تحت تأثير قرار گيرد، اما اين اطمينان با احتياط همراه بود؛ چون هم محدوديت ۱۰ درصدي پروازها در ۴۰ فرودگاه همچنان برقرار است و هم كمبود كنترلر برطرف نشده است. اين دو عامل، ظرفيت شبكه را پايين‌تر از سال‌هاي قبل نگه مي‌دارند. مسافران در روزهاي آينده بايد آماده تأخير، صف‌هاي طولاني و احتمال لغوهاي ناگهاني باشند و شركت‌ها نيز ناچارند ظرفيت پروازهاي اضافي را با دقت مديريت كنند.
حادثه اخير نشان داد كه شكنندگي آسمان امريكا ديگر فقط به كمبود كنترلر يا شرايط جوي محدود نيست؛ زيرساخت ارتباطي قديمي نيز به نقطه‌اي رسيده كه يك خرابي فني مي‌تواند كل شبكه را از كار بيندازد. مقامات مي‌گويند مشكل سايبري نبوده است، اما اين توضيح، مسووليت نوسازي را از دوش تصميم‌گيرندگان برنمي‌دارد. تا زماني كه FAA به تجهيزات مدرن و نيروي انساني كافي مجهز نشود، هر اختلال كوچك مي‌تواند به بحراني ملي تبديل شود. تجربه اين هفته نشان داد آسمان امريكا بيش از آنكه به شجاعت خلبانان يا دقت كنترلرها نياز داشته باشد، به سرمايه‌گذاري و تصميم‌گيري بلندمدت محتاج است.
