از خاوران تا چابهار؛ فرصت‌هاي بزرگ، موانع باقي‌مانده
توسعه شبكه ريلي ايران با هدف افزايش ظرفيت ترانزيت، كاهش هزينه‌هاي حمل‌ونقل و تقويت ارتباطات تجاري منطقه‌اي دنبال مي‌شود؛ از تكميل مسير خاوران ـ تبريز ـ مرند ـ چشمه‌ثريا تا بهره‌برداري از خط‌آهن چابهار ـ زاهدان. بااين‌حال، اظهارات مديرعامل راه‌آهن جمهوري اسلامي ايران نشان مي‌دهد كه در كنار پيشرفت‌هاي اعلام‌شده، تأمين مالي، تكميل زيرساخت‌هاي مكمل و نوسازي ناوگان همچنان از چالش‌هاي اصلي اين بخش هستند.
توسعه شبكه ريلي ايران با هدف افزايش ظرفيت ترانزيت، كاهش هزينه‌هاي حمل‌ونقل و تقويت ارتباطات تجاري منطقه‌اي دنبال مي‌شود؛ از تكميل مسير خاوران ـ تبريز ـ مرند ـ چشمه‌ثريا تا بهره‌برداري از خط‌آهن چابهار ـ زاهدان. بااين‌حال، اظهارات مديرعامل راه‌آهن جمهوري اسلامي ايران نشان مي‌دهد كه در كنار پيشرفت‌هاي اعلام‌شده، تأمين مالي، تكميل زيرساخت‌هاي مكمل و نوسازي ناوگان همچنان از چالش‌هاي اصلي اين بخش هستند. جبارعلي ذاكري با اشاره به ظرفيت شبكه ريلي آذربايجان شرقي گفت: آذربايجان‌شرقي بيش از يك‌هزار و ۲۰۰ كيلومتر شبكه ريلي دارد. اين استان با برخورداري از موقعيت جغرافيايي مهم در ارتباطات ايران و تركيه، ظرفيت قابل‌توجهي براي توسعه حمل‌ونقل بين‌المللي دارد؛ اما بهره‌برداري كامل از اين موقعيت به تكميل مسيرها و رفع محدوديت‌هاي فني وابسته است. يكي از محورهاي اصلي برنامه‌هاي راه‌آهن، تكميل مسير خاوران ـ تبريز ـ مرند ـ چشمه‌ثريا است. به گفته ذاكري، مسير تبريز به مرند علاوه بر دوخطه شدن، به بازسازي نياز دارد؛ زيرا برخي قوس‌هاي موجود در مسير با استانداردهاي مورد نياز براي افزايش سرعت حركت قطارها سازگار نيست. مديرعامل راه‌آهن از نهايي شدن مراحل اخذ مجوز ماده ۲۳ و پيشرفت مذاكرات با سرمايه‌گذار تركيه‌اي خبر داد و اعلام كرد كه اين سرمايه‌گذار قرار است ۵۰ درصد سهم سرمايه‌گذاري پروژه را تأمين كند. به گفته او، كميسيون تخصصي شوراي اقتصاد نيز اين موضوع را تأييد كرده است.ذاكري اظهار اميدواري كرد كه پروژه در سال آينده وارد جدول ۲۰ پيوست بودجه شود. او همچنين گفت: اميدواريم اين پروژه در سال آينده در رديف جدول ۲۰ پيوست بودجه قرار گيرد.
به گفته ذاكري، تكميل اين مسير مي‌تواند سهم شبكه ريلي آذربايجان شرقي از شبكه كشور را از حدود هشت درصد به نزديك ۱۰ درصد افزايش دهد؛ هدفي كه تحقق آن به اجراي به‌موقع پروژه و افزايش تقاضاي واقعي حمل‌ونقل وابسته است. ذاكري درباره آثار بهره‌برداري از مسير جديد تبريز اعلام كرد: زمان سفر ريلي تبريز به تهران حدود سه‌ونيم تا چهار ساعت كاهش يافته است. اين كاهش زمان، دستاوردي مهم براي مسافران محسوب مي‌شود؛ بااين‌حال، كيفيت خدمات ريلي تنها با سرعت حركت قطارها سنجيده نمي‌شود. تعداد قطارها، دسترسي به ايستگاه‌ها، كيفيت واگن‌ها و نظم حركت نيز در رضايت مسافران نقش دارند. به گزارش ايسنا، مديرعامل راه‌آهن تأكيد كرد كه توسعه خطوط ريلي به‌تنهايي پاسخگوي نيازهاي حمل‌ونقل نيست و افزايش ظرفيت خدمات مسافري بايد همزمان دنبال شود. مديرعامل راه‌آهن اعلام كرد تعداد قطارهاي باري آذربايجان شرقي از حدود ۱۶ تا ۱۷ قطار در روز به حدود ۴۳ قطار رسيده است. همچنين توسعه خطوط فرعي براي اتصال صنايع به شبكه ريلي، از جمله احداث خط فرعي پالايشگاه تبريز، در دستور كار قرار دارد. بااين‌حال، افزايش تعداد قطارها به‌تنهايي نشان‌دهنده بهره‌وري اقتصادي نيست. ميزان بار جابه‌جاشده، هزينه تمام‌شده حمل و زمان انتقال كالا نيز بايد بررسي شود تا اثر واقعي اين افزايش ظرفيت مشخص شود. در مرز رازي نيز طرح افزودن حدود دو كيلومتر به خطوط ايستگاهي آغاز شده است. ذاكري پيش‌بيني كرد اين طرح طي ۲۰ روز تا يك ماه آينده به بهره‌برداري برسد. در كنار افزايش ظرفيت باري، توسعه سكوي مسافري و احداث سالن‌هاي جديد نيز ضروري اعلام شده است.تكميل خط‌آهن چابهار ـ زاهدان يكي ديگر از پروژه‌هاي مهم براي تقويت كريدور شمال ـ جنوب است. اين مسير مي‌تواند دسترسي كشورهاي آسياي ميانه و روسيه به آب‌هاي آزاد را تسهيل كند. ذاكري ظرفيت اسمي حمل بار اين محور را حدود ۹ ميليون تن در سال اعلام كرد و گفت پيش‌بيني مي‌شود در پنج سال نخست بهره‌برداري، حجم حمل بار به حدود پنج ميليون تن برسد. او اظهار كرد: «ريل‌گذاري كل مسير به پايان رسيده» و اقدامات باقي‌مانده شامل نصب تجهيزات، بالاست‌ريزي و تكميل ساير اجزاي خط است. به گفته وي، در مرحله نخست، آماده‌سازي مسير براي حمل بار در اولويت قرار دارد و خدمات مسافري نيز پس از فراهم‌شدن شرايط فني آغاز خواهد شد.
